Doanh nghiệp nhỏ 'khát' dòng vốn xanh

Gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa từng có lịch sử tiếp cận tín dụng ngân hàng, khó khăn càng lớn hơn nếu muốn tiếp cận nguồn vốn xanh. Ảnh: Nam Khánh.

Theo số liệu của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, khoảng 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) hiện chưa tiếp cận được tín dụng hoặc gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn chính thức. Trong khi đó, khu vực này lại chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.

Đây là thực tế đáng lo ngại, bởi khi việc tiếp cận tín dụng thông thường còn nhiều trở ngại thì khả năng tiếp cận tín dụng xanh càng khó khăn hơn.

Gặp khó trong hấp thụ vốn xanh

Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” do Báo Lao Động tổ chức chiều 23/6, TS Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), cho rằng chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu hiện hữu đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Theo ông Minh, các cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), tiêu chuẩn ESG, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, kiểm kê khí nhà kính, sử dụng năng lượng hiệu quả, phát triển bao bì bền vững, kinh tế tuần hoàn cùng các quy định xanh từ thị trường xuất khẩu đang ngày càng hiện diện trong từng đơn hàng, hợp đồng và chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, tín dụng xanh về bản chất vẫn là tín dụng ngân hàng. Doanh nghiệp muốn vay vốn phải chứng minh được khả năng trả nợ, phương án sản xuất - kinh doanh khả thi, đồng thời đáp ứng thêm các tiêu chí về môi trường như dữ liệu phát thải, hiệu quả năng lượng hoặc lợi ích môi trường của dự án.

Đối với các doanh nghiệp lớn, những yêu cầu này có thể được xử lý thông qua các bộ phận chuyên trách về pháp chế hoặc ESG. Song với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, đây lại là rào cản đáng kể.

TS. Bùi Thanh Minh phản ánh không ít doanh nghiệp đang mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn chưa đủ "xanh" để vay vốn xanh, nhưng lại thiếu vốn để đầu tư cho quá trình xanh hóa. Ảnh: BTC.

Theo ông Minh, nhiều doanh nghiệp cần vốn để thực hiện chuyển đổi xanh, nhưng để tiếp cận được vốn xanh lại phải có sẵn dữ liệu, hồ sơ, phương án đầu tư và năng lực quản trị phù hợp. Trong khi đó, những điều kiện này thường chỉ được hình thành sau khi doanh nghiệp đã có nguồn lực để triển khai chuyển đổi.

“Không ít doanh nghiệp đang mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn chưa đủ xanh để vay vốn xanh, nhưng lại thiếu vốn để đầu tư cho quá trình xanh hóa”, ông Minh nhận định.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, thay đổi bao bì, số hóa quản trị sản xuất hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của đối tác. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài trong khi hiệu quả kinh tế chưa thể hiện ngay khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế khó.

Làm sao khơi thông dòng vốn xanh?

Theo bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), hiện có 82 tổ chức tín dụng triển khai cho vay xanh với tổng dư nợ đạt hơn 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017. Giai đoạn 2017-2025, tín dụng xanh tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm.

Dư nợ tín dụng xanh hiện tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông, lâm, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học với tỷ trọng trên 32%; tiếp đến là năng lượng xanh, chiếm hơn 30%. Bên cạnh đó, dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đã vượt 5,7 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 30% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Dù quy mô tín dụng xanh liên tục tăng trưởng, bà Hà Thu Giang cho rằng vẫn còn nhiều rào cản khiến dòng vốn này chưa thực sự đến được với khu vực doanh nghiệp. Theo đó, khoảng 30-33% dư nợ tín dụng xanh đang tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp, trong khi khoảng 40% được phân bổ cho năng lượng tái tạo và năng lượng sạch. Đây đều là các lĩnh vực có dự án quy mô lớn, mục tiêu đầu tư rõ ràng, tài sản bảo đảm và dòng tiền tương đối dễ xác định, thuận lợi cho công tác thẩm định của ngân hàng.

Ngược lại, nhu cầu chuyển đổi xanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa thường là các khoản đầu tư quy mô nhỏ, phân tán và khó chuẩn hóa hơn. Sự lệch pha giữa mô hình tín dụng xanh hiện nay với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp khiến khả năng tiếp cận vốn vẫn còn hạn chế.

Ngoài ra, hệ thống tiêu chí xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn cũng như các chuẩn mực ESG hiện vẫn chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho cả ngân hàng và doanh nghiệp trong quá trình thẩm định, đánh giá và tiếp cận vốn.

Bà Hà Thu Giang cho rằng phát triển tín dụng xanh còn gặp nhiều rào cản. Ảnh: BTC.

Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng phát triển tín dụng xanh là lĩnh vực mới, có tính liên ngành cao và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý. Theo ông, thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường, xây dựng lộ trình phát triển tín dụng xanh rõ ràng và hướng dẫn các tổ chức tín dụng lồng ghép tiêu chí môi trường vào hoạt động cấp vốn.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành cần phối hợp rà soát, cập nhật danh mục phân loại xanh, đồng thời hình thành cơ chế điều phối liên ngành về tín dụng xanh và tài chính xanh nhằm bảo đảm tính thống nhất trong hoạch định và thực thi chính sách.

Ở góc độ cấp vốn tín dụng, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó trưởng Ban chính sách tín dụng Agribank, cho rằng các tổ chức tín dụng cần đóng vai trò dẫn dắt và đồng hành cùng cơ quan quản lý cũng như cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh.

Đại diện Agribank kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ tín dụng xanh, trong đó có các chính sách lãi suất phù hợp. Theo ông, đây sẽ là động lực quan trọng giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong tiếp cận vốn, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của tín dụng xanh trên quy mô toàn hệ thống ngân hàng.