Mô phỏng thực tế hoạt động kinh tế biển. (Ảnh: Quảng Định).
Bước vào khu trưng bày của Trung tâm Xúc tiến Ngành thuộc Thành phố Khoa học - Công nghệ Vịnh Nhai Châu (thành phố Tam Á, Hải Nam, Trung Quốc), khách tham quan bắt gặp ngay dòng chữ: "Xây dựng cường quốc biển là nhiệm vụ chiến lược trọng đại để thực hiện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa".
Đây không phải câu nói trang trí hay một khẩu hiệu thuần tuý. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã ba lần đến thành phố Tam Á (4/2018, 4/2022 và 12/2024) và lần nào cũng nhắc tới biển.
Ông cho rằng, đây là nơi có tự nhiên tốt để nghiên cứu phát triển, thử nghiệm biển sâu và nhất định phải tận dụng tốt nguồn lực ưu thế này.
Trung Quốc đang đẩy nhanh việc tập hợp các ngành đặc thù trong lĩnh vực biển sâu như thử nghiệm trang bị, khai thác tài nguyên và dịch vụ biển hiện đại.
Tâm điểm khu trưng bày trên là bức tường LED mô phỏng đáy biển với mô hình các thiết bị trọng yếu quốc gia.
Trong đó, mô hình lớn nhất là tàu lặn có người lái mang tên Phấn Đấu Giả. Vào ngày 28/11/2020, tàu này đã hoàn thành thử nghiệm trên biển và lập kỷ lục tàu lặn có người lái của Trung Quốc đi tới độ sâu 10.909m.
Xếp sau tàu lặn trên là Giao Long, tàu lặn có người lái biển sâu đầu tiên do Trung Quốc tự thiết kế (cấp độ sâu 7.000m), và Thâm Hải Dũng Sĩ (cấp độ sâu 4.500m).
Theo giới thiệu, Thâm Hải Dũng Sĩ là ví dụ rõ nhất cho chiến lược nội địa hóa trong lĩnh vực công nghệ biển sâu của Trung Quốc. Hiện, tàu đã đạt tỷ lệ nội địa hóa 95% và thực hiện tổng cộng 895 lần lặn, tính đến ngày 29/1/2026.
Hỗ trợ các tàu lặn nêu trên là đội tàu mặt nước và các tàu chuyên dụng khác.
Tàu lặn Thâm Hải Dũng Sĩ. (Ảnh: CMG)
Nói về về công nghệ biển sâu của Trung Quốc, thông điệp được lặp lại nhiều nhất chính là "tự chủ".
Trong chuyến thăm vào tháng 4/2022 tới Tam Á, ông Tập yêu cầu: "Nắm chắc việc chế tạo trang thiết bị trong tay mình, nỗ lực dùng trang thiết bị của chính chúng ta để khai thác tài nguyên dầu khí, nâng cao tỷ lệ tự cấp năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia".
Đưa tàu lặn Phấn Đấu Giả xuống độ sâu hơn 1 vạn mét dưới biển (Ảnh: Quảng Định).
Dữ liệu từ Trung tâm Xúc tiến Ngành thuộc Thành phố Khoa học - Công nghệ Vịnh Nhai Châu cho thấy, mục tiêu của Trung Quốc là thay thế bằng hàng nội địa và sản xuất công nghiệp được các linh kiện nhỏ then chốt, như: hệ dẫn đường quán tính sợi quang, đầu nối quang điện dạng ướt, hydrophone biển sâu…
Về kinh tế biển sâu, điểm đáng chú ý là mô hình chia sẻ hạ tầng tại Cảng Nam Sơn. Nơi đây được quy hoạch thành cảng mẹ công cộng quốc tế cho nghiên cứu biển sâu, có khả năng chạy thử, tiếp tế và bảo dưỡng tàu nghiên cứu cỡ 100.000 tấn.
Đi kèm là hệ thống thử nghiệm "một điểm dừng" theo chuỗi "bờ - bể - hồ - biển", cùng các chuyến "ghép tàu ra biển" và tàu lặn dùng chung, từ đó, hạ thấp rào cản ra biển sâu nghiên cứu của các viện, trường và doanh nghiệp.
Song song đó là mạng quan trắc "trời - không - đất - biển" kết nối vệ tinh Bắc Đẩu, máy bay không người lái, phao nổi, phao chìm, tàu lướn dưới nước và radar ven bờ. Các dữ liệu thu thập được sẽ đưa về Trung tâm Dữ liệu lớn trên đảo Hải Nam để phục vụ ba nhóm ứng dụng: an ninh biển, kinh tế biển và quản lý biển.
Mô phỏng các tàu phục vụ kinh tế biển. (Ảnh: Quảng Định)
Tham vọng của Trung Quốc không chỉ dừng ở nghiên cứu. Chuỗi ngành biển sâu tại Hải Nam đang thành 4 khâu, 15 ngành: từ tiếp cận và thăm dò, đến khai thác (dầu khí biển sâu, khai khoáng, tài nguyên sinh học, năng lượng xanh, lương thực, du lịch) và bảo vệ (môi trường, cảnh báo sớm, trục vớt và cứu hộ).
Hiện, đối với lĩnh vực biển sâu, nhiều tập đoàn lớn của Trung Quốc đã có sự hiện diện như: Tập đoàn Đóng tàu Nhà nước Trung Quốc (CSSC), China Merchants, Harbin Electric hay Mingyang Smart Energy.
Lực lượng nghiên cứu trong lĩnh vực này cũng tăng nhanh với số học viên, nghiên cứu sinh có mặt tại Thành phố Khoa học - Công nghệ Vịnh Nhai Châu tăng từ 1.218 người (9/2021) lên 4.364 người (9/2023), và dự kiến đạt 10.000 người vào năm 2028.
Ở chuyến thăm gần nhất vào 12/2024, thông điệp của ông Tập chính là "làm tốt khai thác biển, đòi hỏi sức sản xuất từ biển, tìm điểm tăng trưởng mới". Điều này cho thấy, biển sâu đang được định vị như một động lực tăng trưởng mới cho quốc gia tỷ dân.
Hoặc