Một con gián bất ngờ bò qua sàn đã đủ khiến nhiều người giật mình. Nhưng đáng sợ hơn là lúc mở cánh tủ dưới bồn rửa, kéo ngăn kéo ít dùng hoặc di chuyển một món đồ sát tường và phát hiện phía sau có rất nhiều gián cùng lúc. Có con trưởng thành khá lớn, những con nhỏ li ti chạy tán loạn, xung quanh còn xuất hiện các vỏ lột, phân gián hoặc những túi trứng màu nâu. Trong cách nói thông thường, nhiều người sẽ gọi đây là "ổ gián". Thực tế, gián không làm tổ theo kiểu kiến hay ong mà thường tập trung, sinh sản và ẩn náu tại những nơi tối, kín, tương đối ấm và có thể tiếp cận thức ăn hoặc nước. Vì vậy, khi bắt gặp cả gián lớn lẫn gián con tập trung ở một vị trí, gia đình không nên chỉ chăm chăm xử lý vài con vừa chạy ra ngoài.
Việc đầu tiên: Xác định phạm vi trước khi xịt thuốc khắp nơi
Phản xạ rất thường gặp khi nhìn thấy cả đám gián là lập tức lấy bình xịt phun thật nhiều vào khe tủ, gầm bếp và mọi nơi chúng vừa chạy qua. Cách này có thể tiêu diệt nhanh một số con đang ở bên ngoài, nhưng phun tràn lan chưa chắc giải quyết được toàn bộ khu vực gián đang ẩn náu. Thay vào đó, mọi người nên bình tĩnh quan sát xem gián xuất hiện tập trung ở đâu. Nếu chúng chạy ra từ dưới bồn rửa, hãy kiểm tra khu vực quanh đường ống và các khe tủ. Nếu phát hiện phía sau tủ lạnh, bếp hoặc một thiết bị ít khi dịch chuyển, gia đình nên xem cả những khe sát tường và khoảng tối bên dưới. Với trường hợp nhìn thấy túi trứng, vỏ lột hoặc nhiều gián con ở cùng một khu vực, đây càng là dấu hiệu cho thấy gián có thể đã sinh sản ngay trong hoặc rất gần vị trí đó. Lúc này, mục tiêu không còn là “đập hết những con đang thấy” mà phải tìm và xử lý nơi chúng đang trú.
Dọn sạch cả thức ăn lẫn nguồn nước quanh khu vực đó
Gián có thể sống tốt trong nhà khi đồng thời tìm được ba thứ: nơi trú ẩn, thức ăn và nước. Bởi vậy, xử lý ổ gián mà vẫn để vụn thức ăn, rác hoặc nước rò rỉ ngay gần đó thì rất khó đạt hiệu quả lâu dài. Nếu ổ nằm trong khu vực bếp, gia đình nên lấy thực phẩm ra khỏi phần tủ bị ảnh hưởng, kiểm tra các gói đồ ăn đã mở và chuyển những thứ còn sử dụng sang hộp kín. Vụn thức ăn dưới ngăn kéo, dầu mỡ bám phía sau bếp, túi rác để qua đêm hay thức ăn vật nuôi cũng nên được dọn sạch. Đồng thời, mọi người đừng bỏ qua nước. Một vòi nước rỉ nhỏ, khu vực dưới bồn rửa thường xuyên ẩm, khay nước của thiết bị hoặc khăn ướt để lâu đều có thể tạo điều kiện cho gián tiếp tục tồn tại. Trong lúc vệ sinh, có thể hút hoặc thu gom gián chết, vỏ lột và túi trứng nhìn thấy được rồi xử lý kín. Sau đó lau sạch khu vực trước khi sắp đồ trở lại.
Muốn xử lý lâu dài, đừng chỉ dựa vào bình xịt
Nếu gián đã xuất hiện thành số lượng lớn, các biện pháp kiểm soát thường cần kết hợp nhiều bước chứ không chỉ phun thuốc một lần. Một lựa chọn phổ biến là bả gián dạng gel hoặc hộp bả. Khác với thuốc xịt khiến những con tiếp xúc trực tiếp chết nhanh, bả được đặt gần đường đi và nơi trú ẩn để gián tìm đến ăn. Cách này thường phù hợp hơn khi mục tiêu là tác động tới quần thể gián đang ẩn trong các khe khó tiếp cận. Tuy nhiên, gia đình nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn hướng dẫn đầy đủ và được phép lưu hành, đồng thời sử dụng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Bả cần được đặt ở vị trí trẻ nhỏ và vật nuôi không chạm tới, đồng thời không đặt trực tiếp lên bề mặt chế biến hoặc tiếp xúc với thực phẩm.
Một lưu ý khác là nếu đã đặt bả, mọi người không nên tùy tiện phun thuốc diệt côn trùng ngay lên vị trí đó. Một số loại thuốc xịt có thể làm gián tránh xa khu vực đặt bả, khiến cách xử lý này kém hiệu quả hơn. Các loại bom xịt, máy phun sương diệt côn trùng hoặc việc phun thuốc tràn lan khắp phòng cũng không phải lựa chọn nên ưu tiên để xử lý gián trong nhà. Ngoài nguy cơ tiếp xúc hóa chất không cần thiết, việc này có thể làm gián phân tán sang những khe khác mà chưa giải quyết được nguồn trú ẩn.
Sau khi số lượng gián giảm, mới xử lý những "đường trú ẩn" của chúng
Khi không còn thấy gián chạy ra hàng loạt, gia đình nên chuyển sang bước ngăn tình trạng quay trở lại. Những khe quanh đường ống dưới bồn rửa, khe giữa tủ với tường, chân tủ, khu vực phía sau thiết bị hay các vị trí đồ đạc tạo thành khoảng tối kín đều đáng kiểm tra. Những khe hở phù hợp có thể được trám lại sau khi đã chắc chắn khu vực bên trong được xử lý. Ngoài ra, giấy báo cũ, thùng carton, túi giấy hoặc những đống đồ ít khi động tới cũng nên được dọn bớt. Đây đều là những nơi tạo ra nhiều khe tối để gián ẩn náu. Nếu nhà ở chung cư, gia đình cũng nên lưu ý rằng gián không nhất thiết chỉ xuất phát từ bên trong căn hộ. Chúng có thể di chuyển qua các khe kỹ thuật, đường ống hoặc khu vực chung, vì vậy nếu nhiều căn cùng gặp tình trạng tương tự thì việc xử lý riêng một nhà có thể chưa đủ.
Khi nào nên gọi đơn vị kiểm soát côn trùng?
Nếu chỉ phát hiện một khu vực nhỏ và số lượng gián giảm rõ sau khi vệ sinh, đặt bả và xử lý các khe trú ẩn, gia đình có thể tiếp tục theo dõi. Ngược lại, nếu liên tục nhìn thấy rất nhiều gián con, nhiều túi trứng, gián xuất hiện ở nhiều phòng hoặc chỉ vài ngày sau lại thấy chúng chạy ra hàng loạt, đây có thể là tình trạng xâm nhiễm tương đối nặng. Lúc đó, gọi đơn vị kiểm soát côn trùng có chuyên môn sẽ hợp lý hơn việc liên tục mua thêm nhiều loại thuốc về tự phun. Mọi người cũng không nên tự pha trộn nhiều loại hóa chất hoặc tăng liều với suy nghĩ càng mạnh càng dễ diệt tận gốc. Với các sản phẩm kiểm soát côn trùng, dùng đúng loại, đúng vị trí và đúng hướng dẫn quan trọng hơn việc sử dụng thật nhiều.
Phát hiện một “ổ gián” trong nhà chắc chắn rất khó chịu, nhưng điều cần làm không phải là hoảng hốt xịt thuốc khắp phòng. Trước tiên hãy xác định nơi chúng tập trung, loại bỏ thức ăn và nước, sau đó xử lý bằng phương pháp phù hợp và thu hẹp dần các nơi trú ẩn. Nếu đã thấy cả gián lớn, gián con và túi trứng xuất hiện liên tục, gia đình càng nên coi đây là vấn đề cần xử lý cả nguồn thay vì chỉ tiêu diệt những con gián ra trước mắt.
Hoặc