Giữ rạn san hô, giữ kế sinh nhai
Nằm ven biển xã Vạn Tường (tỉnh Quảng Ngãi), Gành Yến sở hữu hệ sinh thái rạn san hô phong phú, là nơi sinh sống của nhiều loài thủy, hải sản có giá trị như tôm, nhum biển, bào ngư, cá rạn. Đặc biệt, nguồn rong mơ tự nhiên với sản lượng ước đạt khoảng 10.000 tấn mỗi năm từng mang lại nguồn thu hàng tỷ đồng cho người dân địa phương.
Gành Yến gây ấn tượng với cảnh quan hoang sơ, địa chất đá núi lửa tương tự Gành Đá Đĩa (Phú Yên).
Tuy nhiên, trong một thời gian dài, do áp lực mưu sinh và thiếu kiểm soát, tình trạng khai thác bằng chất nổ, xung điện và các phương thức tận diệt diễn ra, khiến nhiều mảng san hô bị phá hủy, nguồn lợi thủy sản suy giảm rõ rệt. Không ít ngư dân rơi vào cảnh thu nhập bấp bênh.
Trước thực trạng đó, Tổ cộng đồng bảo vệ rạn san hô Gành Yến được thành lập, hoạt động trên tinh thần tự nguyện nhằm gắn kết người dân trong bảo vệ nguồn lợi biển và phục hồi hệ sinh thái.
Gành Yến sở hữu hệ sinh thái rạn san hô phong phú.
Theo ông Võ Thanh Tùng, Tổ trưởng Tổ cộng đồng, từ tháng 2 hằng năm là thời điểm cao điểm bảo vệ rong mơ và rạn san hô. Người dân thống nhất không khai thác rong mơ trước ngày 1/6 để đảm bảo sinh khối, tạo điều kiện cho các loài thủy sản hoàn tất chu kỳ sinh sản.
Hiện tổ có 25 thành viên, trong đó 12 người tham gia thường xuyên. Tất cả đều là người địa phương, trực tiếp tham gia bảo vệ và hưởng lợi từ tài nguyên biển. Theo ông Tùng, thời gian tới tổ sẽ tiếp tục khoanh vùng bảo tồn, lắp đặt phao phân định khu vực cấm khai thác, đồng thời phối hợp nuôi trồng, phục hồi các loài thủy sản có giá trị, hướng đến khai thác hợp lý, bền vững.
Mở hướng sinh kế từ du lịch cộng đồng
Song song với bảo tồn, người dân Gành Yến từng bước chuyển đổi sinh kế bằng cách phát triển du lịch cộng đồng gắn với hệ sinh thái biển. Các thành viên trong tổ cùng góp nguồn lực xây dựng điểm dừng chân, dịch vụ ăn uống phục vụ du khách.
Những ngư dân quen nghề biển nay đảm nhận thêm vai trò hướng dẫn viên, đưa khách tham quan ven bờ bằng thuyền thúng với giá từ 50.000–100.000 đồng mỗi chuyến. Dịch vụ lặn ngắm san hô cũng được khai thác, giá từ 100.000–200.000 đồng, thu hút ngày càng nhiều du khách.
Gành Yến từng bước chuyển đổi sinh kế bằng cách phát triển du lịch cộng đồng gắn với hệ sinh thái biển.
Bên cạnh đó, các tổ sản xuất nông nghiệp tại địa phương tổ chức cho du khách trải nghiệm đồng ruộng. Người lớn tuổi, am hiểu văn hóa làng biển đảm nhiệm việc giới thiệu lịch sử, kể chuyện về Gành Yến và nghề biển truyền thống. Nhờ vậy, người dân có thể linh hoạt kết hợp nhiều nghề, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác ven bờ.
Ông Ung Đình Hiền, Chủ tịch UBND xã Vạn Tường cho biết, mô hình tổ cộng đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy vai trò chủ thể của người dân trong bảo vệ môi trường biển. Khi người dân trực tiếp tham gia quản lý, giám sát, ý thức trách nhiệm được nâng cao rõ rệt, góp phần hạn chế các hành vi khai thác hủy diệt.
Tổ cộng đồng bảo vệ rạn san hô Gành Yến được thành lập nhằm gắn kết người dân trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phục hồi hệ sinh thái.
Ông Nguyễn Đức Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, giảm số lượng tàu cá, giảm cường lực khai thác, tăng nuôi trồng thủy sản và hiện đại hóa đội tàu là giải pháp căn cơ để hướng đến khai thác hiệu quả, bền vững. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là đời sống một bộ phận ngư dân còn hạn chế, thiếu vốn và cơ hội chuyển đổi nghề.
“Do đó, cần tiếp tục đánh giá nhu cầu chuyển đổi sinh kế, đẩy mạnh đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng để giúp ngư dân tiếp cận các mô hình kinh tế mới như du lịch cộng đồng. Đây là hướng đi phù hợp, vừa bảo vệ tài nguyên biển, vừa tạo sinh kế ổn định lâu dài cho người dân ven biển”, ông Bình nói.
Hoặc