Năm 2022, một con cá chiên khổng lồ nặng gần 30kg, dài khoảng 1,2m được các ngư dân đánh bắt trên sông Đà, sau đó đưa về Hà Nội. Kích thước lớn của con cá khiến nhiều người bất ngờ bởi cá chiên tự nhiên ngày càng khó bắt gặp, báo Dân Việt thông tin.
Cá chiên thuộc chi Bagarius, là loài cá da trơn thường phân bố tại những khu vực nước sâu, ghềnh đá, hang hốc và nơi có dòng nước chảy mạnh. Ở Việt Nam, loài cá này được biết đến nhiều tại các hệ thống sông lớn, trong đó có sông Đà và sông Mê Kông.
"Sát thủ" dưới dòng nước xiết
Cá chiên có ngoại hình khá đặc biệt với phần đầu lớn, thân dài, da trơn và trên cơ thể có những mảng, đốm màu loang lổ. Chính hình dáng kỳ dị khiến loài cá này được ví như một "thủy quái" của các dòng sông.
Không chỉ có vẻ ngoài khác thường, cá chiên còn là loài săn mồi. Thức ăn của chúng gồm các loại cá nhỏ, côn trùng, ếch nhái, tôm tép và những sinh vật phù hợp với môi trường sống.
Môi trường sống đặc trưng của cá chiên là những đoạn sông có ghềnh thác, hang đá, nước sâu và chảy xiết. Đây cũng là lý do việc đánh bắt loài cá này không hề dễ dàng.
Hai người đàn ông dùng đòn tre khiêng con cá chiên. Ảnh: H. Đ.
Những con cá chiên kích thước lớn từng được xem là sản vật quý của sông nước. Theo quan niệm dân gian, đây là một trong những loài cá quý thuộc nhóm "Ngũ quý hà thủy", từng được dùng làm sản vật tiến vua.
Thịt cá chiên cũng là yếu tố khiến loài cá này được giới sành ăn ưa chuộng. Cá có ít xương dăm, chủ yếu là phần xương sống chạy dọc thân. Thịt cá được mô tả có màu vàng, chắc và dai, phù hợp để chế biến thành nhiều món ăn.
Đặc biệt, những con cá chiên tự nhiên có kích thước lớn thường được xem là sản vật hiếm bởi để đạt trọng lượng lớn, chúng phải trải qua nhiều năm sinh sống trong môi trường sông nước tự nhiên.
Cá chiên ngày càng khó gặp trên sông Đà
Từng xuất hiện tại nhiều khu vực thượng nguồn các dòng sông lớn, cá chiên hiện đối mặt với áp lực lớn từ hoạt động khai thác thủy sản.
Đặc điểm sống ở những vùng nước sâu, ghềnh đá khiến cá chiên vốn đã không dễ bắt. Tuy nhiên, khi các phương thức đánh bắt ngày càng gia tăng, những cá thể lớn vốn có vai trò quan trọng đối với khả năng duy trì quần thể cũng có nguy cơ bị khai thác.
Việc bắt được một con cá chiên nặng hàng chục kg vì thế không chỉ gây chú ý bởi kích thước mà còn cho thấy giá trị của nguồn cá tự nhiên trên sông Đà.
Nếu những cá thể lớn liên tục bị khai thác trước khi có cơ hội sinh sản, nguồn cá chiên tự nhiên có thể ngày càng suy giảm. Đây cũng là lý do việc bảo vệ môi trường sống và hạn chế đánh bắt tận diệt có ý nghĩa quan trọng đối với loài cá quý này.
Từ một loài cá từng được xem là sản vật tiến vua, cá chiên ngày nay đang trở thành hình ảnh gợi nhắc về sự phong phú của các dòng sông tự nhiên. Những con cá khổng lồ từng được bắt trên sông Đà có thể là minh chứng cho một thời nguồn lợi thủy sản nơi đây rất dồi dào.
Nhưng nếu việc khai thác không đi cùng bảo tồn, những "quái ngư" từng tung hoành dưới dòng nước xiết có thể ngày càng hiếm bóng dáng trên chính dòng sông đã nuôi sống chúng.
Hoặc