Ở nhiều miền quê trên cả nước, vẫn còn những người mẹ, người chị, người em, người cháu ngày ngày mong ngóng tin tức của người thân đã ngã xuống vì Tổ quốc. Có người mang theo tấm giấy báo tử đã úa màu theo năm tháng. Có người tuổi đã ngoài 90 vẫn đau đáu một ước nguyện cuối đời: được biết người thân mình đang nằm ở đâu để đưa các anh trở về với tên tuổi, gia đình và quê hương.
Chính từ những mong mỏi ấy, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được Ban Chỉ đạo quốc gia phát động từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027 đã trở thành một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn đặc biệt sâu sắc. Chiến dịch không chỉ thể hiện trách nhiệm của Đảng, Nhà nước đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, mà còn là lời tri ân được tiếp nối bằng những hành động cụ thể của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chiến dịch là thu nhận mẫu sinh phẩm ADN từ thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính để xây dựng ngân hàng dữ liệu ADN quốc gia. Đây được xem là "chìa khóa" giúp từng bước xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, mở thêm cơ hội để những người anh hùng trở về sau nhiều thập kỷ.
Tháng 6 vừa qua, Bộ Công an đã phát động tháng cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ trên phạm vi toàn quốc. Ngay tại lễ phát động, nhiều gia đình đã nhận được kết quả giám định ADN của người thân sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi. Những giọt nước mắt đoàn tụ, những cái ôm nghẹn ngào và khoảnh khắc tên tuổi của các liệt sĩ được gọi lại sau nhiều năm đã trở thành minh chứng xúc động cho ý nghĩa của hành trình này.
Theo Ban Chỉ đạo quốc gia, hiện cả nước vẫn còn hơn 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và trên 300.000 ngôi mộ chưa xác định được thông tin. Mỗi ngày trôi qua là thêm một cuộc chạy đua với thời gian, bởi nhiều thân nhân trực hệ của các liệt sĩ nay đã tuổi cao, sức yếu. Vì vậy, việc thu nhận mẫu ADN không chỉ là nhiệm vụ khoa học mà còn là trách nhiệm trước lịch sử và sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Đến nay, Chiến dịch 500 ngày đêm đã thu nhận hơn 93.000 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ và đồng bộ hàng chục nghìn mẫu vào cơ sở dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng quan trọng để đối chiếu, xác định danh tính trong thời gian tới.
Đằng sau những con số ấy là biết bao câu chuyện xúc động về những gia đình đã dành phần lớn cuộc đời để tìm kiếm thông tin người thân
Những ngày qua, giữa không khí khẩn trương tại các điểm thu nhận mẫu, dễ dàng bắt gặp những ánh mắt chất chứa hy vọng của các thân nhân liệt sĩ. Nhiều người đã tuổi cao, tóc bạc trắng, dù sức khỏe không còn tốt vẫn cố gắng đến lấy mẫu ADN, mang theo mong ước đau đáu được tìm thấy hài cốt của người thân đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Thân nhân liệt sĩ tại Quảng Ngãi tham gia chiến dịch thu nhận mẫu ADN. Ảnh: H.Khánh
Có người lặng lẽ ôm chặt tập hồ sơ về liệt sĩ đã ngả màu theo năm tháng. Có người nghẹn ngào chỉ mong mình còn đủ sức khỏe để một ngày được đón người thân trở về. Với họ, mẫu ADN không đơn thuần là dữ liệu phục vụ giám định, mà còn là nơi gửi gắm niềm hy vọng sau hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm.
Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận hôm nay vì thế không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu, mà còn mở thêm một cơ hội để những người đã hy sinh được xác định danh tính, trở về với gia đình và quê hương.
Nhiều thân nhân liệt sĩ dù tuổi cao vẫn trực tiếp đến lấy mẫu ADN với hy vọng sớm đưa hài cốt người thân về với quê hương, gia đình. Ảnh: H.Khánh
Hơn 60 năm trôi qua, gia đình bác Đặng Thạnh (Bình Sơn, Quảng Ngãi) vẫn luôn chờ đợi tin tức và chưa bao giờ từ bỏ hy vọng. Bác chia sẻ: "Gia đình tôi có hai người anh ruột là liệt sĩ. Là anh Đặng Ngọc Khuyên hy sinh năm 1964 tại Quế Sơn (Quảng Ngãi) và anh Đặng Ngọc Nghĩa hy sinh năm 1969 ở khu vực Bình Thượng (Quảng Ngãi). Gia đình đi tìm các anh đã rất nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả. Chúng tôi rất biết ơn Nhà nước và các đơn vị đã nỗ lực tìm kiếm, giúp những gia đình như chúng tôi có thêm cơ hội được gặp lại người thân sau bao nhiêu năm xa cách."
Bác Đặng Thạnh (Quảng Ngãi) hơn 60 nay vẫn luôn tìm kiếm thông tin hài cốt của 2 anh trai ruột. Ảnh: H.Khánh
Còn gia đình cô Lê Thị Hồng (Bình Thạnh, Bình Sơn, Quảng Ngãi) đã tìm kiếm tin tức về chú ruột là liệt sĩ Lê Văn Thắng (nhập ngũ năm 1964, hy sinh vào tháng 02/1965 tại chiến trường Bình Định) từ năm 1986. Thế nhưng, sau 40 năm, gia đình vẫn chưa có bất kỳ thông tin nào về liệt sĩ. Cô nghẹn ngào: "Cô chỉ mong tìm được hài cốt của chú để đưa chú về Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Thạnh (Quảng Ngãi), có nơi thờ cúng đàng hoàng. Mỗi lần đi viếng nghĩa trang, thấy người ta có người thân đến thắp hương, cắm hoa, còn chú mình thì chưa biết nằm ở đâu, không có chỗ để hương khói. Cô xót lắm! Hôm nay được chương trình của Nhà nước hỗ trợ, cô có thêm hy vọng sẽ tìm được thông tin để đưa chú trở về với gia đình."
Gia đình cô Lê Thị Hồng (Bình Thạnh, Bình Sơn, Quảng Ngãi) thân nhân của liệt sĩ Lê Văn Thắng. Ảnh: H.Khánh
Ở một điểm thu nhận mẫu khác, anh Hồ Duy Cường (Bình Sơn, Quảng Ngãi) dìu bà ngoại đã 92 tuổi, là chị gái ruột của liệt sĩ Phạm Văn Lâm (hy sinh năm 1962) đến Công an xã Bình Sơn lấy mẫu ADN. Suốt 64 năm qua, bà ngoại vẫn đau đáu mong mỏi tìm kiếm hài cốt người em trai đã hy sinh. Đưa liệt sĩ trở về quê hương và gia đình - đó cũng là ước nguyện trong những năm tháng cuối đời của bà.
Anh Hồ Công Việt (thôn Mỹ Huệ, Bình Sơn, Quảng Ngãi) bày tỏ hy vọng tìm được hài cốt 2 chú ruột đã hy sinh: "Tôi có hai chú ruột là liệt sĩ tên là Hồ Thừa và Hồ Lừa, hy sinh trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Gia đình tôi cũng rất mong các cơ quan chức năng giúp đỡ để tìm được hài cốt liệt sĩ, đưa về đoàn tụ với gia đình, với quê hương."
Có lẽ vì thế mà với nhiều thân nhân liệt sĩ, mẫu ADN không chỉ đơn thuần là dữ liệu sinh học. Đó là niềm tin rằng một ngày nào đó, người thân của mình sẽ được gọi đúng tên, được trở về trong vòng tay gia đình và được yên nghỉ trên chính quê hương mình.
Để hành trình thu nhận mẫu ADN diễn ra thuận lợi, cùng với lực lượng Công an, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng còn có sự chung tay của nhiều đơn vị trong xã hội.
Tại 17 điểm thu nhận mẫu trên cả nước, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu vinh dự được đồng hành cùng Chiến dịch, tham gia chăm sóc sức khỏe, tư vấn y tế và trao tặng thuốc, các sản phẩm chăm sóc sức khỏe đến thân nhân các liệt sĩ. Với đội ngũ chuyên viên y tế trẻ, đây là cơ hội quý báu để được góp một phần nhỏ vào hành trình tri ân của đất nước, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc và các gia đình vẫn bền bỉ gìn giữ ký ức, nuôi dưỡng hy vọng sau nhiều thập kỷ.
Được đồng hành hỗ trợ chăm sóc sức khỏe người dân, thân nhân liệt sĩ trên mọi miền đất nước trong "Chiến dịch 500 ngày đêm" là niềm vinh dự lớn đối với các chuyên viên y tế trẻ. Ảnh: H.Khánh
Có những cuộc tìm kiếm kéo dài hơn nửa thế kỷ. Có những người ở lại đã bạc trắng mái đầu vẫn đau đáu một mong ước được đón người thân trở về. Mỗi mẫu ADN được thu nhận hôm nay là thêm một cơ hội để một người anh hùng được trở về với tên tuổi của mình, với gia đình và quê hương.
Đó không chỉ là thành quả của khoa học, mà còn là biểu hiện sinh động của lòng biết ơn, của trách nhiệm và của quyết tâm không để bất kỳ người anh hùng nào bị lãng quên. Bởi với dân tộc Việt Nam, sự hy sinh của các liệt sĩ sẽ mãi được khắc ghi, và hành trình đưa các anh trở về sẽ còn được tiếp nối cho đến khi những lời hứa với quá khứ được thực hiện trọn vẹn.
Hoặc