Trong cuộc sống hiện đại, không phải gia đình nào cũng có điều kiện để bố mẹ trực tiếp chăm sóc con từ nhỏ. Vì công việc, thời gian hoặc nhiều lý do khác, không ít đứa trẻ được ông bà chăm nom trong phần lớn thời gian, trong khi một số khác lớn lên dưới sự đồng hành thường xuyên của bố mẹ.
Mỗi thế hệ lại có một cách chăm sóc trẻ khác nhau. Ông bà thường có nhiều kinh nghiệm, sự kiên nhẫn và đặc biệt là tình yêu thương dành cho cháu. Trong khi đó, bố mẹ trẻ thường quan tâm nhiều hơn đến việc hình thành thói quen, tính tự lập và các nguyên tắc cho con. Nếu quan sát kỹ, có thể nhận ra một vài khác biệt thường gặp giữa những đứa trẻ được mẹ trực tiếp nuôi dưỡng và những đứa trẻ lớn lên chủ yếu cùng ông bà.
1. Cách ăn mặc
Ông bà thường có tâm lý sợ cháu bị lạnh, đặc biệt vào mùa đông, nên thường mặc cho trẻ nhiều lớp quần áo để đảm bảo cơ thể luôn ấm áp. Không khó để bắt gặp những đứa trẻ được ông bà chăm sóc với áo khoác dày, khăn, mũ, tất... dù thời tiết không quá lạnh. Trong khi đó, các bà mẹ trẻ thường chú ý nhiều hơn đến sự thoải mái và khả năng vận động của con, lựa chọn quần áo theo thời tiết và hoạt động trong ngày. Sự khác biệt trong quan niệm chăm sóc này đôi khi khiến chỉ cần nhìn cách một đứa trẻ ăn mặc cũng có thể phần nào đoán được em thường được ai chăm sóc.
2. Mức độ biết làm nũng
Một điểm khác biệt dễ nhận thấy là cách trẻ thể hiện nhu cầu được quan tâm. Ông bà thường dành cho cháu sự yêu thương và chiều chuộng đặc biệt, chỉ cần yêu cầu của trẻ không quá khó, họ thường cố gắng đáp ứng. Trẻ cũng nhanh chóng nhận ra rằng khóc, mè nheo hoặc làm nũng có thể khiến người lớn mềm lòng. Trong khi đó, bố mẹ thường phải cân bằng giữa việc đáp ứng nhu cầu của con và đặt ra giới hạn. Không phải mong muốn nào của trẻ cũng được chấp nhận, vì vậy các em có thể sớm quen hơn với việc chờ đợi, thương lượng hoặc chấp nhận câu trả lời “không”.
3. Khả năng tự lập
Khi chăm sóc cháu, ông bà thường có xu hướng làm thay nhiều việc vì sợ trẻ vất vả hoặc gặp khó khăn. Trẻ ăn chậm, ông bà có thể đút; trẻ mặc quần áo chưa nhanh, ông bà có thể mặc giúp; đồ chơi chưa kịp dọn, người lớn cũng dễ dàng thu dọn thay. Trong khi đó, bố mẹ thường có xu hướng để con tự làm những việc phù hợp với độ tuổi, dù ban đầu trẻ có thể làm chậm hoặc chưa thật sự tốt. Quá trình này giúp trẻ có thêm cơ hội rèn luyện kỹ năng tự phục vụ và dần hình thành cảm giác rằng mình có thể tự giải quyết những việc trong khả năng của bản thân.
Khi được người lớn làm thay quá nhiều, trẻ có thể ít có cơ hội tự rèn luyện những kỹ năng đơn giản trong cuộc sống hằng ngày (Ảnh minh họa)
4. Cách đối mặt với quy tắc và giới hạn
Ông bà thường mềm lòng hơn với cháu nên những nguyên tắc mà bố mẹ đặt ra đôi khi có thể được “nới lỏng”. Ví dụ, bố mẹ quy định trẻ chỉ được ăn một món đồ ăn vặt sau bữa tối nhưng khi cháu năn nỉ, ông bà lại cho thêm một chút vì không muốn cháu buồn. Những ngoại lệ tưởng như rất nhỏ nếu lặp lại nhiều lần có thể khiến trẻ nhận ra rằng cùng một hành vi nhưng mỗi người lớn lại có cách phản ứng khác nhau. Trong khi đó, bố mẹ thường cố gắng duy trì các quy tắc nhất quán hơn, từ giờ đi ngủ, thời gian sử dụng điện thoại cho đến cách ứng xử với người khác. Trẻ vì thế có thể sớm làm quen với việc mong muốn của mình không phải lúc nào cũng được đáp ứng ngay lập tức.
5. Cách thể hiện và xử lý cảm xúc
Những đứa trẻ được ông bà chăm sóc thường nhận được sự quan tâm khá trực tiếp. Chỉ cần thấy cháu buồn, mệt hoặc gặp một chút khó khăn, ông bà có thể lập tức hỏi han, dỗ dành và tìm cách giải quyết vấn đề thay trẻ. Điều này giúp trẻ cảm nhận rõ sự yêu thương và an toàn, nhưng nếu diễn ra quá thường xuyên, trẻ cũng có thể hình thành thói quen tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn mỗi khi không vừa ý. Bố mẹ trong nhiều trường hợp lại khuyến khích con tự xử lý những vấn đề nhỏ trước khi can thiệp. Nhờ vậy, trẻ có thêm cơ hội học cách kiểm soát cảm xúc, đối mặt với thất vọng và tự tìm cách giải quyết vấn đề phù hợp với khả năng của mình.
Dù được bố mẹ hay ông bà chăm sóc, điều trẻ cần vẫn là một môi trường đủ yêu thương và những giới hạn phù hợp (Ảnh minh họa)
Những khác biệt trên chỉ mang tính tương đối và không thể dùng để đánh giá một đứa trẻ chỉ dựa vào việc em được ai chăm sóc. Có những đứa trẻ được ông bà nuôi lớn nhưng vẫn rất tự lập, biết chia sẻ và có ý thức về giới hạn; cũng có những đứa trẻ sống cùng bố mẹ nhưng vẫn hình thành thói quen phụ thuộc hoặc được chiều chuộng.
Tính cách của trẻ còn chịu ảnh hưởng bởi môi trường gia đình, cách giáo dục, hoàn cảnh sống và rất nhiều yếu tố khác. Quan trọng hơn cả, ông bà hay bố mẹ đều có thể mang đến cho trẻ những giá trị riêng, miễn là người lớn thống nhất được cách nuôi dạy, dành cho con đủ tình yêu thương nhưng cũng biết đặt ra những giới hạn cần thiết để trẻ từng bước trưởng thành.
Hoặc