Trái phiếu Mỹ chạm 5%, áp lực lan từ người vay đến Phố Wall

Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm ngày 14/9 chạm 5%, ngưỡng quan trọng từng được ghi nhận trong thời gian ngắn vào năm 2023 và trước đó chưa xuất hiện kể từ năm 2007. Đà tăng của chỉ số tham chiếu này có thể khiến chi phí vay mua nhà, mua ôtô và các khoản vay khác của người Mỹ đắt đỏ hơn.

Lợi suất trái phiếu 10 năm tiếp tục tăng mạnh trong thời gian gần đây, kéo chi phí đi vay của người tiêu dùng, doanh nghiệp và chính phủ Mỹ đi lên. Xu hướng này diễn ra bất chấp những nỗ lực của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nhằm xoa dịu lo ngại trên thị trường trái phiếu.

Thị trường trái phiếu toàn cầu, trong đó thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ trị giá gần 32.000 tỷ USD đóng vai trò chủ đạo, đang chịu áp lực bán tháo khi nhà đầu tư đối mặt với hàng loạt mối lo. Những yếu tố này bao gồm giá năng lượng tăng vọt, kỳ vọng các ngân hàng trung ương nâng lãi suất, cuộc xung đột tại Iran và tình trạng chi tiêu chính phủ không được kiểm soát trong bối cảnh nợ công ngày càng phình to.

Lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế lớn đã lên mức cao nhất trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ trong năm nay, khiến chi phí huy động vốn tăng theo. Điều này làm gia tăng áp lực về khả năng chi trả, đồng thời khiến nhà đầu tư lo ngại hơn về gánh nặng nợ công của các chính phủ và nguy cơ tác động tiêu cực đến thị trường chứng khoán.

Lợi suất trái phiếu Mỹ 10 năm chạm 5%, mức cao nhất trong gần 3 năm. Ảnh: Reuters.

Áp lực lớn với người vay và thị trường chứng khoán

Lợi suất trái phiếu tăng thường kéo theo lãi suất tăng, khiến việc vay tiền trở nên đắt đỏ hơn. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm được xem là mức tham chiếu quan trọng đối với chi phí vay trong toàn nền kinh tế. Khi lợi suất tăng, lãi suất mà người dân phải trả cho khoản vay thế chấp và nhiều loại khoản vay khác cũng có thể tăng theo.

Thị trường nhà ở là lĩnh vực chịu tác động rõ nhất. Lãi suất vay mua nhà thường biến động sát với lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ 10 năm. Khi lợi suất 10 năm tăng mạnh trong năm nay, lãi suất trung bình của khoản vay thế chấp cố định 30 năm cũng lên mức cao nhất trong hơn một năm.

Lãi suất thế chấp đã tăng đáng kể cùng với lợi suất trái phiếu. Lãi suất trung bình đối với khoản vay mua nhà cố định 30 năm tăng lên 6,76% trong tuần trước, từ mức 6,15% vào đầu năm.

Lợi suất trái phiếu cao hơn có thể ảnh hưởng đến cách giới phân tích định giá lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp và giá cổ phiếu. Khi trái phiếu chính phủ vốn được xem là tài sản an toàn mang lại lợi suất hấp dẫn hơn, dòng tiền của nhà đầu tư cũng có thể dịch chuyển khỏi các tài sản rủi ro hơn như cổ phiếu.

Trái phiếu tăng kéo lãi suất thế chấp 30 năm lên 6,76% và tạo thêm áp lực cho người mua nhà trong bối cảnh chi phí vốn tăng. Ảnh: Reuters.

Lợi suất tăng cũng có thể gây sức ép lên thị trường chứng khoán, nhưng mức độ tác động phụ thuộc vào nguyên nhân khiến lợi suất tăng và tốc độ biến động.

Khi lợi suất tăng đột biến hoặc thị trường xuất hiện biến động mạnh, cú sốc có thể lan sang chứng khoán. Điều này từng xảy ra vào tháng 4/2025, khi chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump làm chao đảo các thị trường tài chính. Lợi suất trái phiếu 10 năm tăng vọt, đồng USD giảm giá và chứng khoán lao dốc.

Tuy nhiên, lợi suất năm nay tăng khá đều, trong khi chỉ số S&P 500 vẫn tăng hơn 10%. Khi cổ phiếu đi lên nhờ lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng mạnh, yếu tố này có thể lấn át những lo ngại về lợi suất cao hơn.

Thị trường có thể vẫn chịu được xu hướng lợi suất tăng từ từ, đặc biệt khi kinh tế tăng trưởng vững chắc. Dù vậy, chi phí vay cao hơn vẫn tạo thêm rủi ro cho chứng khoán. Nếu lợi nhuận doanh nghiệp suy giảm, lợi suất cao có thể trở thành vấn đề lớn hơn đối với cổ phiếu.

“5% được một số người xem là ngưỡng mà nếu vượt qua, thị trường tài chính có thể rơi vào tình trạng hỗn loạn”, John Higgins, cố vấn kinh tế trưởng về thị trường tài chính tại Capital Economics, nhận định.

Ông cho rằng dù không tin 5% là một “con số kỳ diệu”, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ cao hơn chắc chắn sẽ gây rủi ro đối với khả năng duy trì tài chính công của Mỹ, đồng thời đe dọa thị trường cổ phiếu.

Lợi suất trái phiếu tăng cũng sẽ gây sức ép lên thị trường chứng khoán. Ảnh: Reuters.

Thời kỳ lãi suất thấp có thể đã qua

Theo các chuyên gia, việc lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng không hoàn toàn bất ngờ và có thể là dấu hiệu cho thấy kỷ nguyên lãi suất siêu thấp đã kết thúc. Lãi suất đang trở lại những mức phổ biến hơn trong các thập kỷ trước.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đồng loạt hạ lãi suất xuống mức cực thấp. Năm năm trước, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ 10 năm chỉ ở mức 1,3%. Hiện con số này đã lên 5%.

“Điều chúng tôi truyền đạt tới khách hàng là ‘bình thường trong thời gian dài hơn’, nghĩa là những yếu tố này sẽ còn tồn tại”, Luis Alvarado, đồng trưởng bộ phận chiến lược trái phiếu toàn cầu tại Wells Fargo Investment Institute, nói với CNN.

Lợi suất trái phiếu tại nhiều nền kinh tế lớn đã duy trì xu hướng tăng trong năm nay và đà tăng mạnh hơn sau khi cuộc chiến với Iran bắt đầu. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tại Đức, Pháp và Anh đều đang ở mức cao nhất trong hơn một thập kỷ.

Lợi suất tăng khi giá năng lượng cao hơn tạo thêm áp lực buộc các ngân hàng trung ương phải nâng lãi suất để kiểm soát lạm phát. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã tăng lãi suất trong tuần trước, đánh dấu lần tăng thứ hai trong năm nay.

Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư ngày càng hoài nghi về ngân sách phình to và thâm hụt ngày càng lớn của các chính phủ.

Nhà đầu tư chờ động thái của Fed

Lợi suất trái phiếu Mỹ tăng lên 5% ngay trước thềm cuộc họp chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong tuần này.

Lợi suất kỳ hạn 10 năm tăng hơn 2 điểm cơ bản lên 5%, trong khi lợi suất trái phiếu 2 năm tăng hơn 2 điểm cơ bản lên 4,666%. Lợi suất trái phiếu 30 năm cũng tăng 2 điểm cơ bản lên 5,374%. Một điểm cơ bản tương đương 0,01%.

Số liệu CPI tháng 8 của Mỹ công bố ngày 11/9 phù hợp với dự báo nhưng vẫn cao hơn đáng kể mục tiêu lạm phát 2% của Fed. Đây là chỉ báo lạm phát cuối cùng mà ngân hàng trung ương Mỹ có trước cuộc họp chính sách ngày 15-16/9.

Theo công cụ FedWatch của CME Group, thị trường đang đặt cược khoảng 90% khả năng Fed tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm.

Các nhà đầu tư đang đổ dồn sự chú ý về cuộc họp chính sách của Fed trong tuần này. Ảnh: Reuters.

Jay Woods, chiến lược gia thị trường trưởng tại Freedom Capital Markets, cho rằng tăng lãi suất là lựa chọn phù hợp hơn với dữ liệu và kỳ vọng hiện tại của thị trường, theo CNBC. Theo ông, khả năng này phần lớn đã được phản ánh vào giá tài sản, nên chứng khoán thậm chí có thể tăng sau quyết định của Fed. Ngược lại, việc giữ nguyên lãi suất có thể khiến thị trường phản ứng tiêu cực vì cho thấy Fed tiếp tục “đi sau đường cong”.

Đáng chú ý, nếu lợi suất 10 năm vượt 5,02%, chỉ số này sẽ lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2007, ngay trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng bản thân mốc 5% không phải yếu tố quyết định, điều quan trọng hơn là vì sao lợi suất tăng.

Nếu lợi suất tăng do kinh tế khỏe mạnh, tác động lên chứng khoán có thể được kiểm soát. Ngược lại, nếu nguyên nhân đến từ lạm phát dai dẳng, thâm hụt ngân sách lớn hoặc áp lực nguồn cung trái phiếu, rủi ro sẽ đáng lo hơn.

Jason Ware, giám đốc đầu tư tại Albion Financial Group, cho rằng một phần đà tăng hiện nay xuất phát từ sự mất cân đối cung - cầu khi Chính phủ Mỹ và doanh nghiệp cùng phát hành lượng trái phiếu lớn để huy động vốn.

Ông không cho rằng thị trường sẽ lập tức rơi vào khủng hoảng chỉ vì lợi suất vượt 5%. Dù vậy, nếu nhà đầu tư bắt đầu đòi hỏi mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát và tài khóa, chi phí vay của Mỹ sẽ tiếp tục tăng.