Giao chỉ tiêu tăng trưởng cho địa phương: 'Phép thử' năng lực điều hành mới?

Các đầu tàu kinh tế buộc phải thay đổi mô hình tăng trưởng

Năm nay, lần đầu Quốc hội giao chỉ tiêu tăng trưởng cho từng địa phương. Cụ thể, địa phương được giao mục tiêu tăng trưởng GRDP năm 2026 và bình quân giai đoạn 2026-2030 cao nhất là Hải Phòng, với 13-13,5% tăng trưởng GRDP năm 2026 và bình quân giai đoạn 2026-2030 là 13-14%.

Hà Nội được giao mục tiêu GRDP 2026 là 10-10,5% và 10,5-11% cho cả giai đoạn; TPHCM được giao 10% cho cả 2 mục tiêu. Tỷ lệ tăng trưởng giao cho Bắc Ninh lần lượt là 12,5-13 và 10%; Quảng Ninh là 13% và 11-12%; Ninh Bình là 11-12% và 10,5-11%; Hưng Yên là 11-12% và 10-11%; Thanh Hóa là 11% cho cả 2 mục tiêu; Nghệ An là 10,5-11,5% và 11-12%; Khánh Hòa là 10,8% và 11-12%…

Hải Phòng được Quốc hội giao mức tăng trưởng cao nhất cả nước. Ảnh minh họa: Cảng Hải Phòng.

Mới đây, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cũng yêu cầu sớm giao chỉ tiêu cho các địa phương, doanh nghiệp Nhà nước để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030.

Bộ Tài chính đã rà soát, dự kiến 34 chỉ tiêu của địa phương trong giai đoạn 2026-2030 và năm 2026, có văn bản gửi các địa phương đề nghị xác định để Chính phủ giao chỉ tiêu.

Một số chỉ tiêu có thể giao ngay như tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân/năm, tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, khu vực công nghiệp và xây dựng, dịch vụ; tốc độ tăng chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP); tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng; tăng trưởng giá trị kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu, tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn; tốc độ tăng năng suất lao động bình quân/năm; số doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn đến năm 2030, giảm tỷ lệ hộ nghèo, chỉ số phát triển con người (HDI)…

Trao đổi với PV Tiền Phong , PGS, TS. Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên cao cấp, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân - cho rằng, cách giao chỉ tiêu hiện nay có ưu điểm giúp lượng hóa rõ trách nhiệm của từng địa phương. Khi biết được địa phương nào phải đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng chung, cơ quan điều hành có thể tính toán tổng thể khả năng đạt mục tiêu của cả nước.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều địa phương đã được trao thêm cơ chế đặc thù và quyền tự chủ lớn hơn như Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng hay Quảng Ninh, việc giao chỉ tiêu tăng trưởng sẽ tạo áp lực buộc các địa phương phải đổi mới mô hình phát triển . "Đây là cách làm có tác dụng huy động nguồn lực địa phương, phát huy sức sáng tạo và thúc đẩy các mô hình quản trị mới phù hợp với đặc thù từng vùng", ông Lạng nói.

Chính phủ sắp giao chỉ tiêu tăng trưởng cho địa phương, doanh nghiệp Nhà nước. Ảnh minh họa: PVN.

Đối với khối doanh nghiệp nhà nước, ông Lạng cho rằng, việc giao chỉ tiêu tăng trưởng là cần thiết, bởi đây là lực lượng giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế và hiện đóng góp khoảng 30% GDP. Doanh nghiệp nhà nước hiện có nhiều lợi thế về cơ chế, nguồn lực tài chính, đất đai và chính sách hỗ trợ. “Không có lý do gì mà doanh nghiệp nhà nước không tăng trưởng được nếu tận dụng tốt các điều kiện đang có”, ông Lạng nói.

Áp lực tăng trưởng hiện nay cũng là cơ hội để doanh nghiệp nhà nước chuyển mình, tái cấu trúc mô hình quản lý, tiết kiệm chống lãng phí và tăng cường kết nối với các khu vực doanh nghiệp khác. Ông Lạng đánh giá, nhiều doanh nghiệp nhà nước hiện vẫn chưa phát huy hết tiềm năng về đổi mới sáng tạo, năng lực công nghệ hay chất lượng nhân lực.

TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam - cho rằng, sau quá trình sáp nhập, tái cấu trúc tại các địa phương, không gian tăng trưởng mới đã được hình thành với khả năng liên kết tốt hơn, để biến những tiềm năng thành kết quả tăng trưởng . Đây là thời điểm hiện thực hóa, khai thác lợi thế từ các không gian tăng trưởng mới, năng lực kết nối mới giữa các địa phương trong cả nước.

Việc giao chỉ tiêu cụ thể giúp cá thể hóa trách nhiệm đến từng nơi, từng cấp lãnh đạo, sở ngành, thậm chí đến cấp xã, phường. Điều này giúp nâng cao trách nhiệm giải trình và cải thiện hiệu quả quản trị. Việc này đi kèm với phân cấp mạnh mẽ với tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Qua đó, tạo động lực cạnh tranh giữa các địa phương trong thu hút đầu tư và cải thiện môi trường kinh doanh, chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ doanh nghiệp và người dân.

“Những đô thị lớn đầu tàu của nền kinh tế như TPHCM, Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh… rõ ràng không thể tiếp tục dựa vào các lợi thế cũ như đất đai hay lao động giá rẻ. Áp lực đến từ việc chạm ngưỡng những giới hạn về nguồn lực truyền thống sẽ buộc các đô thị lớn phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng nhanh hơn, dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới – sáng tạo, năng suất và tri thức”, ông Bình nhấn mạnh.

Có lo "bệnh" thành tích?

Liên quan lo ngại việc giao chỉ tiêu "cứng" có thể khiến địa phương chạy theo thành tích, PGS, TS. Nguyễn Thường Lạng cho rằng "bệnh" thành tích là điều từng tồn tại trong quá khứ, nhưng trong điều kiện hiện nay khả năng tái diễn sẽ không cao như trước. Môi trường quản lý hiện nay đã thay đổi căn bản khi dữ liệu, thông tin được số hóa và minh bạch hơn rất nhiều.

“Bây giờ rất khó che giấu thông tin như trước đây. Hệ thống chuyển đổi số, công cụ hậu kiểm hay giám sát xã hội đều có thể phát hiện ra các dấu hiệu bất thường”, ông Lạng nói nhưng cũng thừa nhận không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ này. Nhưng theo ông, trong bối cảnh hiện nay, nếu có xảy ra thì cũng chỉ mang tính cục bộ và sớm bị phát hiện. Về dài hạn, xu hướng sẽ là tăng trưởng thực chất, minh bạch và gắn với hiệu quả bền vững hơn.

Vị giảng viên cao cấp lưu ý, để việc giao chỉ tiêu tăng trưởng hiệu quả hơn, cần tiếp tục hoàn thiện phương pháp thống kê nhằm tránh tình trạng tính trùng giữa các địa phương, đặc biệt với các hoạt động liên kết vùng hay các lĩnh vực như vận tải, logistics.

Chuyên gia đề xuất bổ sung các chỉ số mới vào hệ thống đánh giá địa phương như PCI, chỉ số hạnh phúc... Ảnh: Đức Nguyễn.

TS. Lê Duy Bình cũng cho rằng, GDP hay GRDP không phải là tất cả. Sau tất cả, tăng trưởng phải đảm bảo rằng chất lượng sống của người dân thực sự tốt hơn. Trước áp lực tăng trưởng, một số lo ngại về việc các địa phương sẽ chạy đua số lượng mà bỏ qua chất lượng. Do đó, ông Bình khuyến nghị xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá (KPI) toàn diện, không chỉ dựa vào GRDP.

Các chỉ tiêu khác có thể tính đến, như môi trường đầu tư, kinh doanh, sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, nợ công, lạm phát, khả năng tiếp cận tới và chất lượng dịch vụ xã hội cơ bản, chất lượng phát triển giáo dục, y tế, văn hóa, bảo vệ môi trường, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với chất lượng dịch vụ công và đối với hoạt động điều hành của các cơ quan công quyền.

“GRDP chỉ là một yếu tố của bộ chỉ số KPI. Chất lượng của tăng trưởng mới là điều quyết định, là mục tiêu cao hơn”, ông Bình nhấn mạnh.