Lý do loạt cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước 'nổi sóng'

Tuần giao dịch mở màn năm 2026 mang đến một bức tranh hưng phấn hiếm thấy khi VN-Index liên tiếp chinh phục các cột mốc lịch sử, khép lại tuần ở vùng 1.867 điểm. Đáng chú ý, dòng tiền không lan tỏa sang toàn thị trường mà tập trung rõ rệt vào nhóm doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao.

Từ ngân hàng, bảo hiểm, năng lượng cho đến công nghệ và bất động sản, hàng loạt “ông lớn” có cơ cấu cổ đông cô đặc đồng loạt bứt tốc, bùng nổ thanh khoản và đẩy giá cổ phiếu lên các vùng đỉnh nhiều năm, thậm chí đỉnh lịch sử.

Cổ phiếu Nhà nước đồng loạt vào sóng

Ở nhóm ngân hàng, tâm điểm rõ ràng thuộc về bộ 3 quốc doanh gồm VCB của Vietcombank, BID của BIDV và CTG của VietinBank.

Cả 3 mã này đều duy trì mạch tăng liên tiếp trong 4 phiên, đi kèm sự cải thiện mạnh mẽ về thanh khoản khi giá trị khớp lệnh mỗi mã đều vượt ngưỡng nghìn tỷ đồng trong 2 phiên gần nhất. Diễn biến này cho thấy dòng tiền lớn không còn đứng ngoài quan sát mà đã chủ động nhập cuộc, chấp nhận mua đuổi ở vùng giá cao.

Tính chung cả tuần, Vietcombank - ngân hàng có vốn hóa lớn nhất thị trường - ghi nhận mức tăng hơn 18%, qua đó vươn lên vùng giá cao nhất 4 tháng. BID và CTG cũng không hề kém cạnh khi lần lượt tăng 18% và 14%.

Đáng chú ý, cổ phiếu CTG trong phiên 9/1 đã chính thức xác lập đỉnh lịch sử mới tại 40.750 đồng/đơn vị.

Sóng tăng không chỉ dừng lại ở ngân hàng. Trong nhóm bảo hiểm, BVH của Tập đoàn Bảo Việt cũng bứt phá mạnh, đưa thị giá lên mức 67.500 đồng/đơn vị, cao nhất trong vòng 7 năm trở lại đây.

Nhiều cổ phiếu tăng 20-30% chỉ trong một tuần. Ảnh: TradingView.

Ở nhóm năng lượng, hàng loạt cổ phiếu vốn hóa lớn như GAS của Tổng công ty Khí Việt Nam, BSR của Lọc hóa dầu Bình Sơn, PLX của Petrolimex đồng loạt góp mặt trong danh sách 10 mã tăng mạnh nhất sàn HoSE.

Nổi bật nhất là GAS, khi chỉ sau 5 phiên giao dịch đã mang lại mức sinh lời lên tới 34%. Thị giá cổ phiếu này hiện neo ở mức kỷ lục 97.100 đồng/đơn vị, tương ứng vốn hóa khoảng 234.200 tỷ đồng.

Điểm đặc biệt là đà tăng mạnh của GAS diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng điều kiện duy trì tư cách công ty đại chúng. Cụ thể, PV GAS hiện chưa đảm bảo yêu cầu tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ theo quy định của Luật Chứng khoán. Rủi ro bị hủy niêm yết, nếu không sớm khắc phục, vẫn hiện hữu, nhưng dường như chưa đủ để cản bước dòng tiền đang đặt cược vào sức nặng vốn hóa và vị thế đầu ngành của doanh nghiệp này.

Dù không nằm trong top 10 tăng giá, POW của Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam vẫn gây ấn tượng với hiệu suất sinh lời hơn 13%.

Sự hưng phấn của thị trường còn lan sang nhóm công nghệ với các tên tuổi lớn như VGI (+31%), CTR (+12%) hay VTP (+8%).

Trong khi ở lĩnh vực bất động sản, GVR của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam và BCM của Becamex IDC cũng ghi nhận mức tăng lần lượt 20% và 13%.

Điểm chung dễ nhận thấy là những cổ phiếu kể trên đều là doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu rất “cô đặc” với phần lớn cổ phần thuộc sở hữu của Nhà nước.

Nghị quyết 79 trở thành “cú hích” chính sách

Sự khởi sắc của các cổ phiếu doanh nghiệp vốn Nhà nước xuất hiện trong bối cảnh Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước.

Theo Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, kinh tế Nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng, giữ vai trò chủ đạo của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong báo cáo phân tích mới công bố, Công ty Chứng khoán Yuanta cho rằng Nghị quyết 79 đang tạo ra tác động rõ nét lên thị trường chứng khoán thông qua 3 cơ chế truyền dẫn chủ đạo.

Điểm thay đổi quan trọng đầu tiên nằm ở cơ chế giữ lại nguồn lực để tái đầu tư. Lần đầu tiên, Nghị quyết 79 cho phép toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước được sử dụng để tăng vốn điều lệ cho doanh nghiệp thay vì nộp về ngân sách như trước. Cơ chế này được đánh giá là trực tiếp tháo gỡ bài toán thiếu hụt vốn cấp 1 kéo dài nhiều năm tại các ngân hàng quốc doanh.

Cơ chế thứ hai là việc phân tách rõ ràng giữa doanh nghiệp “chiến lược” và doanh nghiệp “thương mại”. Việc Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống tại các doanh nghiệp thương mại không thuộc diện chiến lược sẽ kích hoạt một làn sóng thoái vốn vào giai đoạn 2026-2027.

Cơ chế thứ ba liên quan đến khai thác nguồn lực đất đai. Định hướng về quản lý hiệu quả nguồn lực đất đai là động lực chính để doanh nghiệp Nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp cao su đất nông nghiệp sang khu công nghiệp, mở ra tiềm năng tăng trưởng tài sản ròng (NAV) đột biến.

Nghị quyết 79 được kỳ vọng sẽ “mở khoá” tăng trưởng cho loạt doanh nghiệp Nhà nước. Nguồn: Yuanta.

Từ góc nhìn rộng hơn, Yuanta nhận định Nghị quyết 79 phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý vốn Nhà nước. Nếu như trước năm 2025, trọng tâm điều hành là bảo toàn vốn và tránh thất thoát, thì cách tiếp cận mới coi kinh tế Nhà nước là công cụ vật chất để dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế. Sự chuyển dịch này được cụ thể hóa bằng việc phân loại doanh nghiệp thành 2 nhóm.

Nhóm doanh nghiệp chiến lược, nơi Nhà nước nắm giữ từ trên 50% đến 100% vốn điều lệ, bao gồm các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, năng lượng, tài chính - ngân hàng và hạ tầng giao thông trọng điểm. Với nhóm này, mục tiêu không phải thoái vốn mà là tập trung nguồn lực để hình thành các tập đoàn quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh khu vực.

Ngược lại, nhóm doanh nghiệp thương mại - nơi Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống - chủ yếu hoạt động trong các ngành mà khu vực tư nhân có lợi thế. Tại đây, vốn Nhà nước được xác định chỉ đóng vai trò đầu tư tài chính và phải giảm xuống mức không chi phối nhằm thu hút quản trị tư nhân cũng như dòng vốn quốc tế.

Một điểm nhấn khác trong báo cáo của Yuanta là cơ chế tài chính được đánh giá mang tính “đột phá”. Trước đây, nhiều doanh nghiệp Nhà nước niêm yết, đặc biệt là các ngân hàng, rơi vào thế giằng co giữa nhu cầu giữ lại lợi nhuận để tăng vốn đáp ứng chuẩn Basel II, Basel III và nghĩa vụ nộp cổ tức tiền mặt về ngân sách. Nghị quyết 79 đã tháo gỡ nút thắt này khi cho phép sử dụng nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn hoặc dòng vốn từ SCIC để tăng vốn điều lệ.

Theo Yuanta, cơ chế này tạo ra hiệu ứng tích lũy dài hạn lên giá trị sổ sách, qua đó cải thiện nền tảng định giá cổ phiếu. Với nhóm ngân hàng, Yuanta dự báo Vietcombank sẽ là ngân hàng đầu tiên của Việt Nam tiệm cận nhóm Top 100 châu Á, đồng thời tiếp tục duy trì mức P/B cao nhất ngành nhờ chất lượng tài sản vượt trội.

Trong khi đó, BIDV và VietinBank dù có quy mô tài sản lớn lại chịu hạn chế về hệ số an toàn vốn. Hai ngân hàng này được đánh giá là nhóm hưởng lợi nhiều nhất từ việc được giữ lại lợi nhuận thay vì phải nộp cổ tức tiền mặt, qua đó mở rộng dư địa tăng trưởng tín dụng trong các năm tới.

Ở nhóm doanh nghiệp sở hữu quỹ đất lớn, Yuanta đặc biệt nhấn mạnh tác động của Nghị quyết 79 với ngành cao su. Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) hiện quản lý khoảng 400.000 ha đất, song hiệu quả kinh tế từ trồng cao su thấp hơn đáng kể so với phát triển khu công nghiệp. Theo kế hoạch đến năm 2030, GVR dự kiến chuyển đổi khoảng 40.000 ha đất cao su sang đất khu công nghiệp và cụm công nghiệp.

Trước đây, quá trình chuyển đổi này gặp nhiều vướng mắc do lo ngại thất thoát tài sản Nhà nước trong khâu định giá đất. Nghị quyết 79, với yêu cầu hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý an toàn để đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Không chỉ GVR, các doanh nghiệp liên quan như Cao su Phước Hòa, Cao su Đồng Phú hay Khu công nghiệp Nam Tân Uyên cũng được hưởng lợi trực tiếp thông qua cơ chế đền bù đất và tham gia góp vốn vào các dự án khu công nghiệp mới.

Với lĩnh vực năng lượng, Yuanta cho rằng việc Nghị quyết 79 xác định đây là ngành then chốt, thiết yếu và chiến lược sẽ đảm bảo sự hỗ trợ mạnh mẽ về chính sách và nguồn lực cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) cùng các đơn vị thành viên.

Đáng chú ý, Yuanta đánh giá tác động rõ nét nhất của Nghị quyết 79 đối với thị trường chứng khoán nằm ở vai trò của SCIC. Quy định Nhà nước chỉ nắm giữ tối đa 50% vốn điều lệ tại các doanh nghiệp thương mại sẽ buộc SCIC phải đẩy nhanh tiến trình thoái vốn.

Đồng thời, Nghị quyết định hướng SCIC vận hành theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia, tương tự Temasek của Singapore, chuyển từ vai trò “giữ hộ vốn” sang “kinh doanh vốn”, chủ động cơ cấu danh mục để tái đầu tư vào công nghệ, hạ tầng số và năng lượng xanh.