Tham vọng của Trung Quốc

Trung Quốc đang mở rộng viện trợ nước ngoài thông qua các dự án cơ sở hạ tầng và chuyển đổi năng lượng sạch. Ảnh: China Briefing.

SCMP nhận định rằng trong nhiều thập kỷ sau cải cách mở cửa, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một trụ cột quan trọng giúp Trung Quốc vươn lên trở thành “công xưởng của thế giới”.

Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đã đảo chiều. Dòng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ODI) của nước này đã tăng mạnh trong hơn 20 năm qua, trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu vốn lớn nhất toàn cầu.

Hiện nay, vốn đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc đã vượt vốn đầu tư vào trong nước, và Bắc Kinh liên tục nằm trong nhóm 3 nhà đầu tư lớn nhất thế giới những năm gần đây. Sự thay đổi này không chỉ phản ánh chiến lược kinh tế mới của nước này mà còn mang theo những hệ quả ngày càng rõ nét đối với vai trò quốc tế của đồng nhân dân tệ.

Vì sao đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc tăng mạnh?

Theo số liệu mới nhất, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Trung Quốc đã đạt 192,2 tỷ USD trong năm 2024, tăng 8,4% so với năm trước. Đà tăng này diễn ra trong bối cảnh tăng trưởng trong nước chậm lại, nhu cầu nội địa suy yếu và môi trường thương mại toàn cầu ngày càng bất định.

Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Moody’s cho rằng xu hướng này sẽ tiếp diễn trong vài năm tới. Doanh nghiệp Trung Quốc đang tìm cách đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào thị trường nội địa vốn chịu áp lực cạnh tranh giá gay gắt và cầu tiêu dùng yếu.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ từ Bắc Kinh cũng đóng vai trò quan trọng. Các hình thức hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế và tư vấn đầu tư đang được tăng cường, khuyến khích doanh nghiệp mở rộng ra nước ngoài, đặc biệt tại các thị trường mới nổi có ít rủi ro địa chính trị và nhiều cơ hội tăng trưởng.

Đông Nam Á là một ví dụ điển hình. Đầu tư của Trung Quốc vào khu vực này đã tăng gần 37% trong năm 2024, chủ yếu tập trung vào lĩnh vực sản xuất. Chiến lược này vừa giúp doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận các thị trường đang tăng trưởng nhanh, vừa giảm tác động từ căng thẳng thương mại Mỹ - Trung.

ODI của Trung Quốc theo thời gian. Ảnh: SCMP.

Ở cấp độ chính sách, Trung Quốc đã phát đi tín hiệu rõ ràng rằng định hướng “đi ra ngoài” sẽ được duy trì. Tại Hội nghị Trung ương lần thứ IV vào tháng 10/2025 - sự kiện định hình chính sách kinh tế cho 5 năm tới - lãnh đạo Trung Quốc cam kết bảo vệ hệ thống thương mại đa phương và mở rộng hợp tác đầu tư hai chiều, coi ODI là ưu tiên chiến lược song song với việc thu hút FDI.

Mô hình đầu tư của Trung Quốc đã thay đổi như thế nào?

Trong giai đoạn đầu của sáng kiến “Vành đai và Con đường”, đầu tư của Trung Quốc chủ yếu là các dự án hạ tầng đơn lẻ như đường sá, cầu cảng, do doanh nghiệp nhà nước dẫn dắt. Tuy nhiên, mô hình này đang dịch chuyển rõ rệt.

Ngày nay, đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc tập trung nhiều hơn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như năng lượng xanh, viễn thông và công nghệ. Thay vì chỉ xây dựng công trình, doanh nghiệp Trung Quốc đang theo đuổi chiến lược “chuyển dịch chuỗi”, trong đó các doanh nghiệp thượng nguồn và hạ nguồn cùng di chuyển để hình thành các cụm công nghiệp hoàn chỉnh tại nước sở tại.

Theo phân tích của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, mô hình này không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp Trung Quốc mà còn giúp các nước tiếp nhận đầu tư xây dựng năng lực công nghiệp nội địa. Ngoài vốn, Trung Quốc còn xuất khẩu công nghệ, kinh nghiệm quản lý và tiêu chuẩn kỹ thuật. Chẳng hạn, Huawei mỗi năm đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư viễn thông bản địa tại châu Phi, góp phần “cắm rễ” lâu dài tại các thị trường này.

Xu hướng này cũng xuất hiện ở các nền kinh tế phát triển. Tại châu Âu, phần lớn vốn đầu tư của Trung Quốc trong năm 2024 là đầu tư “xanh” - xây dựng nhà máy mới từ đầu, đặc biệt trong lĩnh vực xe điện. Dù vậy, sự hiện diện ngày càng lớn này cũng kéo theo sự giám sát chặt chẽ hơn từ các cơ quan quản lý và đối thủ cạnh tranh phương Tây.

Quốc tế hóa đồng nhân dân tệ

Sự mở rộng đầu tư ra nước ngoài đang tạo thêm không gian cho đồng nhân dân tệ trên trường quốc tế. Theo một báo cáo của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, hơn 27% doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài cho biết sử dụng nhân dân tệ cho ít nhất một nửa giá trị ODI trong năm 2024 - tăng so với năm trước.

Đáng chú ý, gần 67% doanh nghiệp được khảo sát cho biết có kế hoạch tăng tỷ lệ sử dụng nhân dân tệ trong các dự án đầu tư quốc tế, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Đồng nhân dân tệ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ định hướng đầu tư ra nước ngoài của. Ảnh: Reuters.

Điều này đang buộc các tổ chức tài chính Trung Quốc phải đẩy nhanh quốc tế hóa hoạt động, từ cung cấp tài trợ bằng nhân dân tệ đến dịch vụ thanh toán xuyên biên giới và quản trị rủi ro toàn cầu.

Các ngân hàng lớn như Ngân hàng Trung Quốc đã đóng vai trò then chốt khi cung cấp cả tài trợ bằng nội tệ lẫn ngoại tệ cho các dự án tại Đông Nam Á, châu Âu và châu Phi, giúp doanh nghiệp triển khai vốn hiệu quả hơn ở nước ngoài.

Về dài hạn, các nhà nghiên cứu tại Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cho rằng để chuyển từ một “nước xuất khẩu vốn lớn” sang “nhà đầu tư chất lượng cao”, Trung Quốc cần thúc đẩy đổi mới tài chính và tăng cường phối hợp quản lý xuyên biên giới. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng tầm vai trò quốc tế của đồng nhân dân tệ trong những năm tới.