Áp lực giải ngân hơn 80% vốn đầu tư công trong các tháng cuối năm

Áp lực giải ngân đầu tư công năm 2026 rất lớn

Chuyển động tích cực nhưng tổng thể vẫn thấp

Số liệu mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy, tổng số giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước từ đầu năm đến hết ngày 14/5/2026 đạt 166.018,4 tỷ đồng. Kết quả này tương ứng 16,4% kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao cho cả năm. Nếu loại trừ phần vốn tiết kiệm 5% chi đầu tư công ngân sách địa phương dự kiến dành cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân thực tế của cả nước có nhích hơn, đạt khoảng 16,9%.

Điểm sáng trong bức tranh chung là dòng vốn đã có tín hiệu tăng tốc trong tuần từ ngày 8/5 - 14/5/2026. Chỉ trong vòng một tuần, số vốn giải ngân phát sinh đạt 12.105,6 tỷ đồng, ghi nhận mức cao gấp 1,3 lần so với tuần kế trước. Mặc dù có sự cải thiện cục bộ này, mặt bằng chung của tiến độ thúc đẩy dòng vốn ra nền kinh tế nhìn chung vẫn ở mức thấp, chưa đạt kỳ vọng đề ra. Việc dòng vốn mồi chảy chậm làm giảm bớt tính kích thích đối với các nguồn lực xã hội khác, khiến áp lực hoàn thành mục tiêu trong các quý còn lại đối mặt với nhiều thách thức.

Nền kinh tế năm 2026 đang đặt kỳ vọng lớn vào đầu tư công để duy trì đà tăng trưởng ổn định trước các biến động từ thị trường quốc tế. Khi tốc độ giải ngân trong hơn 4 tháng đầu năm chưa bứt phá, các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn và các công trình trọng điểm quốc gia đối mặt với nguy cơ lùi tiến độ. Sự chậm trễ này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tăng trưởng GDP trước mắt, mà còn làm chậm tiến trình hoàn thiện hệ thống hạ tầng logistics, từ đó gián tiếp tác động tới năng lực cạnh tranh thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Sự chậm trễ ở giai đoạn khởi đầu năm kế hoạch thường bắt nguồn từ tâm lý e ngại, chờ đợi các hướng dẫn hoặc do vướng mắc kéo dài từ khâu chuẩn bị đầu tư của năm trước chuyển sang. Nhiều dự án lớn dù đã được phê duyệt danh mục đầu tư nhưng khi bước vào triển khai thực tế lại vấp phải hàng loạt rào cản kỹ thuật. Khi cơ chế dòng tiền chưa được khơi thông đồng bộ, các nhà thầu thi công tại công trường cũng gặp khó khăn trong việc quay vòng vốn, dẫn đến nhịp độ thi công bị chững lại, tạo ra một vòng luẩn quẩn ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng.

Sự phân hóa sâu sắc giữa các đơn vị

Kết quả thực hiện đầu tư công đang chứng kiến sự phân hóa rõ rệt giữa các khối bộ, ngành và các tỉnh, thành phố. Hệ thống ghi nhận chỉ có 8 bộ, cơ quan trung ương cùng 14 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Các địa phương dẫn đầu về tốc độ tiêu thụ vốn bao gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai, Nghệ An, Khánh Hòa. Ở khối trung ương, các đơn vị giữ nhịp độ tốt gồm Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp. Sự chủ động trong khâu chuẩn bị và quyết liệt trong điều hành chính là chìa khóa giúp các đơn vị này bứt phá.

Ở chiều ngược lại, có tới 27 bộ, cơ quan trung ương cùng 20 địa phương đang chạy chậm hơn mức bình quân toàn quốc. Đáng chú ý, danh sách các đơn vị có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc thậm chí chưa giải ngân vẫn còn nhiều, điển hình như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước... Sự trì trệ này phản ánh sự thiếu đồng bộ trong công tác quản lý và tổ chức thực hiện tại từng cơ quan.

Bên cạnh đó, việc phân bổ chi tiết nguồn vốn cũng gặp nghẽn. Trong tổng số hơn 1,013 triệu tỷ đồng được Thủ tướng Chính phủ giao, các đơn vị đã phân bổ chi tiết khoảng 998.650 tỷ đồng. Hiện tại vẫn còn hơn 28.118 tỷ đồng của 13 bộ, cơ quan trung ương cùng 15 địa phương chưa thể phân bổ do vướng mắc về thủ tục đầu tư. Tình trạng chậm trễ này trực tiếp gây ảnh hưởng đến mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng, vì đầu tư công vốn là động lực then chốt của nền kinh tế trong năm nay. Nguồn vốn chưa phân bổ chi tiết đồng nghĩa với việc dòng tiền bị đóng băng, không thể tạo ra giá trị gia tăng cho xã hội.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự phân hóa này nằm ở năng lực điều hành của người đứng đầu và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Những địa phương đạt kết quả cao thường có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu quy hoạch, giải phóng mặt bằng cho đến khâu đấu thầu chọn nhà thầu có năng lực. Ngược lại, các đơn vị giải ngân thấp thường gặp khó khăn ngay từ khâu phê duyệt dự án đầu tư, thiết kế bản vẽ thi công hoặc gặp lúng túng trong việc xử lý các quy định pháp lý chồng chéo. Việc thiếu quyết liệt trong khâu kiểm tra, đôn đốc thi công cũng khiến nhiều dự án rơi vào tình trạng dậm chân tại chỗ.

Những điểm nghẽn cố hữu cần khơi thông

Phân tích sâu hơn từ báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, rào cản lớn nhất cản trở dòng vốn công hiện nay vẫn xoay quanh câu chuyện giải phóng mặt bằng và xác định nguồn gốc đất. Tại nhiều địa phương, việc áp giá đền bù chưa nhận được sự đồng thuận của người dân, dẫn đến khiếu nại kéo dài, khiến mặt bằng sạch không có để bàn giao cho nhà thầu. Bên cạnh đó, sự khan hiếm và biến động giá cả của các loại nguyên vật liệu xây dựng chiến lược như cát san lấp, đá, thép cũng khiến nhiều nhà thầu có tâm lý thi công cầm chừng nhằm chờ đợi các chính sách điều chỉnh giá từ cơ quan quản lý nhà nước để tránh thua lỗ.

Một nút thắt khác nằm ở quy trình thủ tục hành chính hậu kiểm và nghiệm thu thanh toán. Quy trình luân chuyển chứng từ giữa chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu và cơ quan Kho bạc Nhà nước tại một số nơi vẫn còn rườm rà, mất nhiều thời gian. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý đầu tư công tuy đã được triển khai nhưng chưa đồng bộ, dẫn đến việc cập nhật dữ liệu tiến độ dự án bị chậm, gây khó khăn cho công tác giám sát và điều hành trực tuyến của các cấp có thẩm quyền.

Sự thiếu chủ động của một bộ phận cán bộ thực thi nhiệm vụ cũng là nguyên nhân làm chậm tiến độ. Tâm lý né tránh trách nhiệm, sợ sai khi xử lý các hồ sơ pháp lý phức tạp liên quan đến đất đai, đấu thầu khiến thời gian phê duyệt bị kéo dài hơn so với quy định. Điều này đòi hỏi cần phải có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp thiếu tinh thần trách nhiệm, cố tình gây nhũng nhiễu, làm chậm trễ dòng vốn đầu tư của nhà nước.

Năm 2026 chứng kiến quy mô vốn đầu tư công tăng cao kỷ lục, đòi hỏi một tư duy quản lý mới mang tính đột phá hơn. Nếu vẫn giữ nguyên cách thức vận hành thủ công, thiếu sự phân cấp phân quyền mạnh mẽ, hiện tượng nghẽn mạch dòng vốn sẽ tiếp tục tái diễn. Việc giải quyết dứt điểm các bài toán về mỏ vật liệu xây dựng thông thường, cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp cho các dự án hạ tầng giao thông là nhiệm vụ tối khẩn cấp đòi hỏi sự vào cuộc liên ngành một cách thực chất.

Giải pháp tăng tốc cho các tháng cuối năm

Để hoàn thành mục tiêu giải ngân trên 95% kế hoạch vốn được giao, các bộ, ngành và địa phương cần phải triển khai các giải pháp mang tính tổng thể và quyết liệt ngay từ cuối tháng 5. Trước hết, cần nâng cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị sử dụng vốn ngân sách. Kết quả giải ngân đầu tư công cần được xem là tiêu chí cốt lõi, quan trọng hàng đầu để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ và xếp loại thi đua của cán bộ lãnh đạo vào cuối năm. Những đơn vị không đạt tiến độ cần phải thực hiện kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm cá nhân một cách công khai.

Công tác điều chuyển vốn giữa các dự án cần được thực hiện linh hoạt, kịp thời. Đối với những dự án có tiến độ triển khai chậm, gặp vướng mắc kéo dài không có khả năng khắc phục ngay, cần kiên quyết cắt giảm, điều chuyển vốn sang các dự án có tiến độ tốt, có khả năng hấp thụ vốn nhanh và đang có nhu cầu bổ sung vốn để đẩy nhanh tiến độ hoàn thành. Việc này giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia, tránh tình trạng nơi thiếu vốn vẫn thiếu, nơi thừa vốn lại để tồn kho.

Đồng thời, cần thành lập các tổ công tác đặc biệt do lãnh đạo UBND các tỉnh, thành phố và lãnh đạo các bộ làm tổ trưởng để trực tiếp bám sát công trường, đối thoại trực tiếp với người dân và nhà thầu nhằm tháo gỡ khó khăn ngay tại cơ sở. Các cơ quan chức năng cần rà soát, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính không cần thiết trong khâu thẩm định thiết kế, phê duyệt dự toán và quyết toán dự án. Đẩy mạnh việc thanh toán khối lượng hoàn thành qua hình thức trực tuyến nhằm rút ngắn thời gian luân chuyển dòng tiền, tạo điều kiện cho nhà thầu tái đầu tư sức lao động và vật tư trên công trường.

Cuối cùng, việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, không để xảy ra tình trạng lãng phí, thất thoát nguồn vốn nhà nước cũng là nhiệm vụ then chốt. Cần kết hợp chặt chẽ giữa thúc đẩy tiến độ với đảm bảo chất lượng kỹ thuật, mỹ thuật của công trình. Dòng vốn đầu tư công chỉ thực sự phát huy vai trò động lực khi được chuyển hóa thành những công trình hạ tầng đồng bộ, hiện đại, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội bền vững của đất nước trong giai đoạn tới./.