Ban công và sân thượng là những khu vực được nhiều gia đình tận dụng để trồng cây, làm vườn mini hoặc bố trí thành góc thư giãn ngoài trời. Chỉ cần thêm vài chậu hoa, giàn cây leo hay những loại rau xanh quen thuộc, không gian sống đã trở nên sinh động và dễ chịu hơn đáng kể. Tuy nhiên, đây cũng là những vị trí có đặc điểm khá riêng: thường xuyên tiếp xúc với nắng, gió, mưa, đôi khi có diện tích hạn chế và nằm ở độ cao nhất định. Nếu không tính toán kỹ khi trồng và chăm sóc cây, gia đình có thể gặp phải những bất tiện như cây nhanh héo, nước tưới chảy xuống nhà bên dưới, côn trùng sinh sôi hoặc chậu cây mất an toàn khi mưa bão. Vì vậy, trước khi bắt tay vào làm một khu vườn nhỏ tại ban công hay sân thượng, gia đình nên lưu ý một số điều dưới đây để vừa có không gian xanh đẹp mắt vừa đảm bảo an toàn, thuận tiện khi sử dụng.
1. Chọn cây phù hợp với điều kiện nắng, gió
Không phải loại cây nào cũng thích hợp để trồng ở ban công và sân thượng. Đây thường là những khu vực nhận nhiều ánh sáng trực tiếp, chịu ảnh hưởng của gió mạnh và có nhiệt độ cao hơn các không gian trong nhà. Nếu chọn cây ưa bóng để đặt ở nơi nắng gắt, cây dễ bị cháy lá, khô héo. Ngược lại, những loại cây cần nhiều ánh sáng nếu đặt ở ban công quá kín cũng khó phát triển khỏe mạnh.
Trước khi mua cây, gia đình nên quan sát hướng ban công, thời gian có nắng trong ngày và mức độ thông thoáng của khu vực. Với ban công nhiều nắng, có thể cân nhắc hoa giấy, hoa mười giờ, dừa cạn, nha đam hoặc các loại rau gia vị chịu nắng. Nếu khu vực ít nắng hơn, trầu bà, lan ý, dương xỉ hay một số loại cây lá cảnh phù hợp sẽ là lựa chọn đáng tham khảo. Việc chọn đúng cây ngay từ đầu giúp tiết kiệm công chăm sóc, hạn chế tình trạng cây chết hoặc phải thay mới liên tục.
2. Không đặt quá nhiều chậu cây gây cản trở lối đi
Một khu vườn xanh mát luôn tạo cảm giác dễ chịu, nhưng không có nghĩa gia đình nên tận dụng mọi khoảng trống ở ban công và sân thượng để đặt cây. Việc bố trí quá nhiều chậu có thể khiến không gian trở nên chật chội, khó vệ sinh và gây bất tiện khi phơi quần áo, đi lại hoặc sử dụng các khu vực chức năng khác. Tốt nhất, gia đình nên xác định rõ khu vực trồng cây, khu vực sinh hoạt và lối đi trước khi sắp xếp. Những chậu lớn có thể đặt sát tường hoặc ở góc ít sử dụng, trong khi cây nhỏ được bố trí trên kệ nhiều tầng để tiết kiệm diện tích. Đối với ban công nhỏ, có thể tận dụng giàn treo, chậu gắn lan can hoặc kệ trồng cây đứng. Cách làm này giúp tăng diện tích trồng mà không chiếm quá nhiều mặt sàn. Tuy nhiên, các chậu treo cần được cố định chắc chắn, tránh nguy cơ rơi xuống khi có gió lớn.
3. Chú ý khả năng chịu tải của ban công, sân thượng
Đây là điều đặc biệt quan trọng nhưng lại thường bị bỏ qua khi gia đình muốn làm vườn tại nhà. Đất trồng, chậu cây, nước tưới và những loại cây có kích thước lớn đều tạo ra trọng lượng đáng kể. Khi bố trí quá nhiều chậu nặng tại cùng một vị trí, tải trọng tác động lên sàn ban công hoặc sân thượng có thể tăng lên.
Gia đình nên ưu tiên chậu có kích thước vừa phải, sử dụng giá thể trồng phù hợp và hạn chế tập trung nhiều chậu lớn ở một khu vực. Nếu muốn làm vườn quy mô lớn, xây bồn trồng cây cố định, lắp giàn cây hoặc đặt các chậu có trọng lượng lớn, nên tham khảo ý kiến của người có chuyên môn về kết cấu công trình để kiểm tra khả năng chịu tải. Đặc biệt, không nên tự ý xây thêm bồn bê tông, đổ đất thành luống dày hoặc đặt những vật nặng lên sân thượng khi chưa đánh giá điều kiện kết cấu.
4. Đảm bảo hệ thống thoát nước tốt
Cây trồng ở ban công và sân thượng cần được tưới nước thường xuyên, nhất là vào mùa nắng nóng. Tuy nhiên, nếu nước tưới không thoát được hoặc chảy tràn ra ngoài, khu vực trồng cây rất dễ bị đọng nước, phát sinh rêu mốc và gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của gia đình. Khi chọn chậu, nên ưu tiên loại có lỗ thoát nước ở đáy. Phía dưới có thể sử dụng khay hứng để hạn chế nước chảy xuống sàn, nhưng cần đổ bỏ nước thừa sau khi tưới, tránh để khay luôn trong tình trạng ngập nước.
Với sân thượng, gia đình cần thường xuyên kiểm tra miệng thoát sàn, không để lá cây, đất hoặc rễ cây làm tắc đường thoát nước. Nếu trồng cây lâu năm hoặc bố trí nhiều chậu, cũng nên kiểm tra tình trạng chống thấm của sàn để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường.
5. Không để cây phát triển quá rậm rạp
Cây xanh phát triển tốt là điều đáng mừng, nhưng nếu để cành lá mọc quá um tùm, ban công và sân thượng có thể trở thành nơi trú ngụ của muỗi, kiến, gián và một số loại côn trùng khác. Lá khô, cành mục cùng đất ẩm lâu ngày cũng khiến khu vực này dễ phát sinh nấm mốc, mùi khó chịu.
Gia đình nên duy trì thói quen cắt tỉa cành khô, loại bỏ lá úa, thu gom hoa rụng và kiểm tra mặt đất trong chậu. Những cây leo có tốc độ phát triển nhanh cần được định hướng trên giàn, tránh để cành vươn sang nhà bên cạnh hoặc che kín cửa sổ, lối thoát hiểm. Ngoài ra, không nên để nước đọng trong đĩa lót chậu, xô tưới cây hoặc các vật dụng bỏ quên ngoài sân thượng. Đây có thể là môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản.
6. Cố định chậu cây, giàn leo trước mùa mưa bão
Ban công và sân thượng là những vị trí chịu tác động trực tiếp của gió mạnh, đặc biệt khi xuất hiện giông lốc hoặc mưa bão. Những chậu cây đặt sát lan can, kệ trồng cây không chắc chắn hay giàn leo có kích thước lớn đều tiềm ẩn nguy cơ bị xô đổ, rơi xuống dưới. Vì vậy, gia đình nên đặt chậu cây ở vị trí bằng phẳng, tránh kê sát mép lan can và sử dụng giá đỡ chắc chắn. Với các loại cây leo, cần kiểm tra độ bền của giàn và hệ thống cố định định kỳ. Trước khi có mưa bão, nên di chuyển những chậu nhỏ, nhẹ vào vị trí an toàn, thu gọn vật dụng dễ bị gió cuốn và cắt tỉa những cành quá dài. Đây là việc đơn giản nhưng có thể giúp hạn chế nhiều rủi ro cho người trong nhà và những người xung quanh.
Hoặc