Chân dung cụ Trần Thị Duyên - người mẹ đã bền bỉ chờ gần nửa thế kỷ để đón liệt sĩ Trần Hữu Quân trở về.
Từ ngày 16/9, gia đình không còn phải hứa với cụ Trần Thị Duyên rằng "sẽ cố gắng tìm và đưa anh Quân trở về", lời hứa được nhắc đi nhắc lại suốt gần nửa thế kỷ cuối cùng đã thành hiện thực.
Liệt sĩ Trần Hữu Quân nay đã được an táng tại nghĩa trang quê hương ở xã Bình Giang, tỉnh Ninh Bình.
Trên con đường dẫn về xóm Xuân Mai, thôn Vũ Bản – nơi anh sinh ra và cũng là con đường năm xưa anh chở mẹ lên huyện giao quân, bà con đã đứng trong mưa đón anh trở về. Từ đây, nơi người con trai an nghỉ không còn cách mẹ hàng nghìn cây số. Và trong chặng hồi hương sau gần nửa thế kỷ ấy, cụ Duyên đã kịp gặp con.
Đúng 13 ngày sau cuộc trùng phùng chỉ hơn một phút, vào lúc 4 giờ 35 phút sáng 29/9, cụ Trần Thị Duyên nhẹ nhàng trút hơi thở cuối cùng.
Người mẹ khép lại cuộc đời ở tuổi 103 khi không còn một lời hẹn nào dang dở: người con trai cụ đau đáu tìm kiếm lâu nay đã trở về, tâm nguyện lớn nhất của một đời người đã được vẹn toàn.
Với sự hỗ trợ của các y, bác sĩ, cụ Trần Thị Duyên gặp lại người con trai liệt sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Hà Nam rạng sáng 16/9. Cuộc trùng phùng kéo dài hơn một phút, sau gần nửa thế kỷ đợi chờ.
Lời hẹn đi theo người mẹ gần nửa thế kỷ
Cụ Trần Thị Duyên sinh năm 1924 trong một gia đình có truyền thống Nho học. Ông nội của cụ từng là quan triều Nguyễn, hàm Chánh Tam phẩm Văn giai. Cụ thích thơ và thuộc nhiều câu thơ cổ. Sau này, các con của cụ lớn lên giữa lời ru và tiếng ngâm thơ của mẹ.
Cụ lập gia đình với ông Trần Hữu Dinh trong thời kỳ toàn quốc kháng chiến. Ông Dinh là chiến sĩ chiến dịch Điện Biên Phủ, đảng viên Đảng Lao động Việt Nam. Sau hòa bình, ông chuyển ngành, làm cán bộ tại Nhà máy Cơ khí Gia Lâm và thường xuyên công tác xa nhà.
Phần lớn những năm tháng ấy, cụ Duyên một mình chăm sóc và nuôi dạy ba người con: bà Trần Thị Liên, sinh năm 1952; ông Trần Hữu Quân, sinh năm 1958 và ông Trần Hữu Sự, sinh năm 1961.
Cụ Trần Thị Duyên trong một khoảnh khắc đời thường bên trang sách. Xuất thân trong gia đình có truyền thống Nho học, cụ yêu thơ và thuộc nhiều câu thơ cổ.
Trong ký ức của con cháu, cụ là người phụ nữ thông minh, tháo vát, hay lam hay làm. Một đời làm nông, cụ chắt chiu từng hạt thóc, dành dụm từng đồng, vừa vun vén gia đình, vừa thay chồng chăm lo cho các con trưởng thành.
Tháng 6/1977, khi chưa tròn 19 tuổi chàng trai trẻ Trần Hữu Quân lên đường nhập ngũ. Trên con đường làng hôm ấy, người thanh niên trẻ đạp xe chở mẹ cùng anh lên huyện giao quân. Cụ Duyên nén lòng tiễn con đi như bao người mẹ trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh.
Chưa đầy hai năm sau, tin dữ trở về
Ngày 16/3/1979, Hạ sĩ Trần Hữu Quân hy sinh trong một trận phục kích khi tháp tùng Thiếu tướng Kim Tuấn, Tư lệnh Quân đoàn 3, đi kiểm tra chiến trường Tà Sanh, tỉnh Battambang, Campuchia. Anh mới ngoài 20 tuổi.
Nỗi đau ấy không bao giờ nguôi trong lòng người mẹ. Từ đó, mong mỏi lớn nhất của cụ là tìm được con, đưa con về quê. Khi đã ngoài 90 tuổi, cụ vẫn đi tàu hỏa, lên máy bay vào Nam, tìm đến những nghĩa trang liệt sĩ theo lời chỉ dẫn của người quen.
Mỗi khi tỉnh táo, cụ lại dặn người con út – ông Trần Hữu Sự: "Tìm đưa được thằng Quân về, mẹ mới an lòng". Lời dặn ấy theo gia đình qua nhiều năm, trở thành một cuộc kiếm tìm bền bỉ và cũng là điều cụ Duyên níu giữ trong suốt nửa phần đời còn lại.
Cụ Trần Thị Duyên bên người con út Trần Hữu Sự, người cùng gia đình bền bỉ thực hiện tâm nguyện đưa liệt sĩ Trần Hữu Quân trở về quê hương.
Hơn một phút mẹ đã đợi gần 50 năm
Cuối tháng 7/2026 gia đình tìm được Thiếu úy Lưu Văn Vinh, người lái chiếc xe Uaz chở Thiếu tướng Kim Tuấn và Hạ sĩ Trần Hữu Quân trong chuyến công tác định mệnh năm 1979.
Từ lời kể của nhân chứng và những hồ sơ được trích lục, đối chiếu, gia đình xác định được phần mộ liệt sĩ, hoàn tất việc xác thực danh tính và các thủ tục đưa hài cốt về quê.
Nhưng khi ngày trở về của người con đã rất gần, cụ Duyên đột ngột trở bệnh nặng và phải nhập viện cấp cứu. Ở tuổi 103 mang nhiều bệnh nền, có những lúc thời gian của cụ chỉ còn được gia đình tính bằng giờ, bằng buổi.
Cuộc hồi hương về với người mẹ 103 tuổi của liệt sĩ Trần Hữu QuânNgười thân vừa lo hoàn tất hành trình hồi hương của liệt sĩ, vừa thấp thỏm bên giường bệnh của mẹ. Họ mong cụ đợi được nhưng không ai dám chắc. Tình huống xấu nhất cũng đã phải tính đến.
"Gia đình cứ yên tâm, chúng tôi sẽ cố gắng hết sức", lời động viên của các y, bác sĩ Khoa Hồi sức cấp cứu – Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Hà Nam đã nâng đỡ niềm tin của người thân trong những ngày ấy.
Nhờ sự tận tình cứu chữa, cụ Duyên vượt qua thời điểm nguy kịch và hồi phục đủ để xuống sảnh đón con.
Rạng sáng 16/9, giữa lúc Phủ Lý mưa như trút, chiếc xe chở hài cốt liệt sĩ Trần Hữu Quân từ sân bay tiến vào khu điều trị. Cụ Duyên được quấn chăn, ngồi trên xe lăn, có các y, bác sĩ túc trực bên cạnh.
Trong thư cảm ơn gửi bệnh viện, ông Trần Hữu Sự viết: "Cuộc trùng phùng chớp nhoáng, chỉ độ hơn một phút, nhưng Mẹ tôi đã chờ 50 năm".
Sau phút gặp mẹ, người con tiếp tục hành trình về xóm Xuân Mai, thôn Vũ Bản, xã Bình Giang. Trên chính con đường năm xưa anh đạp xe chở mẹ đi giao quân, từng tốp bà con mặc áo tơi đứng trong mưa đón người liệt sĩ trở về.
Hài cốt liệt sĩ Trần Hữu Quân sau đó được an táng tại nghĩa trang quê hương. Từ đây, cụ Duyên không còn phải hướng về một phần mộ cách nhà hàng nghìn cây số. Người con trai cụ dành gần nửa đời tìm kiếm đã trở về, nằm lại trên mảnh đất nơi anh sinh ra.
Ngày con lên đường, mẹ tiễn con đi. Gần nửa thế kỷ sau, mẹ vẫn đợi để được đón con trở về.
Giờ đây, cuộc đời tảo tần của người mẹ 103 tuổi đã khép lại. Cụ ra đi khi lời hẹn với con đã được thực hiện, nỗi đau đáu lâu nhất của một đời người đã được đặt xuống.
Mẹ đã đón được con về. Và rồi, mẹ thanh thản về bên con.
Hoặc