Gừng là loại gia vị quen thuộc trong căn bếp của nhiều gia đình Việt. Không chỉ giúp món ăn thêm thơm ngon, dậy mùi, gừng còn được sử dụng để pha trà, ngâm chân, khử mùi tanh và phục vụ nhiều nhu cầu sinh hoạt khác. Thay vì thường xuyên mua từng ít một ngoài chợ, nhiều gia đình lựa chọn tự trồng gừng trong chậu, thùng xốp hoặc một góc nhỏ ngoài sân vườn để tiện sử dụng khi cần. Gừng không phải loại cây quá khó trồng, không đòi hỏi diện tích lớn hay kỹ thuật chăm sóc cầu kỳ. Tuy nhiên, để cây phát triển khỏe mạnh, củ to, chắc và không bị thối hỏng, người trồng vẫn cần chú ý một số yếu tố quan trọng. Dưới đây là 5 điều mà những gia đình có sở thích trồng gừng tại nhà nên biết.
1. Chọn củ gừng giống khỏe, có mắt mầm rõ ràng
Muốn trồng gừng thành công, khâu chọn giống ban đầu rất quan trọng. Gừng thường được nhân giống bằng chính phần thân rễ (củ gừng), do đó chất lượng củ giống ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nảy mầm và sinh trưởng của cây sau này. Khi chọn, nên ưu tiên những củ gừng tươi, chắc tay, không bị dập nát, nhăn héo hoặc có dấu hiệu thối mềm. Đặc biệt, hãy quan sát các mắt mầm trên củ. Đây là những vị trí có khả năng phát triển thành chồi mới, vì vậy củ có mắt mầm rõ ràng, khỏe mạnh thường thuận lợi hơn khi đem trồng. Trước khi xuống giống, có thể chia củ gừng thành từng đoạn nhỏ, mỗi đoạn nên có ít nhất 1-2 mắt mầm. Sau khi cắt, để phần mặt cắt se lại ở nơi khô thoáng rồi mới đem trồng để hạn chế nguy cơ nhiễm nấm, vi khuẩn từ vết thương. Không nên chọn củ đã mọc mầm quá yếu, có đốm mốc hoặc phần ruột bị nhũn.
2. Trồng gừng trong đất tơi xốp, thoát nước tốt
Một trong những điều quan trọng nhất khi trồng gừng là lựa chọn đất phù hợp. Gừng phát triển phần thân rễ ở dưới mặt đất nên cần môi trường tơi xốp, giàu chất hữu cơ và có khả năng thoát nước tốt. Nếu trồng trong đất quá chặt, bí hoặc thường xuyên bị đọng nước, củ gừng dễ phát triển kém, thậm chí bị thối. Gia đình có thể phối trộn đất trồng với phân hữu cơ hoai mục, xơ dừa đã xử lý hoặc trấu để tăng độ tơi xốp. Nếu tận dụng đất vườn, nên làm sạch cỏ dại, loại bỏ các phần đất bị nén chặt và bổ sung thêm chất hữu cơ trước khi trồng. Với những nhà không có sân vườn, trồng gừng trong chậu hoặc thùng xốp cũng là phương án khá tiện lợi. Nên chọn vật chứa có chiều sâu phù hợp, đủ rộng để củ phát triển và đặc biệt phải có lỗ thoát nước ở đáy. Không nên dùng chậu quá nông hoặc để nước đọng lâu ngày bên dưới vì dễ khiến phần củ bị úng.
3. Đặt chậu gừng ở nơi có ánh sáng phù hợp
Gừng là loại cây ưa sáng nhưng không thích hợp với việc phải chịu nắng gắt liên tục trong thời gian dài. Khi trồng tại nhà, gia đình nên chọn vị trí thông thoáng, có ánh sáng tự nhiên và nhận được nắng nhẹ, chẳng hạn như ban công, hiên nhà hoặc một góc sân có bóng che một phần. Nếu đặt chậu ở nơi quá tối, cây có thể sinh trưởng chậm, thân lá yếu và ảnh hưởng đến quá trình hình thành củ. Ngược lại, nếu để cây dưới nắng gay gắt cả ngày, đặc biệt trong những đợt nắng nóng, lá dễ bị cháy, mất nước và héo rũ. Tùy điều kiện thời tiết và vị trí trồng, gia đình có thể điều chỉnh vị trí chậu để cây nhận được lượng ánh sáng phù hợp. Khi thấy lá có biểu hiện vàng, cháy mép hoặc cây phát triển còi cọc, nên kiểm tra lại cả điều kiện ánh sáng, nước tưới và dinh dưỡng thay vì vội vàng bổ sung phân bón.
4. Tưới nước vừa đủ, tránh để gừng bị úng
Gừng cần độ ẩm để phát triển, đặc biệt trong giai đoạn mới trồng và khi cây đang hình thành củ. Tuy nhiên, loại cây này không chịu được tình trạng đất quá ẩm hoặc ngập úng kéo dài. Vì vậy, người trồng cần chú ý lượng nước tưới, tránh tưới quá nhiều chỉ vì nghĩ cây cần nhiều độ ẩm để lớn nhanh. Thông thường, nên kiểm tra độ ẩm của đất trước khi tưới. Nếu lớp đất mặt đã se khô, có thể bổ sung nước vừa đủ để làm ẩm vùng đất quanh gốc. Vào những ngày nắng nóng, cây có thể cần được tưới thường xuyên hơn; ngược lại, khi trời mưa hoặc độ ẩm không khí cao, nên giảm lượng nước để tránh đất bị sũng. Một dấu hiệu cần đặc biệt chú ý là cây có biểu hiện vàng lá, thân yếu, gốc mềm hoặc phát triển chậm dù vẫn được tưới nước thường xuyên. Đây có thể là dấu hiệu đất bị úng, bộ rễ hoặc củ bắt đầu gặp vấn đề. Khi phát hiện, gia đình nên kiểm tra khả năng thoát nước của chậu, loại bỏ nước đọng và xử lý phần cây bị hư hỏng nếu có.
5. Bổ sung dinh dưỡng và thu hoạch đúng thời điểm
Ngoài nước và ánh sáng, gừng cũng cần được bổ sung dinh dưỡng để phát triển thân lá và hình thành củ. Gia đình có thể sử dụng phân hữu cơ hoai mục hoặc các loại phân bón phù hợp với cây trồng, bổ sung theo từng giai đoạn và hướng dẫn sử dụng. Không nên bón quá nhiều phân cùng lúc, đặc biệt là phân tươi chưa qua xử lý, vì có thể làm nóng đất, ảnh hưởng đến rễ và tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển. Trong quá trình cây lớn, người trồng cũng nên thường xuyên làm sạch cỏ dại, xới nhẹ lớp đất mặt và vun thêm đất quanh gốc khi cần thiết. Việc vun đất giúp phần thân rễ có thêm không gian phát triển, hạn chế tình trạng củ trồi lên khỏi mặt đất và tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng.
Một điều khác cần lưu ý là thời điểm thu hoạch. Gừng non có thể được thu hoạch sau khoảng 4-5 tháng trồng, khi củ còn nhỏ, vỏ mỏng, vị thơm dịu và ít xơ. Nếu muốn thu hoạch gừng già để bảo quản hoặc sử dụng lâu dài, gia đình thường cần chờ khoảng 8-10 tháng, tùy giống và điều kiện chăm sóc. Khi thấy lá bắt đầu vàng và thân cây khô dần, có thể kiểm tra độ già của củ trước khi thu hoạch. Không nên đào toàn bộ gốc quá sớm nếu mục đích là thu củ già. Nếu chỉ cần một lượng nhỏ để nấu ăn, gia đình có thể nhẹ nhàng lấy một phần củ ở rìa bụi, sau đó lấp đất lại để phần còn lại tiếp tục phát triển.
Một vài lưu ý để trồng gừng tại nhà hiệu quả hơn
Trồng gừng trong nhà không quá phức tạp nhưng người trồng vẫn cần quan sát cây thường xuyên để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Gừng có thể gặp một số vấn đề như thối củ, héo vàng, sâu ăn lá hoặc nấm bệnh khi điều kiện đất và độ ẩm không phù hợp. Vì vậy, không nên tận dụng những củ giống đã bị thối, đồng thời cần vệ sinh chậu, dụng cụ trồng và không tái sử dụng đất đã nhiễm bệnh nếu chưa xử lý.
Ngoài ra, gia đình nên trồng gừng ở nơi thông thoáng, tránh đặt chậu sát khu vực thường xuyên đọng nước hoặc quá bí gió. Nếu trồng nhiều chậu, cần bố trí khoảng cách phù hợp để lá cây không chen chúc, giúp việc chăm sóc và kiểm tra sâu bệnh thuận tiện hơn.
Hoặc