Bài 2: Phát huy vị thế, tiềm lực của hai thành phố tăng trưởng

TPHCM khơi thông các động lực tăng trưởng mới

Sau khi mở rộng địa giới hành chính, TPHCM bước vào giai đoạn phát triển với quy mô và không gian kinh tế mới. Việc hợp nhất các lợi thế về công nghiệp, cảng biển, logistics, dịch vụ, tài chính và đổi mới sáng tạo tạo điều kiện để Thành phố phát huy vai trò trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đồng thời tăng cường liên kết với các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ.

Theo UBND TPHCM, GRDP 6 tháng đầu năm 2026 của Thành phố tăng 8,55% so với cùng kỳ, mức cao nhất trong 10 năm qua. Các chỉ tiêu kinh tế chủ yếu đều ghi nhận kết quả tích cực. Khu vực sản xuất tiếp tục phục hồi mạnh mẽ với chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 11,1%. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 309.769 tỷ đồng, tăng 9,9% so với cùng kỳ; thu hút FDI đạt hơn 6,8 tỷ USD, tăng 114,2%, với 888 dự án mới được cấp phép.

Điều đáng chú ý là chất lượng tăng trưởng của TPHCM không chỉ đến từ sự phục hồi của các ngành truyền thống mà còn nhờ sự dịch chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, logistics, tài chính và đổi mới sáng tạo.

Những kết quả tích cực nói trên là nền tảng quan trọng để Thành phố phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong năm 2026 và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước.

Bên cạnh các động lực truyền thống, TPHCM đang đẩy mạnh phát triển các ngành kinh tế mới như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm dữ liệu, kinh tế số và kinh tế xanh. Đây được xác định là những lĩnh vực tạo dư địa tăng trưởng dài hạn, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thành phố trong giai đoạn phát triển mới.

Để tạo động lực mới cho TPHCM thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, mới đây, Chính phủ đã phê duyệt mở rộng Khu Công nghệ cao TPHCM (SHTP) gần 195 ha. Đây không chỉ là quyết định gia tăng diện tích cơ học mà là bước chuyển mình chiến lược giúp SHTP vươn tầm từ một "công xưởng" sản xuất công nghệ cao sang một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo (ĐMST) toàn diện

Theo GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý SHTP, quyết định mở rộng SHTP của Chính phủ mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo ra một không gian công nghệ chiến lược để bước sang giai đoạn phát triển mới.

Việc mở rộng SHTP sẽ là tiền đề để từng bước hình thành Công viên KH&CN của Thành phố, được định hướng là không gian thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ và đặc biệt là tăng cường liên kết chặt chẽ giữa "3 nhà": Nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp. Mục tiêu xuyên suốt mà SHTP hướng tới là đưa Công viên KH&CN trở thành hạt nhân KH&CN cho cả TPHCM và vùng Đông Nam Bộ.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng trên 10%, TPHCM triển khai đợt thi đua cao điểm "150 ngày đêm quyết tâm hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số", tập trung đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy các dự án đầu tư quy mô lớn.

Thành phố cũng ký kết chương trình phối hợp với các doanh nghiệp và nhà đầu tư chiến lược nhằm huy động tối đa nguồn lực cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh; đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư, thi công, giải ngân và hoàn thành các dự án trọng điểm. Đồng thời, tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tạo môi trường đầu tư thuận lợi và minh bạch.

Giám đốc Sở Tài chính TPHCM Hoàng Vũ Thảnh cho biết, vốn FDI tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế Thành phố. Sau khi đạt hơn 6,8 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, dự kiến đến hết quý III, tổng vốn FDI đăng ký có thể đạt 10-12 tỷ USD.

Theo ông Hoàng Vũ Thảnh, cùng với thu hút dòng vốn mới, Thành phố sẽ tập trung nâng cao tỉ lệ giải ngân, rút ngắn thời gian đưa dự án vào hoạt động và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước nhằm nâng cao hiệu quả đóng góp của khu vực đầu tư nước ngoài đối với tăng trưởng kinh tế.

TP. Đồng Nai tăng tốc nhờ hạ tầng và công nghiệp

Cùng với TPHCM, TP. Đồng Nai đang nổi lên là một trong những cực tăng trưởng quan trọng của vùng Đông Nam Bộ. Kết quả phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy địa phương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, tạo nền tảng để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong cả năm.

Kỳ họp thứ 3 HĐND TP. Đồng Nai đã thông qua 45 nghị quyết quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Theo UBND TP. Đồng Nai, GRDP 6 tháng đầu năm tăng 9,81%, vượt kịch bản đề ra. Các lĩnh vực kinh tế chủ lực tiếp tục khởi sắc, trong đó chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 12,67%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tăng 16,56%; hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì tăng trưởng cao với kim ngạch xuất khẩu đạt 17,1 tỷ USD, tăng 17,6%; nhập khẩu đạt 12,9 tỷ USD, tăng 20,3%; xuất siêu khoảng 4,2 tỷ USD. Thu ngân sách đạt 56.529 tỷ đồng, bằng 56% dự toán năm.

Đầu tư tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế. Trong 6 tháng đầu năm, Đồng Nai thu hút khoảng 1,5 tỷ USD vốn FDI, đạt 50% kế hoạch năm; vốn đầu tư trong nước đạt hơn 852.500 tỷ đồng, vượt hơn 5 lần kế hoạch. Toàn thành phố có 4.548 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký trên 225.000 tỷ đồng.

Theo Chủ tịch UBND TP. Đồng Nai Nguyễn Văn Út, những kết quả tích cực nói trên là nhờ địa phương tập trung cải thiện môi trường đầu tư, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, phát triển hạ tầng và ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics và dịch vụ chất lượng cao.

Song song với phát triển công nghiệp, TP. Đồng Nai đang đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược nhằm mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối vùng. Nhiều công trình trọng điểm được khởi công hoặc tăng tốc triển khai như đường Vành đai 4 TPHCM, cầu Mã Đà, đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, đường 770B, các tuyến kết nối Cảng hàng không quốc tế Long Thành và dự án kéo dài tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên đến Long Thành.

Đây là những công trình có ý nghĩa chiến lược, không chỉ tạo động lực phát triển cho TP. Đồng Nai mà còn tăng cường kết nối với TPHCM, Tây Ninh và các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ, góp phần hình thành mạng lưới giao thông liên hoàn, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng.

Trong 6 tháng cuối năm, TP. Đồng Nai tiếp tục ưu tiên huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, hoàn thiện quy hoạch tích hợp và phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, logistics, kinh tế số và dịch vụ chất lượng cao nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GRDP đạt từ 10% trở lên trong năm 2026.

Luật Phát triển đô thị – "chìa khóa" để vùng Đông Nam Bộ bứt phá

Sau khi không gian phát triển của vùng Đông Nam Bộ được mở rộng với các cực tăng trưởng mới tại TPHCM, TP. Đồng Nai và Tây Ninh, yêu cầu hoàn thiện thể chế trở thành điều kiện tiên quyết để khai thác hiệu quả các dư địa phát triển. Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu hạ tầng giao thông và nguồn lực đầu tư tạo ra "đường băng" cho tăng trưởng thì thể chế chính là "chìa khóa" quyết định khả năng bứt phá của cả vùng.

Phối cảnh Cảng hàng không quốc tế Long Thành - một trong những động lực phát triển quan trọng của TP. Đồng Nai, vùng Đông Nam Bộ và cả nước

Theo TS. Huỳnh Thanh Điền, điểm nghẽn lớn nhất của Đông Nam Bộ hiện nay không nằm ở tiềm năng phát triển mà ở sự thiếu đồng bộ giữa hạ tầng cứng và hạ tầng mềm. Hạ tầng cứng gồm giao thông liên vùng, cảng biển, sân bay, logistics, năng lượng và hệ thống đô thị; trong khi hạ tầng mềm là quy hoạch tích hợp, cơ chế điều phối, dữ liệu dùng chung, thủ tục đầu tư và các quy chuẩn quản trị thống nhất giữa các địa phương.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án trọng điểm của vùng từng mất nhiều thời gian để hoàn tất thủ tục đầu tư, điều chỉnh quy hoạch hoặc giải phóng mặt bằng. Trong khi đó, việc thiếu một cơ chế điều phối đủ mạnh khiến quá trình liên kết giữa các địa phương chưa tương xứng với tiềm năng, làm giảm hiệu quả khai thác hạ tầng và phân bổ nguồn lực.

Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị (tên gọi trước đây là Luật Đô thị đặc biệt) được kỳ vọng sẽ tạo lập khung thể chế mới cho phát triển vùng theo một không gian kinh tế thống nhất, thay vì mỗi địa phương phát triển theo địa giới hành chính. Đạo luật không chỉ tạo cơ sở pháp lý để phối hợp quy hoạch, lựa chọn các dự án ưu tiên, huy động và phân bổ nguồn lực, khai thác hiệu quả quỹ đất, phát triển hạ tầng liên vùng mà còn thúc đẩy chia sẻ dữ liệu, thống nhất các tiêu chuẩn về quy hoạch, môi trường, giao thông và đầu tư.

TS. Huỳnh Thanh Điền, cho rằng, trong cấu trúc phát triển mới, TPHCM cần phát huy vai trò đầu tàu và trung tâm điều phối của vùng; TP. Đồng Nai tập trung phát triển công nghiệp, logistics, cảng hàng không và đô thị dịch vụ; Tây Ninh phát huy lợi thế về công nghiệp, năng lượng, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế cửa khẩu. Sự phân công này không nhằm tạo ra sự chia cắt mà hướng tới bổ trợ lẫn nhau, hình thành chuỗi giá trị và các hành lang kinh tế liên vùng.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng Luật Phát triển đô thị cần tạo đột phá ở ba nội dung trọng tâm: Phân cấp mạnh hơn cho chính quyền đô thị trong quyết định đầu tư và điều chỉnh quy hoạch; xây dựng cơ chế linh hoạt để phát triển các mô hình đô thị mới như đô thị cảng biển, đô thị sân bay, đô thị logistics, trung tâm tài chính quốc tế và đô thị đổi mới sáng tạo; đồng thời hoàn thiện cơ chế liên kết vùng để các địa phương phát triển theo chuỗi giá trị thay vì tư duy hành chính.

Đây cũng là quan điểm được nhiều doanh nghiệp và hiệp hội đồng thuận. Theo Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), Luật Phát triển đô thị cần mở rộng không gian chính sách cho phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, góp phần giải quyết nhu cầu an cư của lực lượng lao động, chuyên gia và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phối cảnh dự án Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng – Khánh Hội và cây xanh công cộng Bến Bạch Đằng

Việc TPHCM khẩn trương hoàn thiện hồ sơ Luật Phát triển đô thị để trình Quốc hội không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt mà còn hướng tới hình thành cơ chế phát triển mới cho toàn vùng Đông Nam Bộ. Khi các dự án hạ tầng chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TPHCM - Mộc Bài, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và các trung tâm logistics được kết nối đồng bộ trong một khung thể chế thống nhất, dư địa tăng trưởng của vùng sẽ được khai thác hiệu quả hơn.

Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, nguồn lực được huy động hiệu quả và cơ chế điều phối vùng đủ mạnh, Đông Nam Bộ sẽ không chỉ giữ vững vai trò vùng động lực kinh tế lớn nhất cả nước mà còn tạo sức lan tỏa, đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số của Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.