Nợ nần có một đặc điểm rất dễ khiến người ta rơi vào vòng luẩn quẩn: càng áp lực, càng muốn giữ mọi thứ như cũ.
Vẫn những cuộc gặp gỡ phải góp tiền. Vẫn những món đồ "không thể thiếu". Vẫn chiếc xe, căn nhà, những chuyến đi, cách ăn mặc hay mức sống từng được xem là bình thường. Bên ngoài, mọi thứ dường như chưa thay đổi nhiều. Nhưng bên trong, các khoản phải trả ngày một dày lên.
Không ít người vì thế chọn cách quen thuộc nhất: cố kiếm thêm.
Làm thêm, nhận thêm việc, tăng ca, tìm một khoản đầu tư mới hoặc hy vọng vài tháng nữa thu nhập sẽ tốt hơn. Kiếm thêm tiền tất nhiên rất quan trọng, nhưng nếu mức chi tiêu và những nghĩa vụ tài chính cũ không thay đổi, phần thu nhập tăng thêm đôi khi chỉ tiếp tục được dùng để "vá" những lỗ hổng cũ.
Muốn trả nợ nhanh hơn, có lúc phải bắt đầu bằng một việc khó chịu hơn nhiều: dám nói "không cần nữa".
"Không cần nữa" không có nghĩa là trốn nợ
Ba từ này không có nghĩa là mặc kệ các khoản vay hay từ chối trách nhiệm trả tiền. Ngược lại, đó là việc nhìn thẳng vào tình hình tài chính và chấp nhận rằng một số thứ từng phù hợp với mình có thể không còn phù hợp ở thời điểm hiện tại.
Có người mắc nợ nhưng vẫn cố giữ căn hộ thuê quá đắt vì ngại chuyển sang nơi nhỏ hơn. Có người vẫn duy trì chiếc ô tô khiến mỗi tháng phải gánh thêm hàng loạt chi phí dù thu nhập đã giảm. Có người vẫn chi tiền cho tiệc tùng, quà cáp, mua sắm để không ai nhận ra mình đang khó khăn.
Vấn đề nằm ở chỗ: trong khi cố giữ hình ảnh cũ, họ lại phải dùng tương lai để thanh toán cho hiện tại.
Đây cũng là lý do việc thoát nợ đôi khi cần một quyết định khá "tàn nhẫn": chấp nhận hạ mức sống trong một khoảng thời gian.
Không phải vì bạn thất bại, mà vì mục tiêu tài chính đã thay đổi.
Khi đang nợ, ưu tiên không còn là chứng minh mình sống tốt đến đâu, mà là tạo ra khoảng cách đủ lớn giữa thu nhập và chi tiêu để tiền có thể thực sự chảy vào khoản nợ.
Điều đầu tiên nên bỏ: chi phí để giữ thể diện
Một trong những khoản khó cắt nhất lại không nằm rõ ràng trên bảng chi tiêu.
Đó là tiền dùng để "trông cho ổn".
Một bữa ăn vì ngại từ chối. Một món quà vượt ngân sách. Một chiếc điện thoại mới vì mọi người xung quanh đã đổi máy. Một chuyến du lịch vì sợ con cái thiệt thòi. Những khoản này riêng lẻ có thể không quá lớn, nhưng cộng lại trong nhiều tháng sẽ tạo ra áp lực đáng kể.
Khi đang trong giai đoạn trả nợ, câu hỏi nên đổi từ "người khác nghĩ gì?" thành "khoản tiền này có giúp tình hình tài chính của mình tốt lên không?".
Nếu câu trả lời là không, việc từ chối không phải keo kiệt. Đó là thiết lập lại ưu tiên.
Thể diện không thanh toán được khoản vay. Tiền mặt thì có.
Điều thứ hai nên bỏ: mức sống của phiên bản thu nhập cao hơn
Một sai lầm phổ biến khác là thu nhập đã giảm nhưng mức sống chưa giảm theo.
Trước đây thu nhập 30 triệu đồng/tháng, gia đình có thể quen với ngân sách chi tiêu 25 triệu đồng. Nhưng nếu thu nhập giảm xuống 20 triệu mà chi phí vẫn gần như giữ nguyên, khoản thiếu hụt 5 triệu mỗi tháng rất dễ biến thành nợ mới.
Đây là lúc phải chấp nhận rằng một số tiêu chuẩn sống cần được điều chỉnh.
Có thể là chuyển sang căn nhà rẻ hơn, bán món tài sản có chi phí duy trì cao, giảm ăn ngoài, hoãn nâng cấp đồ điện tử hoặc cắt bớt các gói dịch vụ ít sử dụng.
Những quyết định này thường khó không phải vì bản thân món đồ quá cần thiết, mà vì chúng khiến chúng ta cảm thấy mình đang "đi lùi".
Nhưng tài chính cá nhân không phải cuộc thi xem ai duy trì được vẻ ngoài ổn định lâu nhất.
Đôi khi lùi một bước về mức sống chính là cách nhanh nhất để tiến hai bước về tài sản ròng.
Điều thứ ba nên bỏ: suy nghĩ "giá như"
Người đang nợ thường có một khoản "chi phí" khác không thể nhìn thấy bằng tiền: năng lượng dành cho việc tiếc nuối.
- Giá như không đầu tư khoản đó.
- Giá như không mua món đồ kia.
- Giá như đừng vay tiền.
Việc nhìn lại sai lầm là cần thiết nếu nó giúp rút kinh nghiệm. Nhưng liên tục sống trong câu "giá như" không giúp dư nợ giảm đi một đồng nào.
Điều hữu ích hơn là biến sai lầm thành một nguyên tắc mới.
Nếu nợ đến từ thẻ tín dụng, có thể ngừng dùng thẻ trong giai đoạn trả nợ. Nếu nợ đến từ mua sắm bốc đồng, áp dụng quy tắc chờ 48 giờ trước mọi khoản chi không thiết yếu. Nếu nợ đến từ một khoản đầu tư rủi ro, đặt lại giới hạn về tỷ lệ tiền được phép đầu tư.
Sai lầm đã xảy ra không thể sửa. Nhưng cách sử dụng tiền từ tháng sau hoàn toàn có thể thay đổi.
Muốn trả nợ nhanh hơn, hãy tạo "khoảng trống tiền mặt"
Cuối cùng, thoát nợ vẫn là một bài toán rất thực tế.
Nếu mỗi tháng thu nhập 25 triệu và chi tiêu hết 24 triệu, bạn chỉ có 1 triệu để trả nợ. Nhưng nếu sau khi cắt giảm một số khoản, chi tiêu còn 19 triệu, số tiền có thể dành cho trả nợ tăng lên 6 triệu.
Không cần một phép màu tài chính. Chỉ cần tạo ra khoảng trống giữa tiền vào và tiền ra. Khoảng trống này càng lớn, thời gian mắc nợ càng ngắn.
Đó cũng là lý do trước khi nghĩ đến những kế hoạch phức tạp như đầu tư sinh lời cao hay tìm thêm nhiều nguồn thu nhập, người đang mắc nợ nên rà soát lại ba nhóm lớn: chi phí nhà ở, phương tiện và chi tiêu sinh hoạt cố định. Đây thường là những nơi có khả năng tạo ra thay đổi lớn nhất.
Tăng thu nhập vẫn rất quan trọng, nhưng giảm một khoản chi 3 triệu đồng mỗi tháng đôi khi có giá trị tương đương việc kiếm thêm 3 triệu đồng – thậm chí chắc chắn hơn.
Đừng đợi hết nợ mới cho phép mình sống
Tuy nhiên, cắt giảm không đồng nghĩa với biến cuộc sống thành một cuộc trừng phạt.
Một kế hoạch trả nợ quá khắc nghiệt thường khó duy trì lâu dài. Nếu cắt toàn bộ những khoản khiến bản thân cảm thấy dễ chịu, rất nhiều người sẽ rơi vào trạng thái "nhịn quá lâu rồi tiêu bù".
Vì vậy, ngân sách vẫn nên giữ một khoản nhỏ cho giải trí, ăn uống hoặc sở thích cá nhân. Điều quan trọng là khoản này được xác định trước và nằm trong khả năng chi trả.
Mục tiêu của trả nợ không phải sống khổ vài năm. Mục tiêu là lấy lại quyền kiểm soát tiền bạc.
Và đôi khi, bước đầu tiên để làm được điều đó chỉ là chấp nhận một sự thật khá khó nghe: không phải thứ gì mình từng có cũng cần phải tiếp tục giữ.
Khi có thể bình thản nói "không cần nữa" với những món đồ, mức sống hay hình ảnh đang kéo tài chính đi xuống, việc trả nợ thường bắt đầu trở nên rõ ràng hơn rất nhiều.
Bởi nợ có thể được tính bằng một con số cụ thể. Còn mong muốn phải giữ bằng được mọi thứ thì gần như không có giới hạn.
Hoặc