Một người mẹ Trung Quốc từng chia sẻ câu chuyện về cô con gái khi em học lớp 3. Một lần, cô mua cho con một chiếc váy mới màu hồng, phần cổ có đường viền hoa nhỏ. Cô bé chỉ nhìn qua rồi nói: "Con không thích", sau đó nhét chiếc váy xuống tận đáy tủ và không mặc thêm lần nào.
Ban đầu, người mẹ không để ý, nghĩ rằng con chỉ đơn giản không thích màu hồng. Nhưng một thời gian sau, cô nhận ra chiếc váy chỉ là một trong nhiều chuyện tương tự.
Khi giáo viên yêu cầu lên trước lớp kể chuyện, cô bé nói: "Con không làm được". Bạn bè rủ làm đồ thủ công, em cũng đáp: "Tớ không biết làm". Ngay cả khi đạt điểm tốt trong một bài kiểm tra và được mọi người khen, cô bé vẫn tìm cách phủ nhận: "Chẳng qua lần này đề dễ thôi".
Nhìn lại những biểu hiện ấy, người mẹ nhận ra con gái dường như đang dần thu mình lại. Điều cô từng nghĩ là sự khiêm tốn có thể lại xuất phát từ việc cô bé không tin rằng mình đủ tốt.
1. Việc gì cũng vội nói "Con không biết làm"
Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy là trẻ thường xuyên từ chối thử một việc mới ngay cả khi chưa thực sự làm. Giáo viên gọi phát biểu, trẻ nói "Con không biết". Cha mẹ khuyến khích thử một trò chơi hoặc hoạt động mới, trẻ cũng lập tức lắc đầu: "Con không làm được".
Đôi khi, vấn đề không nằm ở việc trẻ thực sự không có khả năng. Các em có thể sợ làm sai, sợ bị bạn bè cười hoặc sợ người lớn thất vọng nên chọn cách từ chối ngay từ đầu. Không thử thì sẽ không thất bại, nhưng cũng không có cơ hội biết mình có thể làm được đến đâu.
Nếu một đứa trẻ liên tục tự phủ nhận khả năng của mình trước khi bắt đầu, cha mẹ nên quan sát xem phía sau câu "Con không biết" là sự thiếu kỹ năng hay nỗi sợ bị đánh giá.
Việc thường xuyên từ chối thử sức có thể khiến trẻ bỏ qua nhiều cơ hội để nhận ra khả năng của chính mình (Ảnh minh họa: Sohu)
2. Không dám chủ động nói ra điều mình muốn
Trẻ muốn ăn kem nhưng không nói, chỉ chờ cha mẹ hỏi. Nhìn thấy một cuốn sách yêu thích trên giá, trẻ đứng lại xem rất lâu nhưng cũng không chủ động đề nghị mua. Những mong muốn rất nhỏ trong cuộc sống hàng ngày cũng được giữ lại thay vì nói ra.
Một đứa trẻ ít đòi hỏi không phải lúc nào cũng là đứa trẻ ngoan và hiểu chuyện. Nếu trẻ thường xuyên im lặng vì sợ bị từ chối, sợ cha mẹ thấy mình phiền phức hoặc sợ làm người khác không vui, đó có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ chưa đủ tự tin để bày tỏ nhu cầu của mình.
Cha mẹ có thể bắt đầu từ những lựa chọn rất đơn giản như hỏi con muốn mặc bộ quần áo nào, muốn đọc cuốn sách nào hoặc muốn ăn món gì. Khi ý kiến của trẻ được lắng nghe và tôn trọng, trẻ sẽ dần hiểu rằng việc nói ra mong muốn của mình không phải là một điều đáng xấu hổ.
3. Quá để tâm đến đánh giá của người khác
Có những đứa trẻ trước khi mặc một bộ quần áo luôn quay sang hỏi mẹ: "Mẹ thấy có đẹp không?". Vẽ xong một bức tranh, trẻ lập tức muốn biết giáo viên có thích không. Một lời khen có thể khiến trẻ vui cả ngày, nhưng chỉ một cái nhíu mày của người khác cũng đủ khiến trẻ suy nghĩ mãi.
Khi sự đánh giá từ bên ngoài trở thành thước đo chính để trẻ xác định mình có tốt hay không, cảm nhận của chính trẻ về bản thân sẽ dần bị đẩy xuống phía sau. Điều cha mẹ cần giúp trẻ hình thành không phải là tâm lý "không quan tâm người khác nghĩ gì", mà là khả năng lắng nghe ý kiến bên ngoài nhưng vẫn có chính kiến riêng. Trẻ có thể tiếp nhận lời góp ý, đồng thời biết mình thích gì, làm tốt điều gì và điều gì cần cải thiện.
4. Không chấp nhận được cả thắng lẫn thua
Có trẻ thua một trò chơi thì khóc, bỏ cuộc và không muốn chơi tiếp. Nhưng ngay cả khi thắng, các em vẫn có thể tìm cách phủ nhận kết quả, chẳng hạn nói "Lần này không tính" hoặc liên tục đòi chơi lại.
Phản ứng như vậy đôi khi không đơn giản là trẻ hiếu thắng. Một đứa trẻ thiếu tự tin có thể rất sợ thất bại vì mỗi lần thua đều khiến em cảm thấy mình kém cỏi. Ngược lại, khi bất ngờ chiến thắng, em cũng khó tận hưởng kết quả vì trong lòng chưa thực sự tin rằng mình có khả năng.
Thay vì chỉ dạy con phải thắng hoặc phải biết chấp nhận thua, cha mẹ có thể giúp trẻ nhìn vào quá trình. Hôm nay con đã cố gắng điều gì, lần sau có thể làm khác đi ở đâu và bản thân con cảm thấy thế nào sau khi chơi mới là những điều đáng nói.
5. Có thói quen nhận hết lỗi về mình
Em nhỏ bị ngã, trẻ lập tức nói: "Tại con không trông em". Bạn bè cãi nhau, trẻ nghĩ: "Chắc tại mình nói gì đó không đúng". Khi không khí trong gia đình trở nên căng thẳng, trẻ lại thu mình và cho rằng có thể mình đã làm sai điều gì.
Biết nhận lỗi là một phẩm chất tốt, nhưng nếu trẻ luôn mặc định mình là nguyên nhân của những chuyện không vui xung quanh thì cha mẹ nên chú ý. Một đứa trẻ thường xuyên tự trách bản thân có thể đang mang cảm giác rằng mình chưa đủ tốt và mọi vấn đề đều có phần lỗi của mình.
Trong những trường hợp này, cha mẹ cần giúp trẻ phân biệt giữa trách nhiệm thực sự và cảm giác có lỗi. Không phải chuyện gì xảy ra xung quanh cũng liên quan đến trẻ, và việc một người khác không vui cũng không đồng nghĩa trẻ đã làm điều gì sai.
Cha mẹ cần giúp trẻ hiểu rằng không phải mọi vấn đề xảy ra xung quanh đều là lỗi của mình (Ảnh minh họa: Deyi)
Từ một chiếc váy, người mẹ nhận ra con đang thay đổi
Quay trở lại với câu chuyện ở đầu, sau khi nhận ra những biểu hiện ấy ở con gái, người mẹ đã lấy chiếc váy màu hồng từng bị con nhét xuống đáy tủ ra, giặt sạch, là phẳng rồi đặt bên cạnh gối của con.
Sáng hôm sau, cô bé mặc chiếc váy ấy và đứng trước gương một lúc lâu. Sau đó, em quay sang hỏi mẹ: "Mẹ thấy đẹp không?". Người mẹ trả lời: "Đẹp lắm con".
Cô hỏi con tại sao hôm trước lại nói không thích. Cô bé cúi đầu và đáp: "Con sợ mẹ bảo con kén chọn".
Người mẹ ngồi xuống và nói với con rằng sau này, nếu thích điều gì thì cứ nói. Nếu không thích cũng có thể nói. Việc con bày tỏ suy nghĩ của mình sẽ không khiến mẹ bớt yêu con.
Cô bé gật đầu rồi mặc chiếc váy đến trường.
Chiều hôm đó, em kể rằng các bạn nói chiếc váy rất đẹp. Người mẹ không hỏi con có được các bạn khen hay không mà hỏi: "Còn con thì sao, con thấy thế nào?".
Cô bé đáp: "Con cũng thấy đẹp".
Em vừa nói vừa hơi ngẩng cằm lên. Với người mẹ, đó có thể chỉ là một câu trả lời rất đơn giản, nhưng nó cũng cho thấy con gái đang bắt đầu nhìn nhận bản thân bằng suy nghĩ của chính mình, thay vì chỉ chờ người khác đánh giá.
Theo Sohu
Hoặc