Ảnh minh họa
Với mục tiêu vượt bẫy thu nhập trung bình, PGS. TS Trần Đình Thiên cho biết, Việt Nam nên học hỏi những quốc gia có hình mẫu tốt như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan (Trung Quốc). Đơn cử như cách phát triển các tập đoàn tư nhân và cấu trúc kinh tế của khu vực tư nhân ở Nhật Bản và Trung Quốc rất hay. Nhật Bản và Hàn Quốc xây được một nền công nghiệp nhiều tầng, bảo đảm các tập đoàn lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ kết nối với nhau, cạnh tranh quyết liệt nhưng vẫn duy trì sự liên kết. Việt Nam nên học điều này.
Hay cấu trúc kinh tế của Đài Loan (Trung Quốc) giúp nền kinh tế vận hành bền vững. Họ chấp nhận cách tiếp cận lãi suất cao trong nhiều thập kỷ, lãi suất cao nhằm buộc hoạt động đầu tư phải sử dụng vốn hiệu quả. Đồng thời, phần lợi ích từ lãi suất cao được chuyển cho người gửi tiền tức người dân, qua đó giải quyết bài toán phân phối thu nhập.
Hơn nữa, mô hình của Đài Loan (Trung Quốc) khiến các nhà đầu tư lớn khi vay vốn buộc phải sử dụng tiền một cách tốt và hiệu quả. Qua đó thấy được, lãi suất cao khuyến khích người dân gửi tiền, trong khi đầu tư lại được kiểm soát chặt chẽ, giúp kiềm chế lạm phát. Đây thực sự là cả một nghệ thuật điều hành.
Ở Việt Nam, hiện nay lãi suất cao nhưng bị “tắc”, bởi cách tiếp cận lãi suất không gắn với yêu cầu sử dụng vốn hiệu quả, dẫn tới lãng phí. Do đó, nếu biết khai thác đúng vai trò của khu vực tư nhân, họ sẽ thúc đẩy việc sử dụng vốn tích cực hơn. Thực tế, khu vực nhà nước đang bơm tiền quá nhiều, trong khi nhiều doanh nghiệp lại sử dụng lượng vốn khổng lồ chưa thực sự hiệu quả. Sự lãng phí này đi kèm nguy cơ lạm phát, hoặc nếu không gây lạm phát thì dòng tiền cũng không chảy được vào khu vực tư nhân. Vì vậy, chúng ta cần học những kinh nghiệm thật sự tốt.
Cùng với đó, vấn đề đào tạo nhân lực cũng cần thay đổi. Các kinh nghiệm về phát triển nguồn nhân lực có thể tham khảo từ Hàn Quốc và Nhật Bản, những quốc gia đã tạo dựng được lực lượng lao động chất lượng cao. Tuy nhiên, ngay cả cách tiếp cận nhân lực của họ trong bối cảnh hiện nay cũng buộc phải điều chỉnh, bởi sự xuất hiện của AI, robot thông minh và tự động hóa dựa trên nền tảng AI.
Để đạt được mục tiêu này, ngay trong năm nay, Việt Nam cần giải quyết một số vấn đề. PGS. TS Trần Đình Thiên cho biết, trước hết, cần tháo gỡ các dự án đang bị “tắc”. Khi các điểm nghẽn này được khơi thông, dòng vốn mới có thể lưu chuyển, việc làm mới được tạo ra và khu vực tư nhân mới có cơ hội phục hồi. Hiện nay, số lượng dự án bị “tắc” là quá lớn. Nếu không xử lý được khâu này, nền kinh tế rất khó bứt lên. Đây là nhiệm vụ cấp bách và phải làm ngay.
Thứ hai, sửa đổi Luật Đất đai theo hướng làm rõ quyền tài sản và cơ chế hình thành giá đất. Quyền tài sản phải minh bạch, còn giá đất phải vận hành theo nguyên tắc thị trường dựa trên cung cầu và cạnh tranh lành mạnh. Hiện nay, chúng ta vẫn lúng túng, thậm chí nhầm lẫn giữa giá đầu cơ và giá thị trường, khiến nguồn lực đất đai không được phân bổ hiệu quả.
Thứ ba, cải thiện thị trường vốn và thị trường tín dụng. Thị trường vốn hiện còn yếu, rủi ro cao, trong khi doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn lực dài hạn. Chủ trương phát triển các sàn giao dịch và nâng cấp hạ tầng tài chính là hướng đi đúng, nhưng cần được triển khai nhanh để tạo điều kiện cho khu vực tư nhân sử dụng vốn hiệu quả hơn.
Một vấn đề không thể bỏ qua là quản lý thị trường gắn với thương mại điện tử. Hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc tràn vào đang tạo sức ép lớn lên sản xuất trong nước. Nếu không có cách tiếp cận phù hợp, nền sản xuất nội địa có nguy cơ bị “knock out”. Đây là vấn đề quan trọng, liên quan trực tiếp đến sức sống của doanh nghiệp Việt.
Cuối cùng, dù Việt Nam đang hình thành các “tọa độ đột phá” như khu thương mại tự do, trung tâm tài chính nhưng phải đặc biệt lưu ý bối cảnh xung đột thương mại toàn cầu: Một bên là xu hướng bảo hộ mậu dịch, một bên là xu thế tự do hóa. Khi phụ thuộc vào các thị trường bên ngoài đang vận hành theo những dòng thương mại khác nhau chẳng hạn Mỹ thiên về bảo hộ, còn Trung Quốc theo hướng cởi mở, mà Việt Nam xử lý tốt thì rất nhiều cơ hội được mở ra.
Hoặc