Bật đèn khi đi ngủ là thói quen của không ít người, xuất phát từ cảm giác an toàn và dễ chịu khi không gian vẫn có ánh sáng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy việc duy trì ánh sáng trong suốt giấc ngủ, dù chỉ ở mức độ nhẹ, có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đối với sức khỏe. Một hành động tưởng chừng vô hại, nếu kéo dài trong nhiều năm, hoàn toàn có thể trở thành nguy cơ âm thầm ảnh hưởng đến tim mạch, chuyển hóa và tuổi thọ.
Thói quen bật đèn khi ngủ: nguồn gốc từ yếu tố tâm lý
Theo các chuyên gia tại Trung tâm Sức khỏe tâm thần Tây An (Đại học Trung Y Dược Thiểm Tây, Trung Quốc), nguyên nhân khiến nhiều người không thể ngủ trong bóng tối chủ yếu bắt nguồn từ yếu tố tâm lý. Thói quen này thường hình thành từ thời thơ ấu, khi trẻ nhỏ có xu hướng sợ bóng tối, dễ liên tưởng đến những hình ảnh đáng sợ vào ban đêm. Trạng thái bất an đó, nếu không được điều chỉnh, có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành.
Bên cạnh đó, những người thường xuyên chịu áp lực tâm lý, căng thẳng hoặc có chất lượng giấc ngủ kém cũng dễ phụ thuộc vào ánh sáng. Với họ, việc bật đèn giống như một cách tạo cảm giác kiểm soát không gian, giúp giảm lo âu và dễ đi vào giấc ngủ hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc không thể ngủ nếu thiếu ánh sáng có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ hoặc bất ổn tâm lý, cần được quan tâm đúng mức.
Bằng chứng khoa học về tác động của ánh sáng ban đêm
Một nghiên cứu công bố tháng 3/2022 trên tạp chí khoa học PNAS, do nhóm chuyên gia thuộc Đại học Northwestern (Mỹ) thực hiện, đã cung cấp những bằng chứng rõ ràng về ảnh hưởng của ánh sáng trong lúc ngủ.
Nghiên cứu được tiến hành trên 20 tình nguyện viên khỏe mạnh, chia thành hai nhóm: một nhóm ngủ trong điều kiện ánh sáng yếu, nhóm còn lại ngủ trong môi trường có ánh sáng trung bình. Kết quả cho thấy chỉ sau một đêm, nhóm tiếp xúc với ánh sáng mạnh hơn đã xuất hiện những thay đổi đáng kể về sinh lý.
Cụ thể, nhịp tim của họ cao hơn so với bình thường, cơ thể duy trì trạng thái cảnh giác thay vì thư giãn hoàn toàn. Đáng chú ý, huyết áp ban đêm – vốn cần giảm để tim được nghỉ ngơi – lại tăng lên. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, nguy cơ mắc các bệnh tim mạch sẽ gia tăng rõ rệt.
Không dừng lại ở đó, nghiên cứu còn ghi nhận dấu hiệu kháng insulin ở nhóm ngủ trong môi trường có ánh sáng. Khi cơ thể giảm độ nhạy với insulin, lượng đường trong máu tăng cao, kéo theo nguy cơ tiền tiểu đường, tiểu đường type 2, béo phì, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp. Đây đều là những yếu tố nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe lâu dài.
Một phát hiện đáng chú ý của nghiên cứu là tác động tiêu cực của ánh sáng ban đêm rõ rệt hơn ở người cao tuổi, đặc biệt trong độ tuổi từ 63 đến 84. Ở nhóm này, việc duy trì thói quen bật đèn khi ngủ trong thời gian dài làm tăng đáng kể nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và tiểu đường.
Các chuyên gia lý giải rằng khi tuổi tác tăng lên, khả năng thích nghi của cơ thể với các yếu tố môi trường suy giảm. Ánh sáng vào ban đêm dễ làm rối loạn nhịp sinh học – cơ chế “đồng hồ sinh học” điều khiển nhiều chức năng quan trọng như tiết hormone, điều hòa huyết áp, nhịp tim và quá trình trao đổi chất.
Khi nhịp sinh học bị phá vỡ, cơ thể không còn duy trì được trạng thái nghỉ ngơi tối ưu, dẫn đến sự suy giảm chức năng và gia tăng nguy cơ bệnh tật. Về lâu dài, điều này có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ.
Khuyến nghị từ chuyên gia: điều chỉnh thói quen ngủ để bảo vệ sức khỏe
Trước những bằng chứng khoa học nêu trên, các chuyên gia y tế khuyến nghị nên hạn chế tối đa ánh sáng trong khi ngủ. Tiến sĩ Phyllis Zee, Trưởng khoa Y học giấc ngủ tại Đại học Northwestern và là đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh rằng ngay cả ánh sáng yếu cũng có thể tác động đến hoạt động sinh lý của cơ thể.
Giải pháp đơn giản nhất là tạo môi trường ngủ trong bóng tối hoàn toàn. Trong trường hợp cần ánh sáng vì lý do an toàn, đặc biệt với người cao tuổi, nên sử dụng đèn có cường độ rất thấp và bố trí gần sàn nhà để tránh ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt.
Màu sắc ánh sáng cũng cần được lưu ý. Các loại đèn có ánh sáng hổ phách, đỏ hoặc cam ít gây kích thích não bộ hơn so với ánh sáng trắng hoặc xanh lam – vốn có khả năng ức chế hormone melatonin, làm gián đoạn giấc ngủ.
Với những người đã quen bật đèn khi ngủ, việc thay đổi nên thực hiện theo lộ trình. Có thể bắt đầu bằng cách tắt đèn trong phòng ngủ, chỉ giữ ánh sáng ở khu vực bên ngoài như hành lang hoặc phòng tắm, sau đó giảm dần độ sáng để cơ thể thích nghi.
Ngoài ra, cần hạn chế các nguồn sáng từ môi trường bên ngoài bằng cách sử dụng rèm cửa dày, mặt nạ che mắt hoặc bố trí lại vị trí giường ngủ sao cho tránh ánh sáng chiếu trực tiếp.
(Theo Toutiao)
Hoặc