Ngáp là một phản xạ sinh lý quen thuộc mà ai cũng từng trải qua. Khi mệt mỏi, buồn ngủ hoặc thiếu tập trung, một cái ngáp có thể giúp cơ thể "nạp" thêm oxy, khiến đầu óc tỉnh táo hơn đôi chút. Chính vì quá phổ biến và vô hại trong phần lớn trường hợp, ngáp thường bị xem nhẹ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo: nếu ngáp xuất hiện với tần suất bất thường, kéo dài và không cải thiện trạng thái tỉnh táo, đó có thể không còn là phản xạ đơn thuần mà là dấu hiệu sớm của một vấn đề nghiêm trọng hơn, đặc biệt là đột quỵ.
Ngáp nhiều bất thường: Khi não đang "thiếu oxy"
Trong điều kiện bình thường, sau khi loại trừ các yếu tố như thiếu ngủ, làm việc quá sức hay ở trong môi trường bí khí, tần suất ngáp dưới 3 lần trong 15 phút được xem là sinh lý.
Nhưng nếu một người ngáp liên tục vượt mức này, ngáp xong vẫn mệt, thậm chí càng buồn ngủ hơn, ngáp xuất hiện bất kể thời gian, hoàn cảnh… thì cần đặc biệt cảnh giác.
Các khảo sát lâm sàng cho thấy, khoảng 70% bệnh nhân đột quỵ từng có biểu hiện ngáp nhiều bất thường trong vòng 5-10 ngày trước khi phát bệnh.
Lý giải hiện tượng này, các bác sĩ cho biết: khi xảy ra đột quỵ (đặc biệt là đột quỵ thiếu máu não), mạch máu bị tắc hoặc hẹp khiến não không được cung cấp đủ máu và oxy. Khi đó, cơ chế hô hấp bình thường không còn đáp ứng đủ nhu cầu, cơ thể buộc phải kích hoạt phản xạ ngáp để "cứu vãn" tình trạng thiếu oxy.
Nói cách khác, ngáp lúc này không còn là dấu hiệu buồn ngủ, mà là phản ứng sinh tồn của não.
Những ai cần đặc biệt lưu ý?
Không phải mọi trường hợp ngáp nhiều đều nguy hiểm, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao cần chú ý hơn, bao gồm:
Người trên 40 tuổi
Người mắc các bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu
Người béo phì, hút thuốc lá
Ở những đối tượng này, nếu xuất hiện tình trạng ngáp nhiều không kiểm soát, cần theo dõi sát các dấu hiệu đi kèm.
Không chỉ ngáp: Những "tín hiệu đỏ" trước cơn đột quỵ
Ngáp chỉ là một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm. Trước khi đột quỵ xảy ra, cơ thể còn có thể phát ra nhiều "tín hiệu cầu cứu" khác như:
Tê bì tay chân
Nói khó, nói ngọng
Yếu hoặc mất kiểm soát vận động
Nhìn mờ, hoa mắt
Đột ngột té ngã hoặc ngất
Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân
Điểm nguy hiểm là các triệu chứng này thường thoáng qua, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường.
Phòng ngừa đột quỵ: Bắt đầu từ những thói quen nhỏ
Các chuyên gia nhấn mạnh, phòng ngừa đột quỵ không phải là điều gì quá xa vời, mà bắt đầu từ những thay đổi rất cơ bản trong sinh hoạt hàng ngày.
1. Tư thế ngủ cũng ảnh hưởng đến não
Ít ai ngờ rằng, tư thế ngủ có thể tác động đến tuần hoàn máu não và khả năng đào thải chất chuyển hóa. Trong đó, nằm nghiêng bên phải được cho là tư thế có lợi hơn vì:
Tăng lượng máu tĩnh mạch trở về tim
Hỗ trợ não "dọn dẹp" chất thải hiệu quả hơn
2. Ăn đúng để bảo vệ mạch máu
Chế độ ăn giàu axit folic (folate) được chứng minh có thể giảm khoảng 17% nguy cơ đột quỵ, đặc biệt hiệu quả ở người tăng huyết áp.
Cơ chế nằm ở việc folate giúp chuyển hóa homocysteine - một chất nếu tích tụ sẽ làm tổn thương thành mạch, khiến mạch máu dễ xơ cứng, hẹp và hình thành cục máu đông.
Nguồn thực phẩm giàu folate rất quen thuộc:
Rau xanh đậm: rau bina, cải xanh, bắp cải, rau dền…
Trái cây: cam, dâu, kiwi, chuối, xoài…
Khuyến nghị dinh dưỡng:
Khoảng 500g rau/ngày (một nửa là rau xanh đậm)
250g trái cây
Kết hợp thêm đậu và ngũ cốc nguyên cám
Đột quỵ xảy ra: Mỗi phút là một cuộc chạy đua
Đột quỵ là tình trạng cấp cứu tối khẩn cấp, với "thời gian vàng" chỉ khoảng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát.
Theo thống kê y học: Mỗi phút trôi qua, khoảng 1,9 triệu tế bào não bị chết, chậm 1 giờ, não có thể "già đi" tương đương 3,6 năm.
Điều đó có nghĩa là, phát hiện càng sớm thì cơ hội sống và hồi phục càng cao.
Trong bối cảnh đột quỵ ngày càng trẻ hóa và phổ biến, việc lắng nghe những thay đổi nhỏ của cơ thể có thể là yếu tố quyết định giữa phát hiện sớm - cứu sống - hay để lại di chứng nặng nề.
Vì vậy, nếu bạn hoặc người thân ngáp bất thường kéo dài kèm theo dấu hiệu thần kinh, đừng chần chừ, hãy đi kiểm tra càng sớm càng tốt.
Hoặc