Dấu ấn đột phá từ nhà khoa học Việt Nam
Tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) là một trong những đối tượng nuôi thủy sản có giá trị kinh tế cao, cung cấp nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng và nguyên liệu cho ngành chế biến thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm. Đồng thời, đây cũng là "mặt hàng xuất khẩu tỷ USD", đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh của nghề nuôi tôm, tình trạng dịch bệnh trên tôm nuôi ngày càng gia tăng, gây thiệt hại đáng kể cho người nuôi. Trong nhiều năm qua, kháng sinh và hóa chất thường được sử dụng để phòng và trị bệnh cho tôm. Dù mang lại hiệu quả nhanh, việc lạm dụng các biện pháp này đang đặt ra nhiều rủi ro về an toàn thực phẩm và sức khỏe người tiêu dùng.
Năm 2022, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã giao Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển công nghệ cao chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học "Nghiên cứu tạo chế phẩm kích thích bắt mồi, thúc đẩy tăng trưởng, phòng và trị bệnh cho tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) từ cây dược liệu" (mã số UDPTCN.05/22-24).Đề tài do TS. Lê Văn Nhân làm chủ nhiệm, triển khai từ tháng 1/2022 đến tháng 12/2025.
Công trình nghiên cứu đã sử dụng: trà xanh, mật gấu và tỏi là những loại thảo dược quen thuộc, phổ biến ở nhiều vùng miền, thường được sử dụng làm đồ uống, gia vị và thực phẩm. Tuy nhiên, việc ứng dụng các loại thảo dược này trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm, vẫn còn khá hạn chế.
Kết quả nghiên cứu cho thấy chiết xuất methanol từ lá cây mật gấu chứa 53 thành phần hóa học, trong khi trà xanh có 32 hợp chất và tỏi có 30 hợp chất. Các chiết xuất này thể hiện khả năng kháng khuẩn đáng chú ý đối với vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus – tác nhân gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm.
Cụ thể, cao chiết tỏi tạo vòng kháng khuẩn từ 10,41–15,32 mm ở nồng độ 200–500 mg/mL. Cao chiết trà xanh đạt đường kính vòng kháng khuẩn 10,82–16,52 mm ở cùng mức nồng độ. Đáng chú ý, cao chiết từ cây mật gấu cho hiệu quả mạnh nhất, với đường kính vòng kháng khuẩn từ 12–24 mm ở nồng độ 50–500 mg/mL.
Nồng độ ức chế tối thiểu đối với vi khuẩn gây bệnh được ghi nhận là 62,5 µg/mL đối với chiết xuất lá mật gấu, trong khi lá trà xanh và tỏi có mức 125 µg/mL. Nồng độ diệt khuẩn tối thiểu lần lượt là 125 µg/mL đối với lá mật gấu và 250 µg/mL đối với trà xanh và tỏi.
Từ các kết quả nghiên cứu này, đơn vị chủ trì đã đăng ký và được cấp Bằng độc quyền giải pháp hữu ích số 4184 theo Quyết định số 106276/QĐ-SHTT.IP ngày 13/6/2025 với tên gọi: "Quy trình sản xuất hỗn hợp chiết phân đoạn các chất có hoạt tính kháng khuẩn từ cây mật gấu (Gymnanthemum amygdalinum)".
Chế phẩm dược liệu độc quyền sáng chế phòng bệnh cho tôm.
Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng xây dựng được quy trình tạo chế phẩm thảo dược từ chiết xuất trà xanh, mật gấu và tỏi nhằm kích thích bắt mồi, thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời hỗ trợ phòng và trị bệnh cho tôm thẻ chân trắng.
Kết quả thử nghiệm bước đầu ở quy mô phòng thí nghiệm cho thấy, khi bổ sung chế phẩm thảo dược vào thức ăn, tôm nuôi có khả năng phát hiện và tiếp cận thức ăn nhanh hơn, sử dụng thức ăn hiệu quả hơn. Đồng thời, tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm cũng cao hơn so với nhóm đối chứng không sử dụng chế phẩm.
Các kết quả này mở ra cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu, phát triển và mở rộng quy mô sản xuất chế phẩm thảo dược trong nuôi tôm. Nếu được ứng dụng rộng rãi, giải pháp này có thể góp phần giảm phụ thuộc vào kháng sinh và hóa chất, nâng cao chất lượng sản phẩm thủy sản, đồng thời hướng tới phát triển bền vững ngành nuôi tôm tại Việt Nam và trên thế giới.
Hoặc