Theo bác sĩ thần kinh Tạ Bội Trinh (Bệnh viện Thành phố Thổ Thành, Đài Loan), nghiên cứu đã theo dõi hơn 130.000 nam và nữ nhân viên y tế trong thời gian lên tới 43 năm, đánh giá mối liên hệ giữa chế độ ăn uống và nguy cơ mắc sa sút trí tuệ. Đây là một trong những nghiên cứu theo dõi dài nhất về chủ đề này, được công bố trên Tạp chí JAMA.
Caffeine mới là "nhân tố vàng", không phải bản thân cà phê
Kết quả nghiên cứu cho thấy: Những người uống cà phê có chứa caffeine nhiều nhất có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn khoảng 18% so với nhóm uống ít nhất.
Những người uống trà nhiều nhất có nguy cơ giảm khoảng 14%. Trong khi đó, cà phê khử caffeine (decaf) không cho thấy tác dụng bảo vệ đáng kể. Điều này cho thấy thành phần tạo nên lợi ích có thể chính là caffeine, chứ không đơn thuần là đồ uống cà phê.
Các nhà khoa học cho rằng caffeine tác động lên hệ thần kinh trung ương thông qua việc ức chế thụ thể adenosine - chất dẫn truyền thần kinh gây buồn ngủ. Không chỉ giúp tăng sự tỉnh táo, cơ chế này còn có thể làm giảm phản ứng viêm trong não và hạn chế quá trình thoái hóa tế bào thần kinh.
Ngoài caffeine, cà phê và trà còn chứa hàng trăm hợp chất hoạt tính sinh học như polyphenol, axit chlorogenic, catechin và flavonoid, vốn được biết đến với khả năng chống oxy hóa mạnh, góp phần bảo vệ tế bào thần kinh trước các tổn thương do gốc tự do.
Uống cà phê bao nhiêu là đủ?
Một phát hiện đáng chú ý của nghiên cứu là mối liên hệ giữa cà phê và nguy cơ sa sút trí tuệ không theo đường thẳng. Nói cách khác, uống càng nhiều không đồng nghĩa với hiệu quả càng cao.
Phân tích dữ liệu cho thấy mức tiêu thụ đem lại lợi ích lớn nhất là:
- 2-3 cốc cà phê/ngày (mỗi cốc khoảng 237 ml).
- 1-2 cốc trà/ngày.
Tổng lượng caffeine khoảng 300 mg/ngày.
Khi lượng cà phê vượt quá 5 cốc/ngày, hiệu quả bảo vệ gần như không tăng thêm, trong khi nguy cơ gặp các tác dụng phụ lại cao hơn.
Điều này cũng phù hợp với khuyến nghị của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA). Cơ quan này cho biết 400 mg caffeine/ngày được xem là mức an toàn đối với đa số người trưởng thành khỏe mạnh, tương đương khoảng 4–5 tách cà phê pha thông thường. Tuy nhiên, ngưỡng chịu đựng của mỗi người không giống nhau và cần điều chỉnh theo thể trạng.
Vì sao caffeine có thể giúp bảo vệ não?
Các chuyên gia cho rằng tác dụng bảo vệ não của cà phê và trà có thể đến từ nhiều cơ chế phối hợp.
- Giảm tích tụ protein amyloid
Một trong những đặc điểm bệnh lý của Alzheimer là sự tích tụ beta-amyloid và protein tau bất thường trong não.
Nhiều nghiên cứu trên động vật cho thấy caffeine có thể làm giảm sự hình thành các mảng amyloid và cải thiện chức năng ghi nhớ. Dù cần thêm các thử nghiệm trên người để khẳng định, đây được xem là cơ chế đầy triển vọng.
- Chống viêm và chống oxy hóa
Não bộ tiêu thụ khoảng 20% lượng oxy của cơ thể, vì vậy rất dễ bị tổn thương bởi stress oxy hóa. Các polyphenol trong cà phê và trà có khả năng trung hòa các gốc tự do, đồng thời làm giảm tình trạng viêm mạn tính ở hệ thần kinh - yếu tố được cho là góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa não.
- Cải thiện sức khỏe chuyển hóa
Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy uống cà phê điều độ có liên quan đến nguy cơ thấp hơn mắc đái tháo đường type 2.
Trong khi đó, tiểu đường, béo phì và hội chứng chuyển hóa đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. Việc cải thiện độ nhạy insulin và chuyển hóa glucose có thể gián tiếp góp phần bảo vệ chức năng nhận thức.
- Bảo vệ mạch máu não
Một số nghiên cứu còn cho thấy những người uống cà phê điều độ thường có nguy cơ thấp hơn mắc đột quỵ và bệnh tim mạch. Việc duy trì hệ mạch khỏe mạnh giúp đảm bảo lưu lượng máu lên não, từ đó hỗ trợ chức năng nhận thức khi về già.
Không phải ai cũng nên uống nhiều cà phê
Mặc dù kết quả nghiên cứu khá tích cực, các chuyên gia nhấn mạnh cà phê không phải "thuốc phòng sa sút trí tuệ".
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Alzheimer quốc tế đều cho rằng nguy cơ sa sút trí tuệ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất vẫn là: Kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu; duy trì cân nặng hợp lý; tập thể dục thường xuyên; không hút thuốc; ngủ đủ giấc; duy trì giao tiếp xã hội và rèn luyện trí não thông qua đọc sách, học kỹ năng mới hoặc chơi các trò kích thích tư duy.
Đối với cà phê, người bị mất ngủ, rối loạn lo âu, tim đập nhanh, phụ nữ mang thai hoặc người mắc một số bệnh tim mạch nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng nhiều caffeine.
Ngoài ra, nếu một cốc cà phê chứa quá nhiều đường, siro, kem béo hoặc whipping cream, lượng calo và chất béo bão hòa cao có thể làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch, từ đó làm giảm những lợi ích mà cà phê mang lại.
Cà phê có thể là một phần của lối sống bảo vệ não
Nghiên cứu kéo dài 43 năm của Đại học Harvard góp thêm bằng chứng rằng uống cà phê hoặc trà chứa caffeine với lượng vừa phải có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quan sát, vì vậy chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Các chuyên gia cho rằng, thay vì coi cà phê là "thần dược", nên xem đây là một phần của lối sống lành mạnh. Duy trì thói quen uống khoảng 2–3 cốc cà phê hoặc 1–2 cốc trà mỗi ngày, kết hợp chế độ ăn cân bằng, vận động đều đặn và kiểm soát tốt các bệnh mạn tính mới là chiến lược toàn diện giúp bảo vệ sức khỏe não bộ và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ khi tuổi tác tăng lên.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: HK01)
Hoặc