Sinh ra trong một gia đình thuần nông ở Thái Bình (cũ) - vùng đất được mệnh danh là "quê lúa", nghệ sĩ chèo Phạm Huy Khoát (sinh năm 1975, nghệ danh Dứt Văn Khoát) đến với nghệ thuật không phải từ truyền thống gia đình mà từ một cơ duyên rất tình cờ. Hơn hai thập kỷ gắn bó với sân khấu, trải qua những giai đoạn chật vật nhất của nghề, khi chia sẻ với PV VietNamNet, ánh mắt anh vẫn đầy tự hào và nhiệt huyết khi nhắc tới nghệ thuật chèo.
Đi chơi vô tình trúng tuyển làm nghệ sĩ chèo
Ít ai ngờ rằng, hành trình nghệ thuật của Dứt Văn Khoát lại bắt đầu từ một lần đi theo bạn cho vui. Năm 1998, khi Đoàn chèo Thái Bình về huyện tuyển văn công, anh chỉ đi cùng bạn mà không hề có ý định dự thi. Không biết hát chèo, chỉ quen với các ca khúc mới, anh vẫn được yêu cầu thử giọng.
Nghệ sĩ Dứt Văn Khoát trên sân khấu.
Một đoạn hát Anh ở đầu sông em cuối sông đã trở thành bước ngoặt, khả năng lên cao, bắt tông tốt khiến anh được chọn ngay lập tức. "Người ta không cần tôi hát chèo lúc đó, chỉ cần tôi có chất giọng và cảm âm. Còn chèo sẽ được đào tạo sau", nghệ sĩ nhớ lại.
Từ một tay ngang, Dứt Văn Khoát bước vào môi trường nghệ thuật chuyên nghiệp, vừa học vừa diễn. Ban ngày anh học tại Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình, tối theo đoàn đi biểu diễn - một guồng quay khắc nghiệt nhưng cũng là nền tảng vững chắc cho nghề sau này.
Sau những năm đầu ở Đoàn chèo Thái Bình, Dứt Văn Khoát chuyển về Đoàn chèo Hà Nam để tìm cơ hội biên chế. Ở đây một thời gian, anh muốn sự nghiệp phát triển hơn nữa nên khi được giới thiệu về Nhà hát Chèo Việt Nam một lần nữa thay đổi và gắn bó với đơn vị này cho đến nay.
"Ở đây tôi có nhiều đất diễn để trau dồi và làm nghề", anh chia sẻ.
Không chỉ dừng lại ở sân khấu chèo, từ năm 2020, anh bắt đầu được khán giả biết đến rộng rãi qua các sản phẩm phim, clip hài trên nền tảng số, đóng cùng NSƯT Thái Sơn, Trung Ruồi, Cường Cá. Vai diễn trong phim Tỷ phú về quê đã mở ra cánh cửa mới đưa Dứt Văn Khoát đến gần hơn với khán giả đại chúng.
Anh trở thành cộng sự của nhiều đơn vị sản xuất, đặc biệt là những dự án gắn với nghệ sĩ Trung Ruồi và gần đây là sự kết hợp ăn ý với NSND Quốc Anh.
Không sở hữu ngoại hình nổi bật, thậm chí nhỏ bé ngay từ khi mới vào nghề, Dứt Văn Khoát không coi đó là điểm yếu, chính điều đó lại định hình con đường riêng của anh.
"Diễn viên chèo có hai dạng: chính diện và hài. Tôi không đẹp, không cao to nên không thể làm kép chính. Nhưng trời cho cái duyên hài mà đã định hình là duyên sân khấu thì không cần hình thức quá nhiều", anh nói.
Dứt Văn Khoát chọn cách đối diện thẳng thắn với hạn chế, không tự ti, không đánh bóng bản thân. Với anh, thất bại duy nhất của một diễn viên là không làm khán giả cười, không khiến họ xúc động chứ không phải ngoại hình.
Gương mặt khắc khổ nên Dứt Văn Khoát thường được chọn vào vai nông dân.
Những năm làm nghề, thu nhập của nghệ sĩ chèo trong biên chế thấp khiến cuộc sống của anh vô cùng chật vật. Có thời điểm, Dứt Văn Khoát từng nghĩ đến việc bỏ nghề.
"Lương không đủ sống, nuôi bản thân còn khó chứ chưa nói đến gia đình. Nhưng rồi tôi tự nhủ Tổ nghề đã cho mình cái nghiệp này, nếu bỏ chưa chắc làm nghề khác tốt hơn", anh chia sẻ.
Chính suy nghĩ đó đã giữ anh lại với nghề, để rồi đến khi cơ hội từ thị trường đến, anh có thể tận dụng và ổn định cuộc sống hơn. Dù vậy, Dứt Văn Khoát thẳng thắn: "Không giàu, chỉ đủ sống và nuôi con ăn học".
Tai nạn sân khấu và những bài học nghề
Làm nghề diễn, đặc biệt là hài kịch, không tránh khỏi những tai nạn bởi nghệ sĩ thường ngẫu hứng ở các tình huống hài hơn. Anh kể về những lần bị bạn diễn đánh thật, ngã thật trên sân khấu.
Dạo gần đây, Dứt Văn Khoát hay đóng các tiểu phẩm ngắn với nghệ sĩ Lệ Mỹ - người chuyên trị vai chanh chua, má mì, đanh đá... trên các phim truyền hình. Trong một cảnh quay ở Nam Định, đang diễn nhập tâm, anh bị Lệ Mỹ cầm ghế tre vụt mạnh vào lưng, mấy ngày đau phải đi lom khom. Một lần khác, ngay tại sân khấu, chính anh là người biến tấu kịch bản nên "gậy ông đập lưng ông".
Cặp nghệ sĩ Dứt Văn Khoát và Lệ Mỹ.
"Lúc tập, tôi chỉ quắp chân ngang hông để Lệ Mỹ cõng. Nhưng trên sân khấu, tôi 'nghịch' nên gác cao lên tận cổ cô ấy. Ai ngờ váy của Lệ Mỹ lại trơn, tôi ngã lộn nhào xuống, lại dập lưng. Nhưng trong cái rủi lại có cái may, cảnh đó khán giả lại tưởng diễn, vỗ tay hưởng ứng nhiệt liệt, khen tôi diễn như thật (cười). Diễn là thật mà giả, giả mà thật. Nếu không hiểu kỹ thuật, tai nạn rất dễ xảy ra", nghệ sĩ chia sẻ.
Dứt Văn Khoát và Lệ Mỹ - cặp nghệ sĩ một người gầy gò (như số 1), một người tròn trĩnh (như số 0) nên thường được đồng nghiệp gọi là "cặp đôi 10 điểm". Có lần, khi diễn cảnh bị Lệ Mỹ đuổi, không may chị vấp ngã đè lên anh khiến cả đoàn cười nghiêng ngả, còn anh thì đỡ mãi mới dậy. Những trải nghiệm ấy không chỉ là kỷ niệm mà còn là bài học nghề mà anh luôn nhắc lại với đồng nghiệp trẻ.
Sở hữu hơn 1 mẫu ruộng và nỗi đau đáu với nghề
Ngoài sân khấu, Dứt Văn Khoát vẫn giữ nếp sống của một người nông dân. Anh còn khoảng 1 mẫu đất (3.600m2) ruộng ở quê để trồng lúa. Cứ không phải đi diễn, anh sẽ về quê chăm sóc vườn tược, ngắm lúa. Cuộc sống gia đình ở quê với người vợ bán hàng ăn và hai con trai rất êm đềm.
Trên sân khấu, Dứt Văn Khoát thường đóng vai yếu thế, bị bắt nạt nhưng đời thường anh là người nghiêm khắc. Bất kể chuyện xảy ra ở cơ quan hay bên ngoài, anh đều tâm sự với vợ để được thấu hiểu. Vì thế, cuộc sống "một chốn đôi nơi" nhưng vợ anh chưa từng ghen hay có suy nghĩ không tốt về chồng.
Dù được khán giả biết khi diễn hài nhưng nghệ sĩ Dứt Văn Khoát vẫn đau đáu với nghệ thuật chèo. Anh cho rằng chèo không thiếu khán giả chỉ đang thiếu cách làm từ người đứng đầu.
"Vấn đề là cách quản lý và định hướng, nghệ thuật truyền thống chưa được khai thác đúng cách mà vẫn đang đi theo lối mòn. Nếu biết tận dụng nền tảng số, quảng bá tốt, chèo hoàn toàn có thể đến gần hơn với khán giả trẻ", anh nhận định.
Ở tuổi trung niên, mang trong mình nhiều bệnh như hen phế quản, đại tràng nhưng Dứt Văn Khoát vẫn giữ cường độ làm việc cao. Với anh, nếu không được diễn, không được quay phim, cuộc sống trở nên trống rỗng. "Ở nhà vài hôm là tôi thấy khó chịu. Phải đi diễn, phải làm nghề tôi mới thấy mình sống có ý nghĩa", anh nói.
Dứt Văn Khoát trong một vở hài kịch
Hoặc