Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), VietNamNet giới thiệu tuyến bài 3 kỳ Động lực mới cho sức mạnh nội sinh và khát vọng dân tộc.
Tuyến bài đi sâu phân tích bước ngoặt thể chế hóa văn hóa thành trụ cột phát triển ngang hàng với kinh tế, thẳng thắn nhận diện những thách thức thực tiễn trong bài toán thụ hưởng của nhân dân, đồng thời gợi mở các giải pháp chiến lược nhằm giải phóng nguồn lực sáng tạo và biến di sản thành tài sản trong kỷ nguyên mới.
Việt Nam sở hữu kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đồ sộ. Nhưng trên thực tế, không ít di sản vẫn đang rơi vào tình trạng "ngủ quên" hoặc tồn tại phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn ngân sách bảo tồn eo hẹp. Bài toán chuyển hóa từ "di sản" sang "tài sản" không thể được giải quyết bằng tâm lý bao cấp hay cách làm cứng nhắc. Cột mốc Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 phải trở thành thời điểm kích hoạt các thể chế phát triển công nghiệp văn hóa, biến giá trị lịch sử - nghệ thuật thành sản phẩm thương mại có giá trị gia tăng cao.
Cột mốc Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 phải trở thành thời điểm kích hoạt các thể chế phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: Thư Lê
Để tạo ra bước ngoặt thực sự, chính sách quản lý văn hóa cần nhanh chóng chuyển hướng từ "kỷ niệm" sang "kích hoạt" thông qua 4 trụ cột chiến lược:
Cởi trói thể chế, khơi thông hợp tác công - tư (PPP): Rào cản lớn nhất hiện nay trong việc phát huy giá trị di sản chính là sự nghẽn mạch về cơ chế hợp tác công - tư (PPP). Hàng ngàn di sản, nhà hát, bảo tàng công lập đang thiếu hụt nguồn vốn đầu tư nâng cấp và thiếu tư duy quản trị thị trường. Trong khi đó, các tập đoàn kinh tế, nhà đầu tư tư nhân và tổ chức sáng tạo độc lập có sẵn dòng vốn lớn, sự nhạy bén và công nghệ hiện đại lại vướng rào cản pháp lý khi muốn đồng hành.
Nếu không sớm tháo gỡ quy định về quản lý tài sản công và phân chia lợi nhuận, chúng ta sẽ tiếp tục lãng phí một nguồn lực xã hội khổng lồ. Cột mốc 24/11 cần được nhìn nhận như một "phòng thí nghiệm thể chế", nơi Nhà nước mạnh dạn thí điểm các mô hình nhượng quyền quản lý, hợp tác đầu tư không gian sáng tạo giữa công và tư.
Số hóa di sản, đưa văn hóa truyền thống vào kỷ nguyên số: Không một ngành công nghiệp sáng tạo nào có thể đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ. Việc bảo tồn di sản hôm nay không còn dừng lại ở những tủ kính bảo tàng hay trang sách lưu trữ mà phải là câu chuyện số hóa bằng công nghệ 3D, trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR)...
Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam, việc đưa các báu vật quốc gia, làn điệu dân ca hay không gian di sản lên nền tảng số không chỉ giúp thế hệ trẻ Gen Z, Gen Alpha tiếp cận sinh động mà còn mở ra thị trường tiêu dùng sản phẩm văn hóa số toàn cầu. Đây là con đường ngắn nhất để văn hóa Việt Nam tạo nên sức cạnh tranh sòng phẳng trên môi trường mạng quốc tế.
Kích cầu văn hóa: Để Ngày Văn hóa Việt Nam đi vào đời sống, theo đề xuất của NSND Vũ Ngoạn Hợp, Nhà nước cần đóng vai trò "nhạc trưởng" đưa ra các cơ chế trợ lực cụ thể như:
Sắc lệnh "Mở cửa quốc gia": Hướng dẫn đồng bộ để toàn bộ hệ thống thiết chế văn hóa, nghệ thuật, thể thao công lập trên cả nước đồng loạt mở cửa, tổ chức chương trình phục vụ nhân dân miễn phí hoặc có trợ giá từ ngân sách.
Phát hành "voucher văn hóa": Nhà nước cấp các phiếu mua sắm văn hóa cho học sinh, sinh viên, công nhân khu công nghiệp để đổi lấy sách, vé xem nghệ thuật... Đây là cách vừa hỗ trợ trực tiếp người dân, vừa nuôi dưỡng các đơn vị sáng tạo.
Cơ chế thuế khuyến khích xã hội hóa: Giảm thuế hoặc trừ thẳng chi phí tài trợ, tổ chức sự kiện văn hóa miễn phí cho cộng đồng vào thuế thu nhập doanh nghiệp một cách rõ ràng, minh bạch.
Theo NSND Vũ Ngoạn Hợp, Phó chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, nhìn rộng ra bức tranh toàn cầu, Ngày Văn hóa Việt Nam hoàn toàn có thể được nâng tầm thành một "Tuần lễ văn hóa - Sáng tạo quốc tế" thường niên. Hãy hình dung kịch bản ngày 24/11 trở thành thương hiệu điểm đến du lịch quốc tế, quy tụ các liên hoan phim, hội chợ công nghiệp sáng tạo, tuần lễ thời trang di sản và diễn đàn kinh tế văn hóa khu vực.
Đây là cách Pháp, Hàn Quốc… đã làm để định vị thương hiệu quốc gia. Sức mạnh mềm của một dân tộc được đo bằng khả năng lan tỏa giá trị và tầm ảnh hưởng của các sản phẩm văn hóa ra ngoài biên giới.
NSND Vũ Ngoạn Hợp khẳng định, cái gốc của văn hóa là sự tự nguyện và lòng tự hào. Khi Nhà nước tạo ra cơ chế hấp dẫn, doanh nghiệp tổ chức sân chơi sáng tạo, người dân tự khắc sẽ bước ra đường để sống và thở trong không khí văn hóa. Ngày 24/11 hàng năm sẽ không còn là một sự kiện đơn lẻ mà là nhịp đập thường niên nhắc nhở mỗi người Việt Nam về căn cước văn hóa của mình. Khi văn hóa được tháo cởi mọi nút thắt thể chế, di sản ngàn năm của cha ông sẽ biến thành nguồn năng lượng trường tồn, đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình, rực rỡ bản sắc và khẳng định vị thế trên bản đồ văn minh thế giới.
Bản đồ số Văn hóa Việt Nam
Chỉ thị của Thủ tướng nêu rõ việc miễn, giảm phí, lệ phí tham quan, vé vào cửa và các chi phí liên quan tại các bảo tàng, di tích...
Mới đây, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành Chỉ thị số 35/CT-TTg của Thủ tướng về việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026. Chỉ thị nêu rõ việc miễn, giảm phí, lệ phí tham quan, vé vào cửa và các chi phí liên quan tại các bảo tàng, di tích, danh lam thắng cảnh, khu vui chơi giải trí và các thiết chế văn hóa, thể thao trong thời gian diễn ra Ngày Văn hóa Việt Nam và chuỗi hoạt động Tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc trên phạm vi cả nước.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tập trung chuẩn bị các hoạt động trọng tâm. Một trong những điểm nhấn là Hội nghị Văn hóa toàn quốc dự kiến tổ chức trong tháng 11.
Bộ cũng phối hợp với TP Hà Nội chuẩn bị chương trình nghệ thuật đặc biệt hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, triển khai triển lãm nghệ thuật về phát triển nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập giai đoạn 2021-2025 và các hoạt động điện ảnh.
Ông Cao Lê Tuấn Anh - Chánh Văn phòng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam đã được vận hành thử nghiệm, dự kiến công bố trên toàn quốc vào ngày 1/11. Công cụ này có thể vận hành linh hoạt trên cả giao diện máy tính lẫn ứng dụng smartphone, giúp người dân và du khách dễ dàng tra cứu các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch diễn ra trên phạm vi toàn quốc.
Chẳng hạn, khi lựa chọn khu vực Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM hay Quảng Ninh, hệ thống sẽ tự động hiển thị số lượng sự kiện, thời gian, địa điểm, quy mô, ý nghĩa và thông tin vé (miễn phí hay có phí). Đặc biệt, bản đồ còn tích hợp liên kết trực tiếp với Google Maps để hỗ trợ người dùng di chuyển thuận tiện.
Ông Tuấn Anh nói: "Mục tiêu lâu dài của bản đồ số này là cung cấp cơ chế tương tác giữa Nhà nước - người dân - doanh nghiệp phục vụ cho việc phát triển công nghiệp văn hoá. Trước mắt, hướng tới ngày 24/11, người dân có thể nắm được sự kiện tổ chức ở đâu, miễn phí hay không miễn phí và các thông tin cơ bản".
Hoặc