Ở phố cổ Hà Nội: Gần 30 năm sống trong căn phòng 5m², đi vệ sinh cách nhà 150m

Gần 30 năm sống trong căn phòng chỉ vài mét vuông

Phố Hàng Buồm, Hà Nội, mỗi ngày đều tấp nập người qua lại. Những cửa hàng kinh doanh, khách sạn và quán ăn nằm san sát nhau. Thế nhưng, chỉ cách mặt phố vài bước chân, phía sau những lối đi nhỏ là một cuộc sống hoàn toàn khác.

Đi sâu vào khu tập thể số 53 Hàng Buồm, con đường dẫn đến nơi ở của các hộ dân ngày càng thu hẹp. Hai bên hành lang, xe máy, bình nước và nhiều vật dụng sinh hoạt được xếp sát tường. Những mảng vữa bong tróc để lộ lớp gạch cũ, hệ thống dây điện chạy dọc các bức tường nhuốm màu thời gian.

Khu tập thể có tuổi đời hơn 100 năm này từng là nơi sinh sống của các cán bộ, công nhân ngành giao thông vận tải và bưu điện. Trải qua nhiều thập kỷ, nhiều hạng mục đã xuống cấp, trong khi diện tích sinh hoạt của các hộ dân vẫn rất hạn chế.

Trong một góc nhỏ của khu tập thể, bà Phạm Thị Dần đã trải qua gần 30 năm sinh sống trong căn phòng rộng khoảng 5m². Muốn lên nơi ở của bà, phải bước qua chiếc thang gỗ dốc đứng, dựng sát bức tường cũ kỹ. Ngay dưới chân thang là khu vực dựng xe máy, xung quanh chằng chịt dây điện và các vật dụng sinh hoạt.

Phía trên chiếc thang ấy là toàn bộ không gian ăn ở của người phụ nữ đã dành phần lớn cuộc đời mưu sinh tại Hà Nội. Căn phòng nhỏ đến mức chiếc giường chiếm gần hết diện tích. Quạt điện, chậu nước, quần áo và những vật dụng thiết yếu được bố trí chen chúc xung quanh. Nhiều món đồ phải treo lên cao để tận dụng những khoảng trống ít ỏi.

Dù diện tích khiêm tốn, bà vẫn cố gắng sắp xếp mọi sinh hoạt trong căn phòng. Nơi đây vừa là chỗ ngủ, chỗ ăn uống, vừa là nơi cất giữ toàn bộ đồ đạc.

Bất tiện lớn nhất là căn phòng không có nhà vệ sinh riêng. Mỗi khi cần sử dụng, bà phải đi qua những lối hành lang chật hẹp để đến khu vệ sinh chung cách nơi ở khoảng 150m. Với người đã lớn tuổi, những sinh hoạt tưởng chừng đơn giản cũng trở nên vất vả hơn.

Thế nhưng, khi nói về chiếc thang gỗ dốc đứng dẫn lên căn phòng, bà Dần lại kể bằng giọng bình thản: “Ở đây thì yên tĩnh lắm, tiện đi làm. Mỗi tháng tôi dùng hết 20 nghìn đồng tiền nước, tiền điện thì loanh quanh 100 nghìn đồng. Để lên được căn phòng phải leo lên 1 cầu thang gỗ cũ kỹ lâu ngày, gỗ đã thấm đẫm mồ hôi” .

Cách đó không xa, bà Đào (71 tuổi) cũng đang sống cùng hai người cháu trong căn phòng rộng 17m² tại khu tập thể 53 Hàng Buồm. Năm 2008, bà bỏ ra gần 500 triệu đồng để mua căn phòng này. Trước đó, bà từng sinh sống gần Ô Quan Chưởng, một khu vực cũng thuộc trung tâm phố cổ.

“Những năm trước đây, tôi mưu sinh bằng việc mỗi ngày, đạp chiếc cà cũ kỹ đi giao trứng cho các cửa hàng ở quanh phố cổ” , bà Đào nhớ lại.

Giờ đây, tuổi cao, sức khỏe không còn như trước, bà đã nghỉ làm. Trong căn phòng 17m², đồ đạc được sắp xếp sát nhau. Những khoảng trống phía trên nóc tủ, sát trần nhà đều được tận dụng để cất giữ vật dụng.

Dù điều kiện sống chật hẹp, bà Đào vẫn có những băn khoăn khi nghĩ đến chuyện chuyển nhà. Điều bà quan tâm không chỉ là diện tích căn hộ mà còn là khả năng tiếp cận bệnh viện, chợ và những dịch vụ thiết yếu.

“Điều tôi vẫn lấn cấn là tuổi mình đã già, trong khi các con tôi hay đi công tác xa nhà, nếu bản thân có ốm đau thì ra bắt xe ôm chở ngay tới bệnh viện gần đây, về chỗ ở mới thì có lẽ không kịp tới viện... Đi chợ mua bán 1,2 km mới tới nơi, già thì đi làm sao được” , bà Đào lo lắng.

Với người phụ nữ 71 tuổi, một căn nhà rộng rãi hơn sẽ giúp cải thiện điều kiện sinh hoạt, môi trường sống thoáng đãng, tiện nghi nhưng sự thuận tiện trong cuộc sống tuổi già cũng là điều không dễ đánh đổi.

Nửa thế kỷ sống trên nóc nhà vệ sinh

Không chỉ tại phố Hàng Buồm, những không gian sống chật hẹp, được cơi nới qua nhiều năm còn tồn tại trong các con ngõ khác của khu phố cổ Hà Nội. Tại ngõ 107 Hàng Bạc, ông Nguyễn Phùng Hải (96 tuổi) đã sống khoảng 50 năm trong một căn nhà tạm rộng chừng 10m², nằm ngay phía trên khu vệ sinh chung.

Nơi ở của ông được dựng từ những năm 1960, trải qua nhiều lần sửa chữa, gia cố bằng các vật liệu tận dụng. Bên trong, giường ngủ, tủ lạnh, tivi, bàn ghế và vật dụng nấu ăn cùng được bố trí trong không gian khoảng 10m².

Để có thêm ánh sáng tự nhiên, phía đầu giường được mở một ô cửa nhỏ. Muốn lên xuống, ông Hải phải sử dụng cầu thang bê tông bên ngoài. Ngay phía dưới căn nhà là khu vệ sinh và nhà tắm dùng chung của cả con ngõ.

Nhiều năm trước, căn nhà từng là nơi sinh sống của vợ chồng ông cùng hai người con. Khi các con trưởng thành, lập gia đình, diện tích quá chật hẹp khiến họ phải chuyển ra ngoài.

Ở tuổi 96, ông Hải vẫn sống trong căn nhà đã gắn bó gần nửa thế kỷ. Những ngày nắng nóng, không gian nhỏ trở nên ngột ngạt; khi trời mưa, mái và vách nhà lại xuất hiện tình trạng dột nước. Người đàn ông phải tận dụng những tấm ván, cánh cửa cũ và vật liệu bỏ đi để gia cố nơi ở qua nhiều năm.

Điều khiến ông day dứt hơn cả là người vợ đã qua đời cách đây gần một năm, sau nhiều năm cùng ông sống trong căn nhà tạm bợ ấy. Mỗi lần nghe tin về kế hoạch giãn dân phố cổ, vợ ông Hải đều mong có cơ hội chuyển đến một nơi ở tốt hơn. Tuy nhiên, mong muốn ấy chưa thành hiện thực khi bà còn sống.

“Bà ấy chịu cảnh sống chật hẹp cả đời ở đây, nay sắp có cơ hội ở nơi khang trang, đáng sống hơn thì bà đã không còn”, ông Hải nghẹn lời.

Sau khi vợ qua đời, ông Hải tiếp tục sống một mình, dựa vào tiền trợ cấp và sự hỗ trợ của các con. Khác với một số cư dân còn băn khoăn về việc thay đổi nơi ở, ông Hải bày tỏ sự đồng tình với chủ trương giãn dân. Ở tuổi “xưa nay hiếm”, mong muốn của ông là có một không gian sinh hoạt rộng rãi, sạch sẽ và thuận tiện hơn.

Hơn 3.600 người sống trong những căn nhà chật hẹp

Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, khu vực phố cổ, phố cũ có 902 hộ dân với 3.621 nhân khẩu thuộc nhóm khó khăn về nhà ở, đang sinh sống trong những ngôi nhà đông hộ, diện tích bình quân dưới 5m² sàn/người.

Nhiều gia đình có khoảng bốn thành viên, thậm chí nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trong không gian chưa đến 20m². Không chỉ thiếu diện tích, một số công trình còn xuống cấp, điều kiện vệ sinh hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và cháy nổ.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu cải thiện điều kiện sống cho người dân, nhất là những hộ không có khả năng tự tìm kiếm hoặc nâng cấp chỗ ở. Tuy nhiên, trước câu chuyện di dời, giãn dân phố cổ, phố cũ, mỗi gia đình lại có những hoàn cảnh và mối quan tâm khác nhau.

Tại số 15A Trần Hưng Đạo, bà Dương Thị Hà (67 tuổi) cho biết, điều bà quan tâm khi nghĩ đến nơi ở mới không chỉ là diện tích căn hộ, mà còn là những điều kiện sinh hoạt của cả gia đình.

Theo bà Hà, nơi ở mới cần có hạ tầng thiết yếu như điện, nước, đường giao thông, trường học, bệnh viện, nhất là chợ. Đặc biệt, khả năng kết nối giao thông với khu vực trung tâm là điều các gia đình có người đang đi làm cần quan tâm.

Nhớ lại những năm tháng trước đây, bà Hà kể gia đình từng có tám người cùng sinh sống trong không gian chật hẹp, “như cái chuồng chim”, nhưng vị trí gần trung tâm lại thuận tiện cho việc kinh doanh, buôn bán.

Những chia sẻ ấy cho thấy, cùng với mong muốn được sống trong các căn hộ rộng rãi, an toàn hơn, người dân cũng cần những điều kiện phù hợp để thích nghi với môi trường sống mới.

Trước thực trạng trên, ngày 28/10, HĐND TP Hà Nội thông qua nghị quyết về cơ chế giải quyết nhu cầu nhà ở xã hội đối với các hộ gia đình, cá nhân có điều kiện sống đặc biệt khó khăn tại khu vực phố cổ, phố cũ thuộc phường Hoàn Kiếm. Theo đó, các trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện được xem xét mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không phải tham gia bốc thăm.

Người đăng ký phải đáp ứng các điều kiện về cư trú, diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người, đủ điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo quy định pháp luật; đồng thời tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt.

Thành phố dự kiến bố trí tối đa 902 căn hộ, tương ứng với quy mô nhóm hộ được rà soát. Riêng trong năm 2026, có thể bố trí 552 căn tại 9 dự án nhà ở xã hội, tiếp tục bổ sung nguồn cung trong năm 2027.

Việc lựa chọn các dự án được định hướng gắn với khả năng kết nối giao thông công cộng, tiếp cận trường học, cơ sở y tế, chợ và những dịch vụ thiết yếu.

Cơ chế mới được kỳ vọng mở thêm cơ hội cải thiện điều kiện sống cho các hộ dân đang phải sinh hoạt trong những không gian đặc biệt chật hẹp, xuống cấp.