Zhou (35 tuổi) từng làm giám sát kiểm soát chất lượng tại một công ty công nghệ ở Hàng Châu, Trung Quốc. Sau khi doanh nghiệp cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đảm nhận công việc của anh, nam nhân viên được đề nghị chuyển xuống vị trí thấp hơn kèm mức lương giảm 40%. Tuy nhiên Zhou không chấp nhận điều kiện này, sau đó anh bị sa thải.
Zhou gia nhập công ty công nghệ này vào tháng 11/2022. Công việc của anh liên quan đến việc kiểm tra chất lượng đầu ra của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) được sử dụng trong những sản phẩm AI. Đây là vị trí đòi hỏi nhân sự đánh giá câu trả lời do hệ thống tạo ra, đối chiếu nội dung với câu hỏi của người dùng và phát hiện những thông tin không chính xác hoặc có nguy cơ vi phạm quy định.
Tuy nhiên, khi công nghệ phát triển, doanh nghiệp cho rằng các mô hình AI đã có thể đảm nhận phần việc trước đây do Zhou phụ trách. Công ty đề xuất điều chuyển anh sang một vị trí cấp thấp hơn, đồng thời giảm lương hàng tháng từ 25.000 NDT (khoảng 96,6 triệu đồng) xuống còn 15.000 NDT (khoảng 58 triệu đồng).
Ảnh minh họa
Zhou không đồng ý với đề xuất này. Sau đó, công ty chấm dứt hợp đồng lao động với lý do tái cơ cấu tổ chức và nhu cầu nhân sự thay đổi. Từ một nhân viên chuyên giám sát chất lượng hệ thống AI, anh trở thành người mất việc trong bối cảnh chính công nghệ mà mình từng làm việc cùng được doanh nghiệp sử dụng để thay thế con người.
Vụ việc thu hút sự chú ý khi Zhou kiện công ty để đòi bồi thường. Cơ quan chức năng tại Hàng Châu xác định rằng việc doanh nghiệp đưa AI vào hoạt động không tự động trở thành căn cứ hợp lý để sa thải nhân viên. Theo thông tin được công bố, tòa án cho rằng công ty chưa chứng minh được những thay đổi về công nghệ khiến hợp đồng lao động không thể tiếp tục thực hiện. Đề xuất chuyển Zhou sang vị trí thấp hơn với mức lương giảm đáng kể cũng không được xem là phương án điều chuyển hợp lý.
Kết quả cuối cùng, doanh nghiệp phải phải trả cho Zhou 260.000 NDT (khoảng 1,005 tỷ đồng) tiền bồi thường - tương đương khoảng 10 tháng tiền lương.
Trường hợp của Zhou phản ánh một vấn đề ngày càng được quan tâm tại Trung Quốc: AI có thể giúp doanh nghiệp tăng hiệu suất và tiết kiệm chi phí, nhưng việc ứng dụng công nghệ cũng làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng, cơ cấu công việc và mức độ ổn định nghề nghiệp của người lao động. Những vị trí liên quan đến xử lý dữ liệu, kiểm tra nội dung hay thực hiện các tác vụ theo quy trình có thể chịu ảnh hưởng khi hệ thống tự động ngày càng đảm nhiệm được nhiều nhiệm vụ hơn.
Dù vậy, việc AI có khả năng thực hiện một phần công việc không đồng nghĩa mọi nhân viên phụ trách công việc đó đều lập tức có thể bị thay thế mà không cần xem xét các yếu tố liên quan. Câu chuyện của Zhou cho thấy quá trình chuyển đổi công nghệ còn đặt ra câu hỏi về cách doanh nghiệp bố trí lại nhân sự, đào tạo người lao động và phân chia trách nhiệm khi quy trình làm việc thay đổi.
Ảnh minh họa
Kyle Chan - Chuyên gia tại viện nghiên cứu chính sách công nghiệp và công nghệ Trung Quốc, nhận định doanh nghiệp cần chú ý nhiều hơn đến vấn đề thất nghiệp liên quan đến AI. Trước đây, các thông điệp chính thức thường nhấn mạnh những công việc mới mà công nghệ có thể tạo ra; hiện nay, tác động tiêu cực đối với người lao động cũng được đề cập rõ hơn.
Với Zhou, khoản bồi thường là kết quả cụ thể sau khi công việc của anh bị AI thay thế và đề xuất giảm lương không được chấp nhận. Còn ở phạm vi rộng hơn, câu chuyện cho thấy bài toán tự động hóa không chỉ nằm ở việc máy móc có thể làm được bao nhiêu phần việc của con người, mà còn ở cách doanh nghiệp xử lý những hệ quả đối với nhân sự trong quá trình chuyển đổi.
(Nguồn: The Guardian)
Hoặc