Theo Bộ Y tế, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam khoảng 74,7 năm nhưng số năm sống khỏe chỉ khoảng 65,4 năm. Khoảng cách 9,3 năm không có nghĩa ai cũng trải qua từng ấy năm đau yếu, song điều đó cho thấy một bài toán cần chuẩn bị sớm hơn: Khi không còn khả năng tự chăm sóc, ai sẽ là người hỗ trợ và khoản tiền chi trả lấy từ đâu?
Đừng chỉ lo "tiền chữa bệnh", hãy để dành "tiền chăm sóc"
Khi lập kế hoạch tài chính cho tuổi già, nhiều gia đình thường chỉ tập trung vào quỹ khám chữa bệnh hay tiền viện phí mà bỏ qua những khoản chăm sóc kéo dài.
Trên thực tế, một người cao tuổi khi suy giảm khả năng tự phục vụ sẽ phát sinh rất nhiều khoản chi đặc thù như: Thuê người phục vụ, chi phí ăn uống, đi lại, phục hồi chức năng hoặc dịch vụ chăm sóc tại nhà và cơ sở chuyên nghiệp.
Quỹ Liên Hợp Quốc về Dân số (UNFPA) dự báo số người cao tuổi Việt Nam cần hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày sẽ tăng từ 4,7 triệu người năm 2025 lên 6,5 triệu người vào năm 2035. Điều này phản ánh thực tế chi phí chăm sóc sẽ trở thành gánh nặng tài chính của nhiều gia đình.
Vì vậy, chủ động trích lập quỹ chăm sóc dài hạn tách biệt hẳn với tiền sinh hoạt hằng ngày hay tiền tiết kiệm ngắn hạn là bước chuẩn bị cần thiết cho chặng đường phía trước.
Theo Bộ Y tế, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam khoảng 74,7 năm - Ảnh minh họa
Chăm sóc người cao tuổi phù hợp từng giai đoạn
Cần người hỗ trợ khi về già không đồng nghĩa với việc người cao tuổi phải lập tức chuyển vào viện dưỡng lão. Sự chuẩn bị chu đáo và đa dạng kịch bản từ sớm sẽ giúp gia đình tránh rơi vào cảnh quýnh quáng tìm người nuôi dưỡng, vội vàng chọn nơi chăm sóc khi sức khỏe của cha mẹ đột ngột suy giảm.
Với những người còn khả năng tự lập tương đối, giải pháp phù hợp là tiếp tục sinh hoạt tại nhà kết hợp thuê người chăm sóc theo giờ hoặc nhận sự giúp đỡ từ cộng đồng. Trường hợp con cái bận rộn, các cơ sở bán trú ban ngày là lựa chọn linh hoạt trước khi tính đến mô hình chăm sóc dài hạn hoặc ở nội trú khi mức độ phụ thuộc của cha mẹ tăng lên.
Đây cũng là xu hướng chăm sóc đa dạng được định hướng mở rộng. Quyết định 1116/QĐ-TTg năm 2026 đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20% xã, phường, đặc khu thí điểm hoặc phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày, đồng thời từng bước hoàn thiện mô hình chăm sóc dài hạn.
Người cao tuổi cần hỗ trợ khi về già không có nghĩa là phải chuyển vào viện dưỡng lão - Ảnh minh họa
Không phụ thuộc hoàn toàn vào con cái
Việc con cái phải nghỉ làm hoặc giảm giờ lao động để ở nhà chăm sóc cha mẹ thực chất cũng là một khoản chi phí cơ hội rất lớn, dù gia đình không phải trả tiền trực tiếp cho người chăm. Do đó, kế hoạch tài chính cho tuổi già cần được xây dựng dựa trên nguồn lực chủ động như lương hưu, bảo hiểm xã hội, các khoản tích lũy và tài sản dự phòng.
Gia đình nên trao đổi sớm về các kịch bản cụ thể: Chi phí thuê người chăm sóc theo giờ hoặc toàn thời gian sẽ trích từ đâu, ai là người quản lý quỹ này và mức ngân sách tối đa có thể duy trì trong nhiều năm là bao nhiêu. Những cuộc thảo luận thẳng thắn này sẽ dễ dàng hơn khi cha mẹ còn minh mẫn, khỏe mạnh và tự đưa ra quyết định cho chính mình.
Tuy nhiên, không phải toàn bộ chi phí chăm sóc tuổi già đều do gia đình tự xoay xở. Nghị định 335/2026/NĐ-CP quy định chính sách trợ giúp thường xuyên tại cộng đồng, nhận chăm sóc, nuôi dưỡng tại cộng đồng và chăm sóc tại cơ sở trợ giúp xã hội đối với những nhóm đủ điều kiện. Mức chuẩn trợ giúp xã hội được xác định là 540.000 đồng/tháng, nhưng đây là căn cứ tính chế độ chứ không phải người cao tuổi nào cũng được nhận số tiền này.
Hoặc