Ngành xiếc chuyển mình khi đưa bản sắc Việt vào dòng chảy công nghiệp văn hóa

Ngày 9/7, Chính phủ ban hành Nghị định số 277/2026/NĐ-CP về Hạ tầng văn hóa số. Đây là bước ngoặt chiến lược đặt nền móng ban đầu cho việc phát triển hạ tầng văn hóa số, chính thức khai sinh nhiều nội dung quan trọng cho phát triển và quản lý nhà nước về văn hóa.

Chia sẻ với phóng viên VietNamNet, NSND Tống Toàn Thắng - Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị ghi nhận nhịp độ hoạt động khẩn trương với hàng trăm suất diễn phục vụ công chúng. Không dừng lại ở những con số, Liên đoàn còn ghi dấu ấn mạnh mẽ bằng các dự án nghệ thuật được đầu tư và những bước chuyển mình trong việc áp dụng công nghệ số vào quản lý, biểu diễn.

NSND Tống Toàn Thắng cho biết, đầu năm 2026, ngay từ mùng 3 Tết, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã đồng loạt triển khai nhiều hoạt động sôi nổi: từ tham dự Liên hoan Xiếc quốc tế Con voi Vàng tại Tây Ban Nha, biểu diễn tại Quảng Ninh, cho đến các chương trình tại Rạp Xiếc Trung ương. Theo số liệu thống kê, từ 1/1-30/6/2026, Liên đoàn đã tổ chức hơn 200 buổi biểu diễn, phục vụ trên 96.000 lượt khán giả, tăng 45,96% số buổi biểu diễn so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, một thực tế đáng chú ý là doanh thu 6 tháng đầu năm lại giảm 6,56% so với cùng kỳ (chỉ đạt 93,44%). Giải thích về điều này, lãnh đạo Liên đoàn cho biết nguyên nhân đến từ sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường biểu diễn, các chương trình giải trí thương mại và nội dung số phát triển rất nhanh. Dẫu vậy, quan điểm của Liên đoàn là không vì khó khăn mà thu hẹp hoạt động.

"Nếu giảm số buổi để chỉ tập trung vào những suất có doanh thu cao hơn, nghệ sĩ sẽ ít cơ hội được làm nghề và nguồn bồi dưỡng theo buổi biểu diễn cũng giảm. Hiệu quả của một đơn vị nghệ thuật không thể chỉ đo bằng doanh thu của từng suất diễn. Quan trọng hơn là chất lượng nghệ thuật, khả năng tiếp cận công chúng, việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và đời sống của nghệ sĩ", NSND Tống Toàn Thắng chia sẻ.

Người đứng đầu Liên đoàn Xiếc Việt Nam cho rằng, chuyển đổi số không chỉ là đưa một vài đoạn video lên mạng mà là thay đổi cách tổ chức, sản xuất, quảng bá và khai thác giá trị của nghệ thuật. 

Dịp Trung thu năm nay, chương trình Sơn thần Thủy quái (dự kiến biểu diễn từ 24/9) sẽ ứng dụng công nghệ 3D mapping kết hợp hệ thống phun nước, màn nước để tạo không gian biểu diễn chân thực.

Bên cạnh đó, Liên đoàn đang đẩy mạnh hợp tác với VTC để xây dựng nội dung số, đưa nghệ thuật xiếc lên không gian mạng với nhiều góc quay đa dạng, giúp mở rộng lượng khán giả tiếp cận. Đồng thời, Liên đoàn luôn nỗ lực gìn giữ bản sắc dân tộc trong các tác phẩm hội nhập như Đu nón, Đu sen, Đế kiếm trên đu, kết hợp giữa văn hóa truyền thống Việt Nam và kỹ thuật xiếc. Đáng chú ý, vở diễn thử nghiệm kết hợp xiếc và cải lương Trần Nhân Tông cũng đang nhận được nhiều phản hồi tích cực từ người xem sau khoảng 12 suất diễn.

Theo NSND Tống Toàn Thắng, ngành xiếc có một kho tư liệu và đại dương nội dung rất giàu tiềm năng.

"Có những chương trình quy mô lớn chỉ có thể dàn dựng tại Hà Nội. Khi được khai thác trên không gian số với nhiều góc quay, tác phẩm có thể tiếp cận lượng khán giả rộng hơn và đem lại một trải nghiệm khác với việc chỉ ghi hình đơn thuần. Liên đoàn cũng định hướng xây dựng kênh nội dung chính thống, trong đó mỗi tiết mục, quá trình tập luyện, câu chuyện hậu trường và đời sống nghề nghiệp của nghệ sĩ đều có thể trở thành nội dung hấp dẫn", NSND Tống Toàn Thắng nói.

"Số hóa không chỉ thay đổi một khâu nghiệp vụ mà còn giúp Liên đoàn tạo dữ liệu để theo dõi nhu cầu khán giả, tỷ lệ lấp đầy, từ đó xây dựng lịch biểu diễn và nâng cao chất lượng phục vụ phù hợp hơn với công chúng", NSND Tống Toàn Thắng khẳng định.

Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị) đặt con người làm trung tâm, coi văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và "sức mạnh mềm" của quốc gia. Theo NSND Tống Toàn Thắng, ngành xiếc có một kho tư liệu và đại dương nội dung rất giàu tiềm năng. Nếu khai thác đúng cách, nội dung số vừa giúp lan tỏa nghệ thuật, vừa tạo thêm nguồn thu, hình thành một nền tảng đáng tin cậy để khán giả tìm hiểu và thưởng thức xiếc. Đó là một phần của tư duy công nghiệp văn hóa.

"Muốn phát triển công nghiệp văn hóa, không thể chỉ làm những tiết mục đơn lẻ phục vụ một sự kiện rồi kết thúc. Cần hình thành chuỗi giá trị, có sự phối hợp giữa nghệ thuật, công nghệ, truyền thông, du lịch, thiết kế và các ngành công nghiệp hỗ trợ, từ đó tạo ra những sản phẩm có thể biểu diễn lâu dài, mở rộng thị trường và mang lại nhiều tầng giá trị về tư tưởng, giáo dục, trải nghiệm và kinh tế", NSND Tống Toàn Thắng nói.