Có một thời, khởi nghiệp được xem là cuộc chơi số ít của những người đủ liều lĩnh, đủ xuất sắc hoặc đủ may mắn mới có thể thành công. Nhưng tại Trường Đại học FPT, khởi nghiệp chưa bao giờ được xem là đặc quyền của một nhóm nhỏ.
Từ những cuộc thi sinh viên đầu tiên trường mới thành lập đến hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp được xây suốt 20 năm qua, FPTU từng bước xây dựng mình như một bệ phóng cho tinh thần khởi nghiệp của người trẻ. Mục tiêu không phải để ai cũng trở thành founder mà để bất kỳ sinh viên nào cũng có cơ hội học cách giải quyết vấn đề, tạo ra giá trị, xây dựng hệ thống và kiến tạo tương lai của chính mình.
Từ những "đốm lửa nhỏ đời đầu"
Trong 1 tập podcast gần đây do Vietsucces và Trường Đại học FPT phối hợp thực hiện, Nguyễn Thanh Tùng - cựu sinh viên K2 Kỹ thuật Phần mềm FPTU kể lại một biến cố đáng nhớ. Năm đầu khởi nghiệp, khi chưa kịp tạo dựng được gì đáng kể, anh và các cộng sự của mình đã mất gần như tất cả những gì đang có. Căn phòng trọ nằm sâu trong hẻm vừa là văn phòng vừa là chỗ ở, luôn nóng hầm hập vì thiếu gió. Một ngày thức dậy, anh đau xót nhận ra máy tính, điện thoại, tiền mặt - những tài sản giá trị nhất của startup giáo dục non trẻ đã bị "cuỗm sạch" chỉ sau một đêm.
Nhưng khó ai có thể ngờ được, hơn một thập kỷ sau từ đáy tuyệt vọng đó, Nguyễn Thanh Tùng đã trở thành Founder & CEO MindX Technology School - doanh nghiệp từng gọi vốn nhiều vòng, trong đó riêng series B hút hơn 15 triệu USD. Đến nay, MindX đã trở thành trường học Công nghệ & AI quy mô lớn bậc nhất Đông Nam Á, là đối tác toàn cầu của Harvard Business School và có gần 50 cơ sở ở riêng Việt Nam.
Hoài bão lớn là điểm bắt đầu hành trình khởi nghiệp của Tùng, khi anh vẫn còn là sinh viên chuyên ngành Kỹ thuật phần mềm Trường Đại học FPT. Thời điểm ấy, anh và đội nhóm của mình đã giành Giải Nhất trong cuộc thi khởi nghiệp tại trường và nhận 110 triệu đồng để triển khai ý tưởng. Ý tưởng về một mô hình bán hàng trong trường, giao tận nơi, từ đồ ăn, thức uống đến chuột và bàn phím máy tính... với cách thực hiện vượt trội đã thuyết phục hoàn toàn hội đồng giám khảo.
Sau khi đi vào vận hành thực tế, dự án nhanh chóng tạo doanh thu hơn 100 triệu đồng mỗi tháng. "Đó là lần đầu tiên chúng tôi kiếm được tiền từ một ý tưởng", anh nhớ lại.
Câu chuyện của Tùng diễn ra trong những năm đầu khi FPTU mới thành lập. Khi ấy, những sinh viên khởi nghiệp thành công như anh vẫn còn hiếm hoi. Nhưng nhìn lại sau hơn 20 năm, điều đáng chú ý không còn nằm riêng ở MindX nữa. Mà từ những cuộc thi nhỏ với vài nhóm sinh viên ban đầu, khởi nghiệp dần trở thành một phần DNA của FPTU. Giờ đây, trường đại học này đã phát triển thành một hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp, nơi bất cứ ai khi bước vào đều được trao cơ hội tốt nhất để biến ý tưởng của mình thành sản phẩm thực tế.
Tinh thần ấy không xuất hiện như một phong trào nhất thời. Ngay từ những ngày đầu hình thành, FPTU đã hướng tới việc không chỉ đào tạo người trẻ thành thạo để tham gia vào nền công nghiệp, mà còn góp phần tạo ra những công việc mới, những doanh nghiệp mới và những mô hình đổi mới sáng tạo mới. Nói cách khác, khởi nghiệp ở đây không bắt đầu từ một cuộc thi, mà bắt đầu từ một cách nhìn về vai trò của đại học - nơi người học không chỉ chuẩn bị để đi làm, mà còn được khuyến khích tạo ra giá trị mới cho xã hội.
Khi khởi nghiệp trở thành DNA
Những năm đầu, tinh thần khởi nghiệp chủ yếu được nuôi dưỡng qua các cuộc thi nội bộ. Rồi dần dần, các sân chơi như F-Shark, Student Showcase hay FPT Edu Biz Talent ra đời, trở thành nơi sinh viên FPTU và cả nước mang ý tưởng lên "sân khấu" gọi vốn, phản biện trước những chuyên gia đầu ngành và trưởng thành hơn qua từng lần va vấp, thử nghiệm.
Theo thời gian, điều từng chỉ là sân chơi đã trở thành một phần chính thức trong chương trình đào tạo. Học phần Trải nghiệm Khởi nghiệp là bắt buộc đối với 100% sinh viên FPTU. Các nhóm phải đi qua hành trình từ hình thành ý tưởng, xác định khách hàng, xây dựng mô hình kinh doanh đến thử nghiệm sản phẩm/dịch vụ trong bối cảnh thực tế.
Nguyễn Thanh Tùng, nhà sáng lập MindX, cho rằng đây là một trong những khác biệt quan trọng nhất so với thế hệ của anh: "Tôi từng khởi nghiệp nhiều lần rồi thất bại. Nguyên nhân quan trọng vì tất cả founder đều xuất thân từ công nghệ. Chúng tôi làm sản phẩm rất tốt nhưng không ai giỏi bán hàng, marketing, tài chính hay quản trị".
Theo Tùng, bài học mà thế hệ đầu phải tự trả giá để nhận ra nay đã được đưa thẳng vào chương trình đào tạo. Các sinh viên FPTU hiện tại được ghép thành các nhóm liên ngành, nơi những người khác nhau về chuyên môn, tư duy và kỹ năng - gặp gỡ và giúp đỡ lẫn nhau.
Học phần khởi nghiệp kéo dài hai học kỳ. Sinh viên được tiếp cận các mô hình tiên tiến trên thế giới trước khi bước vào giai đoạn thực chiến: xây dựng mô hình kinh doanh, quản trị nhân sự, tài chính, marketing và phát triển sản phẩm.
Điểm khác biệt nằm ở chỗ, FPTU không nhìn khởi nghiệp đơn thuần như con đường mở một doanh nghiệp nhỏ để kiếm sống. Cách đào tạo của trường nghiêng về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, nơi sinh viên phải bắt đầu từ một vấn đề thật, tìm một mô hình giải quyết khả thi và kiểm chứng nó bằng thị trường. Sản phẩm có thể không hoàn toàn mới, công nghệ có thể không do chính nhóm phát minh ra, nhưng cách kết hợp công nghệ, mô hình kinh doanh và nhu cầu người dùng phải tạo ra một giá trị mới. Đó cũng là lý do các nhóm sinh viên được khuyến khích làm việc liên ngành, bởi một ý tưởng khởi nghiệp hiếm khi thành công nếu chỉ mạnh về kỹ thuật mà thiếu hiểu biết về khách hàng, tài chính, truyền thông, vận hành hay thị trường.
Đem dự án khởi nghiệp bước ra ngoài thế giới
Nếu những thế hệ đầu tiên của FPTU như Nguyễn Thanh Tùng là minh chứng cho việc sinh viên có thể khởi nghiệp từ rất sớm thì những dự án ngày nay cho thấy ranh giới giữa môn học và sản phẩm thực tế đang ngày càng bị xóa nhòa.
Cuối tháng 4/2026, giữa cái nắng gay gắt ở Phnom Penh (Campuchia), một nhóm sinh viên FPTU cơ sở Cần Thơ tham gia chiến dịch khám sàng lọc bệnh về mắt cho gần 600 người dân. Các bạn không đến đó với tư cách tình nguyện viên. Họ mang theo một sản phẩm công nghệ do chính mình phát triển.
Dự án có tên OrcaX, được xây dựng bởi sinh viên liên ngành Kỹ thuật phần mềm và Thiết kế mỹ thuật số, với sự đồng hành của Bệnh viện Mắt VISI Sóc Trăng. Xuất phát điểm của dự án bắt đầu từ một trăn trở: Làm thế nào để đưa dịch vụ y tế đến gần người dân hơn bằng công nghệ? Từ đó, nhóm đã cùng xắn tay nghiên cứu, phát triển một hệ thống hỗ trợ sàng lọc ban đầu, kết hợp các công cụ kiểm tra thị lực cơ bản và nền tảng "Bệnh viện 360 độ thời đại số", giúp người dùng tìm hiểu quy trình khám chữa bệnh trước khi bước chân đến bệnh viện.
Y tế là một trong những lĩnh vực đòi hỏi hàng đầu về chuyên môn và sự chính xác. Vì vậy, suốt quá trình thực hiện dự án, nhóm sinh viên FPTU Cần Thơ đã luôn nhận được sự hướng dẫn tận tình bởi đội ngũ cố vấn là các y bác sĩ đang làm việc tại Bệnh viện mắt VISI Sóc Trăng. Những phản hồi mang tính chuyên gia của họ đã giúp sinh viên đi nhanh và đúng hướng hơn.
Ngày sản phẩm hoàn thiện, Ông Nguyễn Tiến Đức, Giám đốc vận hành Tập đoàn Y khoa VISI dành những nhận xét tích cực về dự án: "OrcaX đã mang đến một hướng tiếp cận mới trong chuyển đổi số y tế, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa người dân và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng".
Từ 50 triệu nhà trường cấp đến 1 tỷ đồng doanh thu
Điều thú vị hơn ở FPTU: OrcaX không phải trường hợp duy nhất.
Câu chuyện FTES - dự án từng nhận khoản hỗ trợ 50 triệu đồng từ FPTU là một minh chứng khác. Chỉ một năm sau khi bắt đầu, nền tảng đã thu hút hàng nghìn người dùng và tạo ra gần 1 tỷ đồng doanh thu.
Ý tưởng của FTES bắt đầu từ một vấn đề quen thuộc với sinh viên công nghệ thông tin gặp phải: Một lỗi code nhỏ không biết hỏi ai; một bug khiến mạch học tập bị đứt quãng nhiều ngày. Nhiều sinh viên bỏ cuộc chỉ vì cảm giác mắc kẹt khi không tìm được người hỗ trợ đúng lúc.
Từ trải nghiệm đó, Nguyễn Anh Khoa, founder dự án và các cộng sự trong nhóm FTES đã xây dựng nền tảng AI Learning kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và hệ thống mentor, cho phép người học nhận hỗ trợ gần như tức thời khi gặp khó khăn trong quá trình học lập trình.
Khoản vốn đầu tiên từ nhà trường được nhóm dùng để xây dựng phiên bản sản phẩm, vận hành hạ tầng AI, thử nghiệm với người dùng và liên tục chỉnh sửa dựa trên phản hồi thực tế. Quan trọng hơn cả "vốn mồi" là hệ sinh thái hỗ trợ phía sau. Các giảng viên, mentor liên tục đặt ra những câu hỏi khó hơn: Ai là khách hàng? Vì sao họ phải trả tiền? Mô hình doanh thu có bền vững không? Sản phẩm có thể mở rộng tới đâu?
Gần 1 tỷ đồng doanh thu chưa đủ để biến FTES thành một kỳ lân công nghệ nhưng nó chứng minh điều quan trọng hơn: Một ý tưởng hình thành trên giảng đường hoàn toàn có thể tìm được khách hàng thật, tạo ra doanh thu thật và vận hành như một doanh nghiệp.
Đó cũng là điểm chung của nhiều dự án tại FPTU như FTES hay OrcaX và các đại diện trong những lĩnh vực rất khác nhau: Dùng công nghệ hiện đại giải quyết bài toán trong một lĩnh vực cụ thể mà người dùng đang thiếu hụt giải pháp.
Có dự án tạo ra doanh thu. Có dự án tìm được đối tác. Có dự án mở ra cơ hội phát triển xa hơn sau khi tốt nghiệp. Nhưng tất cả đều chứng minh một điều:
Hệ sinh thái ươm mầm hàng trăm startup
Hơn 20 năm trước, FPTU ra đời trong lòng một doanh nghiệp từng khởi đầu như một startup. Có lẽ vì thế, tinh thần khởi nghiệp xuất hiện ở đây từ rất sớm. Không đợi đến khi "đổi mới, sáng tạo" trở thành chủ trương quốc gia hay "khởi nghiệp" trở thành từ khóa phổ biến, nhà trường đã bắt đầu thử nghiệm những cuộc thi, những sân chơi và những mô hình đào tạo tiên phong dành cho sinh viên muốn tự tạo ra giá trị.
Nếu thế hệ Nguyễn Thanh Tùng từng chật vật để thành công, thì ngày nay, phía sau mỗi dự án sinh viên có cả một hệ sinh thái hỗ trợ.
Đó là đội ngũ giảng viên đồng hành xuyên suốt quá trình phát triển dự án; hơn 300 mentor là doanh nhân và chuyên gia trực tiếp phản biện ý tưởng; mạng lưới doanh nghiệp, bệnh viện, cơ quan nhà nước, quỹ đầu tư, trung tâm đổi mới sáng tạo và các vườn ươm khởi nghiệp sẵn sàng kết nối khi dự án đủ tiềm năng.
Với các dự án triển vọng, nhà trường hỗ trợ tới 50 triệu đồng để triển khai. Chỉ từ năm 2024 đến nay, gần 300 dự án sinh viên đã nhận tổng kinh phí gần 6 tỷ đồng.
Nhưng vốn chỉ là một phần rất nhỏ.
Khi nhận vốn, sinh viên đồng thời phải học cách quản lý nó. Từ lập dự toán, quản trị dòng tiền, sử dụng hóa đơn, chứng từ cho tới những nguyên tắc về kế toán, thuế và tuân thủ pháp luật, tất cả đều được hướng dẫn như một doanh nghiệp thực thụ.
Nhà trường đầu tư những khoản vốn đầu tiên ấy không phải để tìm kiếm lợi nhuận. Đó là khoản đầu tư để "thu mua" những sai lầm đầu tiên và đặt vào tay sinh viên những bài học trưởng thành có giá trị mãi mãi.
Vì thế, những dự án như MindX, OrcaX, FTES hay các cá nhân xuất sắc khởi đầu tại FPTU không còn là những trường hợp cá biệt. Sau hơn hai thập kỷ, FPTU đã góp phần tạo nên hàng trăm doanh nghiệp do cựu sinh viên sáng lập.
Nhìn sâu hơn, trải nghiệm khởi nghiệp còn trao cho sinh viên một bài học mà giảng đường truyền thống khó mô phỏng trọn vẹn: hiểu cảm giác của người phải tự chịu trách nhiệm đến cùng với một ý tưởng. Khi phải đi tìm khách hàng, bảo vệ mô hình doanh thu, tính toán chi phí, lắng nghe phản biện và sửa sản phẩm sau những lần va chạm thực tế, sinh viên bắt đầu hiểu rằng làm chủ không chỉ là sở hữu một công ty. Làm chủ còn là thái độ với công việc, là cách một người toàn tâm với điều mình đang làm, kể cả khi sau này họ trở thành founder, nhân viên trong doanh nghiệp hay người dẫn dắt một dự án nào đó. Chính tinh thần làm chủ ấy mới là phần "lõi" mà FPTU muốn gieo vào mỗi sinh viên thông qua đào tạo khởi nghiệp.
Nguyễn Việt Hưng (K14, Digital Marketing), hiện đang là Creative Manager tại Chiic World Việt Nam, vẫn nhớ những lần cùng nhóm xây dựng dự án từ con số 0, có những ý tưởng ban đầu rất tâm đắc nhưng sau khi lắng nghe phản hồi từ giảng viên, hội đồng đánh giá hay chính những người mà dự án hướng đến, nhóm nhận ra cần thay đổi.
"Mỗi lần điều chỉnh như vậy không làm ý tưởng yếu đi, mà ngược lại, giúp nó thực tế hơn, khả thi hơn và có cơ hội tạo ra giá trị thật. Chính những lần va chạm ấy giúp tôi nhận ra: một ý tưởng không thể đi xa nếu chỉ được xây dựng từ góc nhìn của người tạo ra nó. Nó cần được hoàn thiện thông qua sự lắng nghe, phản biện và hợp tác với nhiều người khác", Hưng chia sẻ.
Nhiều năm sau, khi làm việc trong lĩnh vực sáng tạo, đó vẫn là bài học Hưng sử dụng mỗi ngày. Thay vì cố bảo vệ quan điểm, anh luôn lắng nghe khách hàng, đồng đội và thị trường để hiểu đâu mới là vấn đề thực sự cần được giải quyết. Từ đó, những ý tưởng sáng tạo mới có cơ hội tạo ra giá trị cho doanh nghiệp, cộng đồng.
Sau cùng, trong một thế giới mà công nghệ và AI đang thay đổi quá nhanh, không có doanh nghiệp nào được đảm bảo tồn tại mãi mãi, cũng không có ngành nghề nào an toàn vĩnh viễn. Điều giúp người trẻ vững vàng không chỉ là một tấm bằng hay một kỹ năng nghề nghiệp cụ thể, mà là năng lực học hỏi, thích nghi, sáng tạo và tinh thần làm chủ. Với FPTU, thành công lớn nhất của hệ sinh thái khởi nghiệp vì thế không nằm ở việc tạo ra một vài cá nhân kiệt xuất, mà ở việc biến đại học thành bệ phóng để mỗi sinh viên học cách phát hiện vấn đề, tạo ra giá trị và tự tin mở lối cho hành trình của riêng mình.
Hoặc