Quả vú sữa là loại trái cây gắn bó với tuổi thơ của nhiều người Việt. Thế nhưng, không ít người vẫn thắc mắc vì sao loại quả này lại có cái tên đặc biệt đến vậy. Đằng sau tên gọi ấy không chỉ là đặc điểm của quả mà còn gắn với một câu chuyện dân gian đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Ngoài ý nghĩa thú vị, vú sữa cũng là loại quả ngon nhất khi vào đúng mùa và có một vài mẹo chọn mua không phải ai cũng biết.
Vì sao gọi là quả vú sữa?
Tên gọi "vú sữa" xuất phát từ hai yếu tố. Trước hết là hình dáng của quả . Nhiều giống vú sữa có dạng tròn hoặc hơi bầu, phần cuống nhô lên, khiến người xưa liên tưởng đến bầu ngực của người mẹ. Yếu tố thứ hai là lớp nhựa màu trắng như sữa . Khi còn xanh hoặc vừa hái khỏi cây, nếu cắt cuống hoặc bẻ vỏ, quả sẽ tiết ra dòng nhựa trắng đục. Chính đặc điểm này khiến người dân ghép thêm chữ "sữa", tạo thành tên gọi "vú sữa" được sử dụng cho đến ngày nay.
Bên cạnh cách lý giải dựa trên hình dáng và đặc điểm của quả, vú sữa còn gắn liền với sự tích Cây vú sữa - một trong những câu chuyện cổ tích quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt. Theo truyền thuyết, sau khi người con bỏ nhà đi vì giận mẹ, cậu trở về thì mẹ đã không còn. Từ nơi người mẹ từng đứng chờ con mọc lên một cây lạ, kết những trái tròn, khi bóp nhẹ chảy ra dòng nước trắng ngọt như dòng sữa mẹ. Từ đó, người đời gọi là cây vú sữa như biểu tượng của tình mẫu tử, sự bao dung và yêu thương vô điều kiện.
Chính vì vậy, trong văn hóa Việt Nam, vú sữa không đơn thuần là một loại trái cây mà còn mang nhiều ý nghĩa về gia đình và tình thân.
Mùa nào vú sữa ngon nhất?
Vú sữa là loại cây ăn quả theo mùa, được trồng nhiều ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Hiện nay, những vùng trồng nổi tiếng tập trung tại tỉnh Đồng Tháp (gồm Tiền Giang cũ), tỉnh Vĩnh Long (gồm Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh cũ) cùng thành phố Cần Thơ (gồm Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng cũ). Hằng năm, vú sữa thường vào vụ từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Trong đó, từ tháng 12 đến khoảng tháng 2 âm lịch được xem là thời điểm quả ngon nhất. Đây là lúc vú sữa chín tự nhiên, thịt dày, mềm, nhiều nước và có vị ngọt đậm.
Ngoài chính vụ, thị trường vẫn có vú sữa nhưng sản lượng ít hơn, giá thường cao và chất lượng không đồng đều bằng.
Hiện nay, phổ biến nhất là hai nhóm:
- Vú sữa tím: Vỏ tím sẫm, cơm mềm, vị ngọt đậm.
- Vú sữa xanh (vú sữa Lò Rèn): Vỏ xanh ngả vàng khi chín, ít nhựa, thịt dày, vị ngọt thanh.
Trong đó, vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim (Tiền Giang) từ lâu được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng nhờ chất lượng ổn định và hương vị đặc trưng.
Giá vú sữa hiện nay khoảng bao nhiêu?
Giá vú sữa thay đổi theo mùa, giống quả và nơi bán. Vào chính vụ, tại chợ truyền thống hoặc nhà vườn, giá thường dao động khoảng:
- Vú sữa thường: 30.000-50.000 đồng/kg.
- Vú sữa Lò Rèn loại đẹp: khoảng 60.000-100.000 đồng/kg, tùy kích cỡ và chất lượng.
Tại siêu thị hoặc cửa hàng trái cây, giá có thể cao hơn do chi phí bảo quản, vận chuyển và tuyển chọn. Những thời điểm trái vụ, giá vú sữa thường tăng đáng kể vì nguồn cung giảm.
Mẹo chọn vú sữa ngon, ít nhựa
Muốn mua được vú sữa ngon, có thể dựa vào một số đặc điểm đơn giản.
1. Ưu tiên quả cầm nặng tay: Quả có trọng lượng tốt thường nhiều thịt, mọng nước và ít bị xốp bên trong.
2. Chọn quả vỏ căng, màu đều: Không nên chọn quả còn quá xanh hoặc có nhiều vết thâm, nứt hay trầy xước.
3. Ấn nhẹ thấy hơi mềm: Vú sữa chín tự nhiên sẽ có độ đàn hồi nhẹ khi bóp. Nếu quá cứng thường còn xanh, còn mềm nhũn có thể đã chín quá hoặc bảo quản lâu.
4. Quan sát phần cuống: Cuống còn tươi, bám chắc là dấu hiệu quả mới hái.
Ăn vú sữa thế nào để ngon?
Khác với nhiều loại trái cây khác, vú sữa không nên cắt ngay khi ăn. Theo cách truyền thống, người ta thường dùng tay xoa hoặc lăn nhẹ quả cho phần thịt bên trong mềm đều. Sau đó cắt ngang phần đầu hoặc khoét một lỗ nhỏ rồi bóp nhẹ để phần nước và thịt quả hòa quyện, giúp vị ngọt đậm hơn và hạn chế nhựa dính vào miệng. Nếu bổ đôi ngay từ đầu khi quả còn cứng, nhựa trắng ở vỏ có thể chảy vào phần thịt, làm giảm hương vị.
Hoặc