Mỗi khi vào mùa trái cây, câu hỏi quen thuộc lại xuất hiện: nên chọn quả to hay quả nhỏ thì tốt hơn? Không ít người mặc định “quả to thì nhiều nước, ngon hơn”, trong khi người khác lại tin “quả nhỏ đậm vị, nhiều dinh dưỡng hơn”. Thực tế, kích thước không phải yếu tố quyết định duy nhất. Điều quan trọng nằm ở việc dinh dưỡng tập trung ở đâu và loại quả đó có đặc điểm gì.
Với những loại trái cây mà phần vỏ chứa nhiều dưỡng chất, việc chọn quả nhỏ lại là lợi thế. Nho, táo tàu hay việt quất là ví dụ điển hình. Vỏ của chúng giàu anthocyanin, một nhóm chất chống oxy hóa mạnh, cùng nhiều vitamin và hợp chất tạo hương vị. Khi so cùng khối lượng, quả nhỏ sẽ có tỷ lệ vỏ cao hơn, đồng nghĩa với việc hàm lượng dinh dưỡng “cô đặc” hơn. Vì vậy, nếu ăn cả vỏ hoặc dùng để ngâm, nấu, quả nhỏ thường là lựa chọn hợp lý.
Ngược lại, với các loại trái cây mà dinh dưỡng tập trung chủ yếu ở phần thịt, kích thước lớn lại có lợi hơn. Nhóm trái cây họ cam quýt như cam, quýt, bưởi chứa vitamin C và carotenoid chủ yếu ở tép nước bên trong. Quả càng lớn thì phần tép càng nhiều, lượng dưỡng chất tích lũy cũng tăng theo. Do đó, với nhóm này, chọn quả to, tròn đều, nặng tay thường sẽ ngon và giàu dinh dưỡng hơn.
Một số loại quả như táo lại phụ thuộc nhiều vào giống. Nhiều giống táo hiện đại được lai tạo để vừa to vừa giữ được độ cân bằng giữa vị ngọt và chua. Trong trường hợp này, quả to không đồng nghĩa với “nhạt” hay “kém chất lượng” như nhiều người vẫn nghĩ.
Dưa hấu là ví dụ rõ ràng cho việc kích thước không quyết định tất cả. Có giống dưa vốn dĩ nhỏ, có giống lại rất to. Trong cùng một giống, điều kiện trồng trọt như ánh sáng, nước và dinh dưỡng mới là yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng. Vì vậy, không thể dựa vào kích thước để đánh giá độ ngọt hay độ chín của dưa.
Từ đó, có thể rút ra một vài nguyên tắc chọn trái cây khá thực tế.
- Nếu là loại ăn cả vỏ, nên ưu tiên quả nhỏ, màu sắc đậm.
- Nếu là loại phải gọt vỏ, hãy chọn quả có kích thước vừa đến lớn, hình dáng cân đối.
- Quan trọng hơn hết vẫn là độ tươi: quả phải cứng, không dập nát, lớp phấn tự nhiên còn nguyên thì mới là hàng mới.
Một hiểu lầm phổ biến khác là “quả to là do dùng nhiều thuốc”. Thực tế, chất điều hòa sinh trưởng như forchlorfenuron (một loại chất giúp quả phát triển) được phép sử dụng trong nông nghiệp với liều lượng kiểm soát chặt chẽ. Lượng tồn dư rất thấp, khó gây hại nếu dùng đúng quy định. Kích thước quả cũng không liên quan trực tiếp đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, mà phụ thuộc nhiều vào giống và kỹ thuật canh tác.
Bên cạnh chuyện to hay nhỏ, người tiêu dùng cũng thường băn khoăn khi gặp những loại quả “lạ mắt”. Có loại chỉ xấu về hình thức nhưng vẫn ăn được, nhưng cũng có loại tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe.
Ví dụ, mía khi bổ ra có màu đỏ hoặc xuất hiện sợi đỏ là dấu hiệu bị nấm mốc, có thể sinh ra độc tố thần kinh nguy hiểm, tuyệt đối không nên ăn. Tương tự, dừa nếu phần nước hoặc cùi chuyển sang màu hồng hoặc tím cũng có nguy cơ bị nhiễm nấm.
Ngược lại, xoài có “sợi đen” bên trong thường chỉ là hiện tượng oxy hóa của các bó xơ tự nhiên, không gây hại nếu thịt quả không có mùi lạ. Nhưng xoài có đốm đen loang lổ bên ngoài, giống “da báo”, lại có thể đã bị bệnh hoặc dập hỏng, nên tránh sử dụng.
Một số trường hợp khác như măng cụt bị trong suốt là do chưa chín hoàn toàn, vẫn ăn được nhưng vị không ngon. Mận có tinh thể trắng gần hạt hay dâu tây bị méo mó cũng không phải vấn đề an toàn, chỉ ảnh hưởng đến hình thức và độ đồng đều hương vị.
Tóm lại, chọn trái cây không nên chỉ nhìn vào kích thước. Giống, độ chín, độ tươi và cách bảo quản mới là yếu tố quyết định chất lượng. Hiểu đúng những nguyên tắc này không chỉ giúp bạn chọn được trái cây ngon hơn mà còn tránh được những rủi ro không đáng có cho sức khỏe.
Hoặc