Xiếc là lĩnh vực nghệ thuật đặc thù đòi hỏi sự khổ luyện nhiều năm và liên tục ở người nghệ sĩ. Để có những tiết mục vài phút trên sân khấu, các nghệ sĩ đã phải đánh đổi nhiều mồ hôi, nước mắt, chấp nhận những tai nạn ngoài ý muốn, thậm chí nguy hiểm tới tính mạng. Dù vậy họ vẫn chọn dấn thân cho dù công việc cần nhiều sự hy sinh về sức khoẻ không mang tới cho họ cuộc sống vật chất dư dả. Với các nghệ sĩ nữ, khó khăn còn nhiều gấp bội khi họ còn phải làm vợ, làm mẹ và lo toan cho gia đình. VietNamNet xin giới thiệu loạt bài về các bóng hồng trên sân khấu xiếc để thấy cuộc sống sau ánh hào quang ít người biết tới của họ.
Cú sốc sau tai nạn
- Cơ duyên nào đã đưa chị đến với nghệ thuật xiếc?
Tôi sinh ra và lớn lên ở Lạng Sơn trong một gia đình người dân tộc Nùng. 11 tuổi, vừa học xong lớp 5, trường xiếc về tuyển sinh tại địa phương. Tôi chỉ nhớ các thầy cô nhận xét mình có tố chất: chân tay thẳng, nhanh nhẹn, phù hợp với bộ môn.
Tôi mang phiếu về xin ý kiến gia đình một phần vì tò mò, một phần cũng muốn thử sức. Sau 2 tháng học hè, thầy cô đánh giá tôi có năng khiếu và gia đình đồng ý cho theo học chính thức.
NSƯT Lô Thúy.
- Bắt đầu theo nghề từ khi còn rất nhỏ, 5 năm học tập chắc hẳn là thử thách lớn?
Đó là quãng thời gian rất khó khăn. Mới 11 tuổi, tôi đã phải xa gia đình, tự lo mọi sinh hoạt cá nhân. Việc luyện tập vô cùng khắc nghiệt: bị ép dẻo, chịu đau, tập luyện với cường độ cao mỗi ngày.
Những lúc nhớ nhà, chúng tôi chỉ có thể ra bốt điện thoại công cộng để gọi về. Thậm chí còn phải nhờ hàng xóm gọi giúp bố mẹ ra nghe. Những khoảnh khắc ấy với một đứa trẻ thực sự rất chông chênh.
Trong khóa học ban đầu có khoảng 5-6 bạn cùng quê Lạng Sơn nhưng sau 5 năm, hầu hết đều bỏ cuộc vì không chịu được vất vả. Chỉ còn mình tôi theo nghề đến cùng. Có lẽ, chính sự kiên trì và một chút lì đã giữ tôi lại.
Hai năm đầu, chúng tôi học các kỹ năng cơ bản như nhào lộn, tung hứng, thăng bằng, đi dây, đứng tay… Sau đó, thầy cô phân loại theo năng lực để định hướng chuyên sâu. Tôi được chọn theo bộ môn nhào lộn trên không, một bộ môn rất khó và đòi hỏi phối hợp nhóm.
Sau 3 năm, tôi hoàn thiện tiết mục đầu tiên là nhào lộn trên lưới bật. Nhưng khi ra trường, nhóm tan rã vì mỗi người một hướng. Tôi cùng một người bạn, sau này là chồng quyết định ở lại Hà Nội vào Liên đoàn Xiếc Việt Nam thử việc và bắt đầu lại từ đầu với tiết mục mới. Phải mất gần 2 năm, từ 2009 đến đầu 2011 chúng tôi mới có thể chính thức biểu diễn.
- Những buổi biểu diễn đầu tiên mang lại cho chị cảm xúc ra sao?
Điều tôi nhớ nhất là những chuyến lưu diễn phục vụ bà con vùng sâu, vùng xa. Điều kiện biểu diễn ngoài trời khó khăn, lại đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối. Nhưng khi nhìn thấy khán giả cười, vỗ tay, ánh mắt háo hức dõi theo từng động tác, tôi hạnh phúc vô cùng.
Chính những chuyến đi đó đã giúp tôi trưởng thành. Không chỉ về nghề mà còn về cách mình nhìn nhận giá trị của công việc mình đang làm.
- Nghề xiếc luôn tiềm ẩn rủi ro lớn. Chị đã từng đối mặt với tai nạn như thế nào?
Năm 2021, khi biểu diễn tại Biên Hòa (Đồng Nai) trong lúc tập luyện tôi bị tuột tay và ngã từ độ cao hơn 2m, đập lưng xuống đất. Chấn thương khiến tôi bị thoát vị đĩa đệm 4 đốt sống.
Đó là cú sốc lớn. Nhưng cũng may đúng thời điểm dịch Covid-19, tôi có thời gian nghỉ ngơi, điều trị và phục hồi. Sau đó, tôi dần quay lại tập luyện.
Đến bây giờ, mỗi sáng ngủ dậy hoặc khi thời tiết thay đổi, lưng vẫn đau nhức. Nhưng khi vận động, cơ thể ấm lên, cơn đau cũng dịu đi. Với nghệ sĩ xiếc, có lẽ ai cũng phải học cách sống chung với chấn thương.
- Từng nổi tiếng với tiết mục "nhào lộn trên sào", việc tạm dừng có khiến chị tiếc nuối?
Đó là "tiết mục tủ" mang lại cho tôi nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế. Tiết mục này đặc biệt: tôi đứng trên một chiếc sào dài 4,5m bên dưới là chồng tôi và một bạn diễn nam làm trụ, gánh sào trên vai để tôi thực hiện các động tác nhào lộn.
Có chồng bên cạnh, tôi luôn cảm thấy yên tâm khi thực hiện những động tác nguy hiểm. Sự tin tưởng trong xiếc là yếu tố sống còn.
Hiện tại, tôi tạm dừng tiết mục này để chuyển sang các tiết mục khác như đu sen, phi ngựa, nhào lộn cầu bật và đặc biệt là Đu nón. Rất may, những tiết mục này vẫn nhận được sự đón nhận của khán giả trong và ngoài nước. Chúng tôi cũng có cơ hội ký hợp đồng biểu diễn quốc tế kéo dài 3-6 tháng.
- Đu nón là tiết mục giúp chị giành giải quốc tế. Điều gì làm nên sự đặc biệt của tiết mục này?
Điểm khó nhất là kỹ thuật treo người bằng răng. Nghệ sĩ phải dùng lực hàm để giữ toàn bộ cơ thể trên không và xoay nhiều vòng. Khi mới tập, tôi gần như không chịu nổi.
Trước đây, khi tập luyện có dây bảo hộ nhưng khi biểu diễn chính thức, chúng tôi bỏ hoàn toàn dây, đồng nghĩa với việc mọi lực đều dồn vào răng. Đây là kỹ thuật nguy hiểm.
Không ít người bị mẻ răng, phải hàn hoặc trồng lại. Đồng nghiệp của tôi cũng từng gãy răng trong quá trình tập. Nhưng đó là rủi ro nghề nghiệp mà chúng tôi buộc phải chấp nhận.
Trong tiết mục, động tác kết thúc là phần "ăn điểm" nhất: một nghệ sĩ treo bằng tóc, quay nhiều vòng trên không. Việc treo bằng tóc rất đau. Chỉ cần tưởng tượng buộc tóc và treo toàn bộ cơ thể lên là đủ hiểu cảm giác đó như thế nào.
Đu nón do tôi và 3 nghệ sĩ khác biểu diễn đã giành giải Voi Đồng tại Tây Ban Nha. Sau đó, đoàn xiếc Việt Nam tiếp tục được mời tham dự Liên hoan xiếc Monte Carlo 2027 - một trong những sân khấu danh giá nhất thế giới, đó là niềm tự hào rất lớn.
Gia đình từng khuyên tôi nên bỏ nghề vì vất vả
- Hai vợ chồng cùng làm nghề nguy hiểm, anh chị động viên nhau ra sao?
Chúng tôi tập cùng nhau từ nhỏ nên rất hiểu và tin tưởng nhau. Trong xiếc, nếu không có niềm tin tuyệt đối vào bạn diễn, sẽ không thể thực hiện được những động tác khó.
Vì vậy, chúng tôi luôn nhắc nhau giữ sự tập trung, không để bất cứ điều gì làm xao nhãng khi tập luyện và biểu diễn.
Khi có con, cuộc sống càng vất vả hơn. Con tôi từ nhỏ đã quen theo bố mẹ đến sàn tập, quen với ánh đèn sân khấu. Hiện cháu học lớp 2. Vì không có ông bà hỗ trợ, chúng tôi phải thay nhau: người đi diễn, người ở nhà chăm con.
Hiện tại, chúng tôi không còn biểu diễn chung. Chồng tôi chuyển sang tiết mục khác còn tôi theo Đu nón. Dù vất vả, nhưng chúng tôi luôn cố gắng cân bằng giữa gia đình và công việc.
- Thu nhập không cao, điều gì khiến chị vẫn gắn bó với nghề?
Gia đình từng khuyên tôi nên bỏ nghề vì vất vả, thu nhập không ổn định. Nhưng với tôi, tiền bạc không thể mua được cảm giác khi đứng trên sân khấu.
Được biểu diễn, sống với đam mê nghe tiếng vỗ tay của khán giả, đó là niềm vui mà không gì thay thế được.
Ngoài xiếc, tôi cũng học thêm để trở thành huấn luyện viên yoga, pilates, có thêm thu nhập để duy trì cuộc sống và tiếp tục theo đuổi nghề.
Điều quý giá nhất mà xiếc mang lại cho tôi không chỉ là giải thưởng mà là cơ hội được đi nhiều nơi từ biên giới, hải đảo đến vùng sâu, vùng xa để biểu diễn cho đồng bào, chiến sĩ. Mỗi nụ cười của khán giả là một nguồn động lực rất lớn.
Nhìn lại hành trình đã qua, tôi thầm cảm ơn bản thân vì đã đủ kiên trì, dũng cảm để đi đến hôm nay. Và chừng nào còn có thể đứng trên sân khấu, tôi vẫn sẽ tiếp tục. Bởi với tôi, niềm vui ấy không gì có thể mua được.
NSƯT Lô ThúyNăm 2023, Lô Thị Ngọc Thúy đạt danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú và danh hiệu Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác, được vinh danh là 1 trong 20 gương mặt tiêu biểu.
Cô đạt thành tích chiến sĩ thi đua cơ sở 4 năm liền (từ 2019 - 2022), đoạt hai huy chương Vàng Liên hoan xiếc quốc tế năm 2019 tại Hà Nội và Quảng Ninh và giải nhất cuộc thi Tài năng xiếc toàn quốc năm 2021.
Năm 2024 tiết mục đu nón cũng đã đạt huy chương Bạc tại cuộc thi liên hoan Xiếc IDOL tổ chức tại Nga.
Đón đọc bài 3: Tai nạn nhớ đời của nghệ sĩ Phạm Hướng
Hoặc