Xu hướng gia tăng đáng lo ngại ở người trẻ
Tại Khoa Phẫu thuật Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ cho biết mỗi tuần khoa cấp cứu tiếp nhận trung bình 4–6 trường hợp dị dạng mạch máu não ở bệnh nhân dưới 40 tuổi. Điều đáng nói, nhiều người trong số này trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.
Theo thống kê từ các bệnh viện tuyến trung ương, số ca dị dạng mạch máu não ở nhóm tuổi dưới 40 đang gia tăng với tốc độ 15–20% mỗi năm. Không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xảy ra biến chứng nặng như xuất huyết não hoặc đột quỵ.
Trường hợp anh Nguyễn Văn Hải (35 tuổi, quê Hà Tĩnh), làm nghề cơ khí, là một ví dụ điển hình. Trước khi nhập viện, anh có biểu hiện đau đầu kéo dài trong nhiều ngày. Nghĩ rằng chỉ là triệu chứng thông thường, anh tự mua thuốc giảm đau uống. Tuy nhiên, cơn đau ngày càng dữ dội hơn.
Khi đến bệnh viện, kết quả chụp mạch cho thấy anh bị dị dạng động tĩnh mạch não (AVM) và đã xảy ra xuất huyết nội sọ. Điều đáng nói, anh không hề biết mình mang dị tật này từ nhỏ.
Hình ảnh chụp MSCT mạch não cho thấy chảy máu não thuỳ đỉnh phải, chảy máu não thất do vỡ AVM.
Một trường hợp khác là chị Hoài Phương (27 tuổi), công nhân tại khu công nghiệp, bị vỡ dị dạng động tĩnh mạch khi đang mang thai 15 tuần. Bệnh nhân rơi vào tình trạng xuất huyết não nguy kịch. Các bác sĩ đã phải phối hợp giữa chuyên khoa phẫu thuật thần kinh và sản khoa để vừa cứu sống người mẹ, vừa bảo toàn thai nhi.
Chị Phương đã trải qua hai ca phẫu thuật: lần đầu để lấy khối máu tụ, giải áp não; lần thứ hai, sau khoảng hai tuần, nhằm loại bỏ khối dị dạng. Dự kiến, sau khi sinh con, bệnh nhân sẽ tiếp tục được theo dõi và can thiệp chuyên sâu nếu cần.
“Quả bom nổ chậm” khó nhận biết
Theo các chuyên gia, dị dạng mạch máu não là một bất thường bẩm sinh của hệ thống mạch máu. Tuy nhiên, bệnh thường âm thầm tiến triển trong nhiều năm mà không có biểu hiện rõ ràng, khiến người bệnh không biết mình mắc bệnh.
BSNT Nguyễn Tất Đặng, Khoa Phẫu thuật Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai cho biết hiện nay với sự phát triển của các phương tiện chẩn đoán hiện đại, số ca phát hiện dị dạng mạch máu não ngày càng tăng. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp vẫn chỉ được phát hiện khi đã xảy ra biến chứng.
Bác sĩ Lê Tuấn Anh, Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, giải thích: Dị dạng thông động tĩnh mạch não (AVM) là tình trạng các động mạch kết nối trực tiếp với tĩnh mạch mà không qua hệ thống mao mạch. Điều này khiến dòng máu lưu thông bất thường, tạo áp lực lớn lên thành mạch.
Trong khối dị dạng, thành động mạch thường mỏng, tĩnh mạch giãn rộng do lưu lượng máu cao và không được điều tiết. Chính vì vậy, khối dị dạng có thể vỡ bất cứ lúc nào, gây chảy máu não, tăng áp lực nội sọ, co giật, suy giảm ý thức, thậm chí tử vong nhanh chóng.
Dấu hiệu cảnh báo dễ bị bỏ qua
Các triệu chứng của dị dạng mạch máu não thường không đặc hiệu, đặc biệt khi chưa vỡ. Người bệnh có thể chỉ gặp các biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, tê bì hoặc yếu tay chân, thậm chí động kinh.
Khi khối dị dạng vỡ, triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn, tùy thuộc vào vị trí và lượng máu chảy: đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn vọt, liệt nửa người, lú lẫn, hôn mê sâu. Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân có thể tử vong nhanh chóng do tụt kẹt não.
Theo ước tính, tỷ lệ tử vong khi vỡ AVM khoảng 10–15%, và khoảng 50% bệnh nhân sống sót phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài.
Áp lực sống hiện đại làm gia tăng nguy cơ
Các bác sĩ nhận định, áp lực công việc, thiếu ngủ kéo dài, căng thẳng, cùng với việc sử dụng rượu bia và các chất kích thích có thể làm gia tăng nguy cơ bùng phát biến chứng ở người mang dị dạng mạch máu não, đặc biệt trong nhóm tuổi 20–25.
Để giảm thiểu rủi ro, các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chủ quan với những dấu hiệu bất thường, dù là nhỏ. Cần đi kiểm tra y tế khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu kéo dài, chóng mặt, tê bì, yếu liệt tay chân hoặc co giật.
Đặc biệt, trong các trường hợp đột ngột rối loạn ý thức, đau đầu dữ dội, nôn vọt hoặc liệt, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để được cấp cứu kịp thời.
Hoặc