Loài động vật có thân hình đồ sộ, cặp sừng đặc biệt
Loài động vật được nhắc đến là bò xám, còn gọi là bò Kouprey, có tên khoa học Bos sauveli. Đây là một loài bò hoang dã cực kỳ hiếm của khu vực Đông Nam Á, từng phân bố tại Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam.
Theo Nhóm chuyên gia Bò hoang dã châu Á thuộc Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), bò xám trưởng thành có thể nặng từ 600-900kg, cao khoảng 1,7-1,9m tính đến vai và dài khoảng 2,1-2,2m. Ngoại hình nổi bật của chúng là thân hình lớn, màu lông xám sẫm cùng cặp sừng dài, uốn cong đặc biệt.
Từng được ghi nhận giữa những cánh rừng Tây Nguyên, loài động vật có thể nặng tới 900kg này mang theo bí ẩn kéo dài qua nhiều thập kỷ. (Ảnh: FB)
Bò xám được khoa học mô tả vào năm 1937, sau khi một cá thể được đưa tới Vườn thú Paris từ Campuchia. Việc phát hiện một loài thú lớn như vậy trong thế kỷ XX từng khiến giới nghiên cứu đặc biệt chú ý, bởi đây là một trong những loài bò hoang dã bí ẩn nhất từng được biết đến ở Đông Dương.
Không chỉ hiếm gặp, loài động vật này còn gắn với những vùng rừng khô, rừng thưa và trảng cỏ, nơi chúng có thể di chuyển tìm thức ăn và nguồn nước. Với kích thước gần một tấn, bò xám từng được xem là một trong những loài thú móng guốc lớn nhất hiện diện trong hệ sinh thái rừng khu vực.
Từng được ghi nhận ở Tây Nguyên, giới khoa học nhiều lần lặn lội tìm kiếm
Tại Việt Nam, các tài liệu về phân bố động vật từng ghi nhận bò xám ở Kon Tum, Đắk Lắk và Bình Phước. Trong đó, vùng rừng phía tây Đắk Lắk, đặc biệt là khu vực Yok Đôn, từng trở thành địa điểm khiến giới khoa học dành nhiều kỳ vọng trong hành trình tìm kiếm dấu vết của loài động vật quý hiếm này.
Năm 1989, IUCN cùng Quỹ Bảo tồn Kouprey công bố báo cáo khảo sát tìm kiếm bò xám tại phía tây tỉnh Đắk Lắk. Một năm sau, một cuộc khảo sát khác tiếp tục được thực hiện tại Khu bảo tồn thiên nhiên Yok Đôn, tỉnh Đắk Lắk, nay là Vườn quốc gia Yok Đôn.
Tại Việt Nam, các tài liệu về phân bố động vật từng ghi nhận bò xám ở Kon Tum, Đắk Lắk và Bình Phước. (Ảnh: Wikipedia)
Yok Đôn là khu vực nổi tiếng với hệ sinh thái rừng khộp đặc trưng của Tây Nguyên. Theo Báo Nông nghiệp và Môi trường, vườn quốc gia này có hệ động vật phong phú với 92 loài thú, trong đó bò xám nằm trong số những loài quý hiếm được nhắc đến trong Sách Đỏ Việt Nam.
Trong nhiều năm, những cánh rừng rộng lớn giáp biên giới Campuchia tại Yok Đôn từng được hy vọng là nơi còn lưu giữ dấu vết của bò xám. Tuy nhiên, bất chấp các cuộc khảo sát và những thông tin truyền miệng về việc từng bắt gặp loài bò có hình dáng đặc biệt trong rừng, các nhà nghiên cứu vẫn không tìm được bằng chứng chắc chắn xác nhận bò xám còn tồn tại tại đây.
Bò xám trưởng thành có thể nặng từ 600-900kg, cao khoảng 1,7-1,9m tính đến vai và dài khoảng 2,1-2,2m. (Ảnh: A-Z Animals)
Sự im lặng kéo dài của đại ngàn Tây Nguyên càng khiến câu chuyện về loài động vật nặng tới 900kg trở nên đầy ám ảnh. Một sinh vật từng có mặt trong hệ sinh thái rừng Việt Nam, từng khiến giới khoa học nhiều lần lên đường tìm kiếm, nay gần như chỉ còn tồn tại trong tư liệu và ký ức.
Sự thật hiện nay khiến nhiều người tiếc nuối
Theo thông tin được công bố khi ra mắt Sách Đỏ Việt Nam 2007, bò xám nằm trong nhóm các loài động vật được xem là đã tuyệt chủng trên lãnh thổ Việt Nam. Cùng với bò xám, danh sách khi đó còn có tê giác hai sừng, lợn vòi, cầy rái cá, cá sấu hoa cà và một số loài thủy sinh quý hiếm.
Dù vậy, bò xám hiện vẫn xuất hiện trong danh mục các loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ trên Trang thông tin quốc gia về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, với tên khoa học Bos sauveli. Điều này cho thấy giá trị bảo tồn đặc biệt của loài vẫn được ghi nhận, ngay cả khi chưa có bằng chứng mới về sự tồn tại của chúng trong tự nhiên Việt Nam.
Cùng với bò xám, danh sách khi đó còn có tê giác hai sừng, lợn vòi, cầy rái cá, cá sấu hoa cà và một số loài thủy sinh quý hiếm. (Ảnh: YouTube)
Ở phạm vi toàn cầu, tình trạng của bò xám cũng không khả quan hơn. IUCN xếp loài này ở mức Cực kỳ nguy cấp, kèm ghi chú có thể đã tuyệt chủng. Đánh giá của IUCN cho biết lần ghi nhận chắc chắn cuối cùng về bò xám trong tự nhiên trên thế giới là vào khoảng năm 1969-1970. Phạm vi phân bố lịch sử của loài gồm Campuchia, miền nam Lào, đông nam Thái Lan và miền tây Việt Nam.
Nhóm chuyên gia Bò hoang dã châu Á nhận định săn bắt trái phép và mất môi trường sống là những mối đe dọa lớn đối với bò xám. Với một loài thú lớn, sinh sống trong những vùng rừng rộng và có số lượng vốn đã ít, việc bị săn bắt kéo dài cùng sự suy giảm sinh cảnh có thể khiến quần thể nhanh chóng rơi vào tình trạng không thể phục hồi.
Từng sở hữu thân hình đồ sộ, cặp sừng nổi bật và hiện diện giữa đại ngàn Tây Nguyên, bò xám nay trở thành một trong những mất mát đáng tiếc của thiên nhiên Việt Nam. Câu chuyện của loài động vật này không chỉ là ký ức về một sinh vật quý hiếm đã vắng bóng, mà còn là lời cảnh báo về cái giá phải trả khi những cánh rừng và các loài hoang dã không được bảo vệ kịp thời.
(Theo IUCN, Báo Đắk Lắk, Nông nghiệp Môi trường)
Hoặc