Đề xuất xử lý hình sự cả doanh nghiệp nếu đưa hối lộ

Ảnh minh họa.

Việc mở rộng xử lý hình sự với doanh nghiệp về các tội đưa hối lộ hay các tội danh liên quan đến lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm..., là cần thiết, góp phần tăng tính răn đe, phòng ngừa, xử lý nghiêm minh các hành vi xâm hại lợi ích công cộng.

Bộ Công an đang xây dựng dự thảo hồ sơ sửa đổi Bộ luật Hình sự. Dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 416 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) đã bỏ 7 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi, bổ sung 291 điều luật, giữ nguyên 111 điều luật.

Đáng chú ý, trong dự thảo lần này, Bộ Công an đề xuất mở rộng phạm vi truy cứu với pháp nhân thương mại thêm 19 tội danh (bên cạnh 33 tội danh hiện nay), tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai hoặc xâm phạm mạng máy tính, viễn thông, đưa, nhận môi giới hối lộ.

Theo Bộ Công an, đây là những tội danh mà pháp nhân thương mại thường xuyên vi phạm nhưng Bộ luật Hình sự hiện hành chưa quy định trách nhiệm hình sự. Nhiều hành vi được thực hiện thông qua mô hình doanh nghiệp, công ty vỏ bọc, pháp nhân trung gian hoặc hệ sinh thái nhiều pháp nhân để che giấu dòng tiền, phân tán trách nhiệm và hợp pháp hóa lợi ích bất chính.

Do đó, việc mở rộng là cần thiết, góp phần tăng tính răn đe, phòng ngừa; xử lý nghiêm minh các hành vi xâm hại lợi ích công cộng, phát triển bền vững.

Như trường hợp phạm tội đưa hối lộ, Bộ Công an đề xuất pháp nhân thương mại sẽ bị phạt tiền đến 20 tỷ đồng, hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Ngoài ra, pháp nhân thương mại đưa hoặc sẽ đưa hối lộ cho công chức nước ngoài, công chức của tổ chức quốc tế công, người có chức vụ trong các doanh nghiệp, tổ chức ngoài nhà nước cũng sẽ bị xử lý về tội danh này.

Cùng với bổ sung tội danh chịu trách nhiệm, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung nguyên tắc khi xử lý hình sự đối với pháp nhân thương mại.

Cụ thể, nếu trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự; trường hợp phải xử lý hình sự thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước, kết quả khắc phục hậu quả là căn cứ để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo.

Trái lại, Bộ Công an đề xuất bãi bỏ quy định hình phạt "cấm huy động vốn" đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Bộ Công an đánh giá việc huy động vốn là điều kiện bảo đảm, duy trì hoạt động bình thường của pháp nhân thương mại. Việc "cấm huy động vốn" có thể khiến doanh nghiệp bị ảnh hưởng đến khả năng thanh toán, khả năng phục hồi, thậm chí dẫn tới phá sản...

Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật cho thấy, 8 năm qua, cả nước chỉ khởi tố 16 vụ đối với pháp nhân thương mại phạm tội, chiếm tỷ lệ rất nhỏ, chỉ 0,0023% trên tổng số hơn 688.000 vụ án hình sự. Nguyên nhân dẫn đến số vụ án pháp nhân bị xét xử rất thấp, được xác định do quy định hiện hành còn quá hẹp và chưa rõ ràng, khiến các cơ quan tố tụng lúng túng trong áp dụng. Điều này dẫn đến đa số các trường hợp chỉ xử lý vi phạm hành chính mà không bị xử lý hình sự, dù tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi là rất cao.

Thực tế này cho thấy hệ thống chế tài hiện tại chưa đủ sức răn đe đối với những doanh nghiệp cố tình vi phạm để trục lợi. Bộ Công an cho rằng cơ chế siết trách nhiệm hình sự với pháp nhân thay vì chỉ phạt hành chính, sẽ mang lại nhiều lợi ích trong thu hồi tài sản. Do tài sản của pháp nhân thường lớn hơn cá nhân rất nhiều.