Nhiều phụ huynh tin rằng một đứa trẻ ngoan là đứa trẻ có thể ngồi yên đọc sách cả ngày. Tuy nhiên, các chuyên gia tâm lý cảnh báo: Việc thiếu hụt vận động trước 12 tuổi có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe tâm thần và khả năng phát triển toàn diện.
Mối nguy từ thói quen "tĩnh" quá mức
Trong xã hội hiện đại, trẻ em thường bị cuốn vào vòng xoáy của bài tập về nhà và các lớp học thêm. Để cải thiện thành tích, không ít cha mẹ ép con đọc sách ngoại khóa thay vì ra ngoài chạy nhảy.
Giáo sư tâm lý học nổi tiếng Lý Mai Cẩn nhận định: Trẻ em quá thiên về đọc sách mà thiếu vận động trước tuổi dậy thì thường tiềm ẩn những rủi ro lớn. Dưới đây là 3 tác động tiêu cực điển hình:
1. Gia tăng nguy cơ trầm cảmKhác với thế hệ trước vốn thường xuyên vận động thông qua việc đi bộ đi học hay làm việc nhà, trẻ em ngày nay sống trong các căn hộ cao tầng biệt lập. Sự tiện lợi của công nghệ và dịch vụ giao hàng khiến phạm vi hoạt động của trẻ bị thu hẹp đáng kể.
Về mặt sinh học, vận động giúp não bộ tiết ra Dopamine và Serotonin, những "hormone hạnh phúc". Khi trẻ lười vận động, sự cân bằng hóa học trong não bị phá vỡ, dẫn đến trạng thái ủ rũ, lo âu và mất đi sự hứng thú với cuộc sống xung quanh. Đây chính là mầm mống của căn bệnh trầm cảm đang ngày càng trẻ hóa.
Não bộ hoạt động theo cơ chế luân phiên: Vỏ não chịu trách nhiệm tư duy, nhận thức; trong khi tiểu não điều phối vận động.
- Nếu trẻ chỉ đọc sách hoặc dùng điện thoại, vỏ não sẽ luôn trong trạng thái hưng phấn quá độ, còn tiểu não bị ức chế lâu ngày.
- Sự mất cân bằng này khiến hệ thần kinh khó đi vào trạng thái nghỉ ngơi, dẫn đến mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc.
Giấc ngủ kém lại kéo theo tâm trạng tồi tệ và hiệu suất học tập giảm sút, tạo thành một vòng lặp tiêu cực khó tháo gỡ.
3. Phát triển lệch lạc: Cơ thể không theo kịp trí nãoQuy luật phát triển tự nhiên của con người là "thể chất đi trước, trí não theo sau". Việc bắt trẻ tập trung quá sớm vào học tập nhận thức mà bỏ qua phát triển thể chất (đặc biệt là tiểu não) sẽ làm suy giảm sự điều phối giữa thân thể và tinh thần.
Những đứa trẻ này khi lớn lên dễ mắc "bệnh rỗng tuếch" (Hollow Heart Syndrome) – trạng thái đạt điểm số cao nhưng thiếu sức sống, không tìm thấy ý nghĩa của sự tồn tại.
Lời khuyên cho phụ huynh: Hãy để trẻ "đổ mồ hôi" trước khi "luyện chữ"
Để trẻ phát triển lành mạnh, các chuyên gia đưa ra lộ trình ưu tiên sau:
- Ưu tiên năng khiếu vận động: Nếu phải chọn lớp ngoại khóa, hãy ưu tiên các môn như bóng bàn, cầu lông, bơi lội hoặc trượt patin thay vì các lớp học thuật căng thẳng.
- Vận động là "thuốc bổ": Hoạt động ngoài trời không chỉ giúp tăng chiều cao, kích thích tiêu hóa mà còn ngăn ngừa dậy thì sớm và kiểm soát cân nặng.
- Xây dựng nền tảng cho cấp trung học: Ở bậc tiểu học, rèn luyện thói quen vận động và duy trì năng lượng dồi dào quan trọng hơn việc nhìn vào bảng điểm. Chỉ khi có một cơ thể khỏe mạnh, trẻ mới có đủ sức bền để đối mặt với áp lực học tập lớn hơn ở các cấp học sau.
Tuổi thơ của trẻ không nên chỉ có sách vở và bài tập. Hãy trả lại cho trẻ mồ hôi, những bước chạy và ánh nắng mặt trời.
Hoặc