Thời gian gần đây, tại một phòng khám tim mạch ở Trung Quốc, có không ít người đến kiểm tra vì cảm thấy tức ngực, hồi hộp. Qua thăm khám, các bác sĩ nhận thấy một hiện tượng khá phổ biến: đa số mọi người đều cho rằng đột tử là chuyện “không có bất kỳ dấu hiệu báo trước nào, nói đến là đến”. Bình thường nếu chỉ hơi tức ngực, mệt mỏi, họ cũng không để tâm, nghĩ rằng nghỉ ngơi một lát sẽ khỏi, chỉ đến khi đau không chịu nổi mới thực sự chú ý.
Không ít người trẻ còn cho rằng những chuyện như vậy chỉ xảy ra với người lớn tuổi, không liên quan đến mình. Tuy nhiên, đây là một trong những hiểu lầm nghiêm trọng.
Qua quan sát lâm sàng trong những năm qua, các bác sĩ nhận thấy tỷ lệ đột tử do tim có xu hướng gia tăng qua từng năm, đồng thời tình trạng xảy ra ở người trẻ cũng ngày càng rõ rệt. Nhiều người vẫn chỉ hình dung đột tử là “đột ngột ngã xuống, tử vong ngay tại chỗ”, cho rằng đã gọi là “đột tử” thì chắc chắn không có dấu hiệu báo trước.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, phần lớn các trường hợp đột tử do tim đều xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo ở các mức độ khác nhau trong vài giờ đến vài ngày trước khi xảy ra, chỉ là phần lớn những dấu hiệu này không điển hình, rất dễ bị nhầm với mệt mỏi thông thường, bệnh dạ dày hoặc cảm cúm, rồi người bệnh cứ cố chịu đựng cho qua.
Tỷ lệ đột tử do tim có xu hướng gia tăng qua từng năm, đồng thời tình trạng xảy ra ở người trẻ cũng ngày càng rõ rệt. (Ảnh: iStock)
Một hiểu lầm rất phổ biến khác là nhiều người cho rằng chỉ khi xuất hiện cơn đau thắt, đè ép dữ dội ở ngực mới là dấu hiệu của nhồi máu cơ tim hoặc đột tử; còn đau nhẹ hay đau ở vị trí khác thì không đáng lo.
Nhiều dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim và đột tử không biểu hiện bằng cơn đau ngực điển hình. Những cơn đau không điển hình ở vai, lưng, răng... cũng có thể nguy hiểm. Trên lâm sàng, ít nhất 30% bệnh nhân nhồi máu cơ tim không xuất hiện cơn đau ngực điển hình khi phát bệnh mà lại có biểu hiện khó chịu ở những vị trí khác, cuối cùng làm chậm thời điểm điều trị tốt nhất.
Dưới đây, các bác sĩ chỉ ra bốn tín hiệu quan trọng mà cơ thể có thể phát ra:
Thường xuyên xuất hiện cảm giác tức ngực, nghẹn hoặc khó thở
Nhiều người chỉ cần leo hai tầng cầu thang, đi nhanh vài bước đã cảm thấy tức ngực, giống như có một tảng đá đè lên ngực. Dừng lại nghỉ 3-5 phút thì hết, họ cho rằng mình thể lực kém hoặc gần đây quá mệt nên hoàn toàn không để tâm.
Thực tế, đây là biểu hiện sớm điển hình của tình trạng thiếu máu cơ tim. Khi tim không được cung cấp đủ máu, nhu cầu tiêu thụ oxy tăng lên sau khi vận động sẽ gây cảm giác tức ngực. Sau khi nghỉ ngơi, lượng máu cung cấp tạm thời được cải thiện nên triệu chứng biến mất. Nếu tình trạng này xuất hiện thường xuyên, thậm chí xảy ra cả khi nghỉ ngơi, điều đó cho thấy tình trạng hẹp mạch máu đã tương đối nghiêm trọng và bất cứ lúc nào cũng có thể xảy ra tắc nghẽn cấp tính.
Mệt mỏi cực độ, buồn ngủ không rõ nguyên nhân
Gần đây không thức khuya, cũng không làm việc nặng nhưng cơ thể luôn cảm thấy thiếu sức, ngay cả ăn uống, đi lại cũng thấy mệt, ban ngày lúc nào cũng muốn ngủ, tinh thần uể oải.
Mệt mỏi không rõ nguyên nhân cũng là dấu hiệu cần chú ý: (Ảnh: Harvard Health)
Nhiều người cho rằng đây là tình trạng “buồn ngủ mùa xuân, mệt mỏi mùa thu” hoặc do ngủ không đủ giấc. Trên thực tế, đây có thể là biểu hiện của việc cơ tim không được cung cấp đủ máu, khiến các mô trong cơ thể không được cung cấp đủ oxy. Đặc biệt với người trung niên và cao tuổi, nếu đột nhiên xuất hiện tình trạng mệt mỏi không rõ nguyên nhân kéo dài vài ngày, nhất định cần cảnh giác với vấn đề về tim.
Đau lan tỏa ở vai, lưng, hàm, vùng bụng trên...
Không ít người khi bị nhồi máu cơ tim lại không cảm thấy đau ngực rõ rệt mà ngược lại xuất hiện đau vai trái, đau lưng, đau răng hoặc đau tức vùng bụng trên. Những triệu chứng này thường bị nhầm với viêm quanh khớp vai, đau răng hoặc bệnh dạ dày, người bệnh uống thuốc giảm đau, thuốc dạ dày nhưng không hiệu quả mà vẫn cố chịu đựng.
Nguyên nhân là khi cơ tim bị thiếu máu, tín hiệu đau có thể truyền theo dây thần kinh đến những vị trí khác nhau trên cơ thể. Vị trí đau lan ở mỗi người có thể khác nhau nên rất dễ nhầm lẫn. Đặc biệt với những người vốn bị tăng huyết áp, mỡ máu cao, nếu xuất hiện những cơn đau không rõ nguyên nhân ở các vị trí này, đừng chỉ tập trung điều trị tại chỗ mà nhất định cần kiểm tra cả tim.
Đột ngột hồi hộp, tối sầm mắt, thậm chí ngất trong thời gian ngắn
Đột nhiên cảm thấy tim đập rất nhanh, rất loạn, trước mắt tối sầm nhưng vài giây sau lại hết; một số người còn toát mồ hôi lạnh. Nhiều người cho rằng đó chỉ là “ngồi xổm lâu rồi đứng lên bị chóng mặt” hoặc do hạ đường huyết, sau khi hồi phục thì nghĩ rằng không có vấn đề gì.
Tuy nhiên, đây có thể là biểu hiện của rối loạn nhịp tim ác tính. Tim đột ngột hoạt động bất thường trong thời gian ngắn, khiến lượng máu cung cấp cho não giảm mạnh, gây tối sầm mắt và ngất. Ngay cả khi tình trạng này chỉ xuất hiện một lần, nó cũng có nghĩa là hoạt động điện tim không ổn định và bất cứ lúc nào cũng có thể xảy ra rung thất nghiêm trọng hơn, dẫn đến đột tử.
Kết
Nói cho cùng, mọi người vẫn thường có tâm lý may rủi, nghĩ rằng “chuyện xui xẻo như vậy không thể xảy ra với mình”, những vấn đề nhỏ chịu đựng một chút rồi sẽ qua. Một số người còn cho rằng “đi bệnh viện kiểm tra quá phiền, nếu không phát hiện bệnh thì lại tốn tiền vô ích”.
Nhưng có quá nhiều bài học trong thực tế lâm sàng. Nhiều người vì cố chịu đựng trong vài giờ mà tình trạng từ tức ngực nhẹ tiến triển thành nhồi máu cơ tim diện rộng, cuối cùng bỏ lỡ thời điểm điều trị.
Các vấn đề về tim chưa bao giờ thực sự xuất hiện một cách “đột ngột”, chỉ là những tín hiệu ở giai đoạn đầu quá kín đáo và bị chúng ta bỏ qua hết lần này đến lần khác. Những khó chịu nhỏ vốn được cho là do “mệt”, “đau dạ dày”, “đau răng” thực chất có thể là tín hiệu cơ thể đang cầu cứu.
Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, lập tức dừng mọi hoạt động, tìm một nơi an toàn để ngồi hoặc nằm nghỉ, không cố tiếp tục làm việc, đi lại hoặc lái xe. Nếu các triệu chứng kéo dài 10-15 phút vẫn không thuyên giảm, thậm chí ngày càng nghiêm trọng, đừng chần chừ mà hãy lập tức gọi cấp cứu.
Những người có nguy cơ cao như tăng huyết áp, mỡ máu cao, tiểu đường, có tiền sử hút thuốc, béo phì hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim nên thực hiện điện tâm đồ ít nhất 1 lần/năm và xét nghiệm mỡ máu định kỳ. Người trên 40 tuổi được khuyến nghị làm thêm siêu âm động mạch cảnh để đánh giá tình trạng mạch máu.
Hoặc