Có những loài cây trong nhà tồn tại lâu đến mức người ta gần như quên mất ngày chúng được trồng xuống. Ban đầu chỉ là một cây non nép ở góc sân, vài năm sau đã đủ tỏa bóng, rồi cứ thế đi cùng ngôi nhà qua nhiều lần sửa sang, chứng kiến con trẻ lớn lên, người già thêm tuổi. Cảnh vật xung quanh có thể đổi khác, nhưng mỗi mùa cây vẫn ra lá, trổ hoa, kết quả theo nhịp riêng của mình. Đến một lúc, giá trị của cây không còn nằm ở chuyện cho bao nhiêu quả hay tán rộng đến đâu, mà còn ở quãng thời gian đã cùng gia đình đi qua.
Bởi vậy, một cây lâu năm khỏe mạnh đôi khi đáng giữ hơn việc chặt đi để thay bằng một giống cây mới đẹp mắt hơn. Cây mới có thể mua bất cứ lúc nào, nhưng thân cây đã nhuốm màu thời gian, dáng cây hình thành qua hàng chục năm hay những ký ức gắn với nó thì không thể tạo lại trong ngày một ngày hai. Đặc biệt với 3 loại cây dưới đây, tuổi cây càng lớn càng tạo nên nét đẹp riêng, phía sau mỗi cái tên còn là những câu chuyện và ý nghĩa tốt đẹp đã được lưu truyền từ lâu.
1. Cây thị
Nhắc đến cây thị, nhiều người sẽ nhớ ngay mùi thơm của những quả vàng khi chín. Nhưng một cây thị trưởng thành còn ấn tượng hơn nhiều so với những gì nhìn thấy ở quả.
Thị có tên khoa học là Diospyros decandra, thuộc họ Thị. Đây là cây gỗ có thể phát triển lớn; dữ liệu về thực vật tại Việt Nam ghi nhận cây có thể cao khoảng 10-15m. Cây phân nhiều cành và khi trưởng thành có thể tạo thành tán đáng kể. Điều khiến thị trở nên đặc biệt còn nằm ở sự hiện diện lâu đời của nó trong đời sống người Việt. Cây thị xuất hiện trong truyện cổ Tấm Cám, còn ngoài đời, những cây thị lớn lâu năm vẫn có thể bắt gặp tại đình, chùa, khuôn viên làng xóm hay những ngôi nhà đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Quả thị chín vàng và có mùi thơm rất đặc trưng cũng khiến loại cây này khó lẫn với nhiều cây ăn quả khác.
Với một gia đình đã có cây thị lớn trong khuôn viên từ nhiều năm, giá trị của cây vì thế không đơn thuần tính bằng số quả thu được mỗi mùa. Một thân cây già, tán cây đã thành hình và ký ức của nhiều thế hệ dưới bóng cây là những thứ không thể có lại ngay sau khi trồng một cây mới. Tất nhiên, cây quá lớn, cành mục hoặc bộ rễ ảnh hưởng tới công trình vẫn cần được người có chuyên môn đánh giá để đảm bảo an toàn. Nhưng nếu cây vẫn khỏe và vị trí không gây nguy hiểm, giữ lại một cây thị lâu năm có thể chính là giữ lại một phần cảnh quan vốn có của ngôi nhà.
2. Cây nguyệt quế
Nếu cây thị gây nhớ thương bởi quả thì nguyệt quế lại khiến người ta chú ý bởi hoa và dáng cây. Loại nguyệt quế cảnh quen thuộc ở Việt Nam có tên khoa học là Murraya paniculata, thuộc họ Cam. Cây còn được gọi là nguyệt quới ở một số nơi. Hoa nhỏ màu trắng, khi nở tỏa hương khá rõ. Cây có thể trồng trực tiếp xuống đất, trồng chậu và cũng được những người chơi cây tạo dáng. Đây cũng là điểm khiến một cây nguyệt quế lâu năm khác hẳn cây mới mua về. Qua thời gian, thân cây trở nên già hơn, cành nhánh định hình và người chơi có thể cắt tỉa để tạo một dáng cây đẹp. Bởi vậy, với nguyệt quế cảnh, tuổi cây đôi khi còn góp phần tạo nên vẻ đẹp mà cây non chưa thể có.
Trong quan niệm dân gian, ngay cái tên nguyệt quế cũng thường khiến người ta liên tưởng đến vinh quang, thành công và những điều tốt đẹp. Tuy nhiên, không cần phải đặt nặng chuyện cây có thực sự mang tài lộc đến hay không. Chỉ riêng một cây đã được chăm nhiều năm, có dáng đẹp và mỗi đợt lại nở những chùm hoa trắng thơm cũng đủ để trở thành điểm nhấn đáng giữ trong khuôn viên nhà. Nếu cây đã lớn nhưng vị trí hiện tại không còn phù hợp, gia đình cũng không nhất thiết phải nghĩ ngay đến việc chặt bỏ. Với cây có kích thước và tình trạng thích hợp, có thể hỏi người có kinh nghiệm về phương án cắt tỉa, chỉnh tán hoặc di chuyển cây.
3. Cây hải đường
Hải đường thú vị ở chỗ ngay câu chuyện về tên gọi và phân loại của cây cũng đáng để biết. Loại hải đường quen thuộc được trồng làm cảnh ở Việt Nam có tên khoa học là Camellia amplexicaulis, thuộc họ Chè. Nói cách khác, nó nằm cùng chi Camellia với nhiều loài trà, chè và trà mi. Tài liệu thực vật tại Việt Nam mô tả hải đường là cây nhỡ, có thể cao tới khoảng 3m, lá dày màu xanh đậm, hoa đỏ tía nổi bật và thường được trồng làm cảnh. Đáng chú ý, hoa của loại hải đường này đẹp nhưng không có hương thơm. Hải đường sinh trưởng khá chậm. Đây cũng là một trong những lý do một cây đã được chăm lâu năm, thân cành phát triển cân đối và đến mùa vẫn ra nhiều hoa có nét đáng quý riêng. Không thể mua một cây con hôm nay rồi ngay lập tức có được dáng vẻ của cây đã trải qua nhiều năm chăm sóc.
Hoa hải đường thường nở vào khoảng dịp Tết, màu đỏ nổi bật trên nền lá xanh bóng nên từ lâu được nhiều gia đình yêu thích để làm đẹp không gian sống những ngày đầu năm. Trong quan niệm dân gian, sắc hoa tươi tắn cũng thường được gắn với không khí vui vẻ, sung túc và những lời chúc tốt lành. Nếu đang có một cây hải đường lâu năm, mọi người càng không nên vì thấy cây phát triển chậm mà cho rằng nó kém giá trị. Chính tốc độ sinh trưởng không quá nhanh khiến một cây đã thành dáng, nhiều cành và ra hoa ổn định cần khá nhiều thời gian mới có được.
Cây lâu năm đáng giữ, nhưng an toàn vẫn phải đặt trước
Giữ một cây cũ không có nghĩa là cây nào càng già cũng càng phải giữ bằng mọi giá. Cây thân gỗ lớn cần được quan sát định kỳ, đặc biệt sau mưa bão hoặc khi xuất hiện cành khô lớn, thân rỗng, nghiêng bất thường, sâu bệnh hay bộ rễ ảnh hưởng tới nền móng và công trình. Nếu cây vẫn khỏe, vị trí phù hợp và có thể tiếp tục chăm sóc an toàn, hãy cân nhắc thật kỹ trước khi chặt bỏ. Bởi một cây mới có thể mua trong vài phút, nhưng để có thân cây già, tán cây đẹp và dấu ấn của nhiều năm tháng thì đôi khi phải chờ thêm rất lâu.
Hoặc