Nằm tĩnh lặng trên một gò đất nhỏ giữa làn nước xanh lục bảo của hồ Hoàn Kiếm, Tháp Rùa là hình ảnh đã in sâu vào tâm thức của mọi người dân Việt Nam. Không đồ sộ như những đền đài lăng tẩm ở cố đô Huế, cũng không sở hữu kiến trúc chạm trổ quá mức cầu kỳ nhưng Tháp Rùa lại nắm giữ vị thế độc tôn ở vị trí trái tim Hà Nội, trở thành một trong những biểu tượng của Thủ đô ngàn năm văn hiến.
Tháp Rùa là hình ảnh đã in sâu vào tâm thức của mọi người dân Việt Nam. (Ảnh: IG)
Vì sao Tháp Rùa có ý nghĩa quan trọng đến vậy?
Tháp Rùa không chỉ là một công trình kiến trúc nằm giữa lòng hồ Hoàn Kiếm mà từ lâu đã trở thành biểu tượng tinh thần, văn hóa và lịch sử đặc biệt của mảnh đất Thăng Long - Hà Nội. Lý do quan trọng là nó gắn liền với truyền thuyết vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi) trả kiếm cho rùa vàng. Theo truyền thuyết, sau khi mượn gươm thần để đánh đuổi giặc Minh xâm lược, mang lại thái bình cho đất nước, Lê Lợi đi du thuyền trên hồ Lục Thủy. Lúc này, rùa vàng nổi lên đòi lại gươm báu, thanh gươm mà Long quân đã cho ngài mượn để đánh giặc cứu nước. Sau khi nhận gươm, rùa gật đầu chào rồi lặn xuống làn nước xanh.
Hành động trả gươm gắn với cái tên mới của hồ (hồ Gươm, hồ Hoàn Kiếm) là một ẩn dụ về triết lý hòa bình của dân tộc Việt Nam: Vũ khí, bạo lực chỉ dùng để tự vệ, để chống lại kẻ thù, bảo vệ đất nước. Khi đã đuổi được quân xâm lược, đó là lúc xếp lại vũ khí để bắt tay vào công cuộc kiến thiết và bồi đắp hòa bình.
Dù Tháp Rùa được xây dựng muộn hơn rất nhiều so với thời điểm mà truyền thuyết kể lại, nhưng việc nó được đặt trên Đảo Rùa, được cho là nơi rùa vàng thường xuyên nổi lên phơi nắng, đã biến công trình này thành một tượng đài hữu hình cho truyền thuyết ấy. Tháp Rùa trở thành lời nhắc nhở không lời về lòng yêu chuộng hòa bình, tinh thần cảnh giác bảo vệ non sông.
Tháp Rùa có ý nghĩa quan trọng còn vì vị trí đặc biệt. Hồ Hoàn Kiếm được coi là trái tim của Thủ đô, và Tháp Rùa nằm ở chính vị trí trung tâm của hồ. Sự hiện diện thầm lặng, cổ kính của tháp tạo nên một điểm nhấn nghệ thuật độc đáo, hòa quyện giữa mặt nước, hàng cây và không gian phố cổ xung quanh.
Ý nghĩa thực sự của ngọn tháp nằm ở khả năng dung chứa những lớp trầm tích của thời gian. (Ảnh: VT)
Tháp Rùa đã chứng kiến vô số thăng trầm của lịch sử Hà Nội, từ những ngày còn bị thực dân xâm chiếm, thời kỳ kháng chiến gian khổ mà anh hùng cho đến những ngày hòa bình, đổi mới. Đối với người dân Hà Nội và người Việt xa xứ, hình ảnh Tháp Rùa mờ ảo trong sương sớm hay lung linh lúc lên đèn luôn gợi lên nỗi nhớ tha thiết và niềm tự hào về đất nước, dân tộc mình.
Tháp Rùa không phô trương, đồ sộ nhưng lại mang sức sống bền bỉ. Nó là sự kết tinh giữa lịch sử, tâm linh và vẻ đẹp lãng mạn rất riêng của Hà Nội ngàn năm văn hiến.
Dấu ấn giao thoa kiến trúc Đông - Tây
Khác với Chùa Một Cột hay Tháp Báo Thiên do các bậc đế vương chỉ đạo xây dựng, Tháp Rùa lại do một cá nhân xây nên. Các tư liệu lịch sử uy tín ghi nhận, Tháp Rùa được xây dựng vào khoảng năm 1886 bởi một bá hộ tên là Nguyễn Ngọc Kim (thường gọi là Bá Kim) vì thế thường được gọi là tháp Bá hộ Kim. Kiến trúc và kết cấu của nó phản ánh chân thực bối cảnh lịch sử đầy biến động của Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ 19.
Công trình là một khối kiến trúc nhỏ gồm 3 tầng vươn lên theo hình tháp. Điểm đặc biệt là sự kết hợp không rập khuôn giữa hai trường phái kiến trúc Đông - Tây. Ở tầng 1 và tầng 2, các ô cửa sổ được thiết kế theo dạng vòm cuốn Gothic, đặc trưng của kiến trúc Pháp thời bấy giờ. Tuy nhiên, lên đến tầng 3 và phần mái, công trình lại quay về với hình thái kiến trúc truyền thống Việt Nam với mái đao cong vút, lợp ngói âm dương.
Sự lai tạo kiến trúc này không hề tạo ra cảm giác khiên cưỡng. Ngược lại, nó hài hòa một cách kỳ lạ với cảnh quan mặt nước và rặng liễu rủ xung quanh. Tháp Rùa đứng đó như một chứng nhân lịch sử, ghi lại sự va chạm, cưỡng bức và cuối cùng là sự dung hợp văn hóa giữa văn minh phương Tây và nền tảng truyền thống phương Đông trong thời kỳ Pháp thuộc.
Hoặc