Trẻ ngày trước thường được kỳ vọng phải ngoan ngoãn, nghe lời, chịu khó và làm theo sự sắp xếp của cha mẹ. Trong khi đó, trẻ ngày nay có cái tôi mạnh hơn, nhạy cảm hơn và coi trọng sự tự do, tôn trọng về tinh thần.
Vì thế, nếu cha mẹ vẫn dùng tư duy cũ để yêu cầu con phải tuyệt đối nghe lời, luôn chấp nhận câu “bố mẹ làm vậy cũng chỉ vì muốn tốt cho con”, trẻ có thể chọn cách né tránh, thu mình hoặc chống đối, tìm cách thoát khỏi sự kiểm soát. Nhưng tôn trọng và thấu hiểu trẻ cũng không đồng nghĩa với việc đáp ứng mọi đòi hỏi.
Một trường hợp được chia sẻ trên mạng xã hội cho thấy rõ điều này.
Con gái của một bà mẹ tên Tiêu Tiêu (Trung Quốc) từng khiến gia đình rơi vào quãng thời gian vô cùng căng thẳng trước khi bước vào lớp 10. Cô bé giả bệnh, mắng giáo viên, ăn vạ, thức khuya chơi điện thoại, thậm chí tự làm đau bản thân. Mỗi khi bị nhắc nhở, cô bé thường đáp lại: Cùng lắm sau này con chết là được. Ban đầu, người mẹ tìm mọi cách khuyên nhủ. Nhưng càng nói, tình hình càng trở nên khó kiểm soát.
Cuối cùng, chị quyết định “đấu đến cùng” với con bằng một loạt nguyên tắc rõ ràng.
Ảnh minh hoạ
Trước tiên, chị để con hiểu rằng đi học hay không là lựa chọn của chính mình, nhưng lựa chọn nào cũng đi kèm trách nhiệm. Nếu không muốn đi học, con phải viết cam kết, đồng thời có thể phải đi làm để tự kiếm tiền mua điện thoại, đồ dùng cá nhân và những thứ mình muốn. Cha mẹ vẫn đảm bảo những nhu cầu thiết yếu, nhưng không tiếp tục đáp ứng vô điều kiện.
Với việc con thường xuyên nói mình không khỏe hoặc muốn đi khám, người mẹ cũng không lập tức chiều theo. Chị giải thích cho con về những tác hại của việc chụp chiếu quá nhiều. Nếu thực sự cần gặp chuyên gia tâm lý, chị đồng ý, nhưng đã đăng ký bao nhiêu buổi thì phải nghiêm túc tham gia đầy đủ.
Trong chuyện điện thoại, đồ ăn hay học tập, chị cũng đặt ra giới hạn cụ thể. Con muốn chơi điện thoại thì trước hết phải biết tôn trọng cha mẹ. Thành tích học tập không bị đặt nặng, nhưng bài tập phải hoàn thành đúng thời gian. Nếu làm tốt, thời gian sử dụng điện thoại có thể được tăng thêm.
Đáng chú ý nhất là cách người mẹ xử lý những lần con ăn vạ.
Có lần cô bé nhất quyết đòi mẹ dừng xe giữa khu phố đông người để xuống ăn vặt. Khi không được đáp ứng, cô bé mở cửa sổ, chuẩn bị khóc lóc, la hét. Thay vì nổi nóng, người mẹ tấp xe vào lề, thậm chí nói vui với con rằng có cần tìm góc đẹp để quay lại cảnh này không, vì “dễ lên xu hướng”.
Đợi con bình tĩnh, chị mới giải thích rằng việc con đột nhiên nổi nóng không có nghĩa con là người xấu, mà có thể do con chưa biết cách nhận diện và kiểm soát cảm xúc.
Với vấn đề tự làm đau bản thân, người mẹ càng thận trọng hơn: kiểm soát dao và vật sắc nhọn, tranh thủ những lúc con vui vẻ để trò chuyện về cách nhìn nhận cuộc sống; khi con khóc hoặc cứng đầu, chị cố giữ bình tĩnh thay vì bị cuốn vào cảm xúc của con.
Trong cuộc sống hằng ngày, chị khuyến khích con vận động, ra ngoài trời, giữ nhịp sinh hoạt cân bằng. Khi con làm bài, nếu con biết thì cùng con phân tích; nếu con không biết, chị lắng nghe cách con suy nghĩ. Theo câu chuyện được chia sẻ, những vấn đề của cô bé dần được điều chỉnh.
Điều trẻ tuổi dậy thì thực sự cần
Đằng sau những biểu hiện nổi loạn đôi khi là những áp lực mà chính trẻ cũng chưa biết cách xử lý. Vì vậy, bên cạnh việc đặt giới hạn, cha mẹ cần quan tâm đến sức khỏe thể chất và tinh thần của con: đảm bảo trẻ có thời gian vận động, ngủ đủ và ngủ tốt; có thể dành vài phút mỗi ngày để đi bộ, hít thở sâu hoặc đơn giản là tập trung vào một việc đang làm.
Cha mẹ cũng cần nhớ rằng trẻ dù đã có dáng vẻ của người trưởng thành nhưng khả năng nhận thức và kiểm soát cảm xúc vẫn đang phát triển. Vì vậy, thay vì chỉ yêu cầu con “phải hiểu chuyện”, cha mẹ cần tiếp tục học cách quan sát, lắng nghe và hướng dẫn con.
Đặc biệt, trẻ tuổi dậy thì rất cần các mối quan hệ bạn bè. Nếu con có bạn thân, cha mẹ có thể khuyến khích con chia sẻ và tìm kiếm sự đồng hành. Nếu con ít bạn, sách, âm nhạc, thể thao hay chính cha mẹ cũng có thể trở thành những điểm tựa tinh thần trong một giai đoạn nhất định.
Và đôi khi, điều trẻ cần không phải một bài giảng dài, mà là những niềm vui rất nhỏ: một lời động viên, một cái ôm, một khoảng thời gian được ở cạnh cha mẹ mà không bị thúc ép, một chậu cây tự tay chăm sóc hay một trận bóng mà con được chơi hết mình.
Nuôi con không phải để người ngoài nhìn thấy một đứa trẻ hoàn hảo. Người ngoài chỉ nhìn thấy kết quả, còn cha mẹ mới là người đi cùng con qua cả quá trình.
Thấu hiểu con không có nghĩa là buông lỏng nguyên tắc. Yêu thương con cũng không có nghĩa là đáp ứng mọi yêu cầu. Điều quan trọng là vừa để trẻ cảm nhận được sự an toàn, vừa giúp con hiểu rằng tự do luôn đi cùng trách nhiệm.
Hoặc