Bác sĩ cảnh báo cơn sốt uống magie trên mạng xã hội: Người người nhà nhà đang mua bổ sung nhưng "không phải cứ mất ngủ, stress là nên uống"

Chỉ cần gõ từ khóa "magie" trên TikTok hay Facebook, người dùng sẽ bắt gặp hàng loạt video khẳng định loại khoáng chất này có thể giúp ngủ ngon, giảm stress, chống chuột rút, thậm chí cải thiện hàng loạt vấn đề sức khỏe. Không ít người đã "chốt đơn" các sản phẩm bổ sung magie chỉ sau vài chục giây xem video, xem đây như một "thần dược" cho cuộc sống bận rộn. Thế nhưng, liệu những lời quảng bá đó có thực sự đúng với bằng chứng khoa học? Ai mới là người cần bổ sung magie và việc tự ý sử dụng kéo dài có thể tiềm ẩn những nguy cơ nào? Trao đổi với PV, BS Dương Minh Tuấn (khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai) đã phân tích những hiểu lầm phổ biến xung quanh "cơn sốt" magie đang lan rộng trên mạng xã hội.

PV: Gần đây trên TikTok, Facebook, rất nhiều người coi magie như một "thần dược" giúp giảm stress, ngủ ngon, chống chuột rút. Bác sĩ nhìn nhận thế nào về trào lưu này?

BS Dương Minh Tuấn: Tôi cho rằng việc coi magie như một "thần dược" chữa từ stress, mất ngủ đến chuột rút là một cách hiểu bị đơn giản hóa và phóng đại quá mức. Magie đúng là khoáng chất thiết yếu, có vai trò trong hoạt động thần kinh, co giãn cơ, chuyển hóa năng lượng, điều hòa đường huyết và huyết áp. Tuy nhiên, từ việc một chất có vai trò sinh lý đến việc uống bổ sung chất đó sẽ chữa được một triệu chứng hay bệnh lại là một khoảng cách rất lớn.

Có thể hình dung cơ thể giống như một cỗ máy cần nhiều loại linh kiện. Magie là một linh kiện quan trọng, nhưng nếu máy đang trục trặc vì nguyên nhân khác thì cứ đổ thêm magie vào không thể giải quyết được vấn đề. Một người ngủ kém vì ngưng thở khi ngủ, trầm cảm, cường giáp, dùng nhiều caffeine hoặc thường xuyên thức khuya sẽ không thể chỉ uống một viên magie rồi coi như đã điều trị đúng nguyên nhân.

Điều đáng lo nhất của trào lưu này không chỉ là tốn tiền mà còn là khiến người dân bỏ qua nguyên nhân thực sự của triệu chứng. Magie bổ sung cũng không hoàn toàn vô hại: Có thể gây tiêu chảy, buồn nôn, tương tác với một số thuốc; đặc biệt ở người suy giảm chức năng thận, magie có thể tích tụ và gây biến chứng nghiêm trọng.

PV: Theo bác sĩ, vì sao cơn sốt bổ sung magie lại bùng nổ mạnh trong thời gian gần đây?

BS Dương Minh Tuấn: Những lợi ích của magie đang được chia sẻ trên mạng có đúng với bằng chứng khoa học hay không? Có điều gì đang bị "thần thánh hóa"?

Theo tôi, "cơn sốt" magie bùng nổ vì nó được gắn với những vấn đề rất phổ biến như stress, mất ngủ, mệt mỏi và chuột rút. Nhiều bác sĩ không hiểu sao lại đưa ra thông điệp "chỉ cần uống một viên là cải thiện nhiều triệu chứng" rất dễ lan truyền, đặc biệt khi được củng cố bằng trải nghiệm cá nhân và quảng cáo trên mạng xã hội.

Những lợi ích được chia sẻ không hoàn toàn sai, nhưng thường bị nói quá.

Với giấc ngủ và stress, một số nghiên cứu ghi nhận magie có thể đem lại cải thiện nhất định, đặc biệt ở người có khẩu phần thiếu magie, nồng độ magie thấp hoặc một số người cao tuổi có chất lượng giấc ngủ kém. Nhưng nhìn chung, các thử nghiệm lâm sàng còn ít, quy mô nhỏ và kết quả chưa đồng nhất; mức cải thiện nếu có thường khá khiêm tốn. Vì vậy, hiện chưa đủ cơ sở để xem magie là thuốc điều trị mất ngủ, lo âu hay stress cho tất cả mọi người.

Tương tự, chuột rút có thể liên quan đến vận động quá sức, mất nước, thai kỳ, bệnh mạch máu, bệnh thần kinh, rối loạn điện giải hoặc tác dụng của thuốc. Nhiều nghiên cứu cho thấy bổ sung magie nhìn chung không mang lại hiệu quả có ý nghĩa đối với chuột rút tự phát ở người lớn tuổi; hiệu quả ở phụ nữ mang thai cũng chưa rõ ràng.

Bằng chứng hiện nay cho thấy magie có thể hữu ích ở người thực sự thiếu hoặc thuộc nhóm nguy cơ thiếu, nhưng hiệu quả đối với mất ngủ, stress và chuột rút trong cộng đồng còn hạn chế, không đồng nhất. Điều bị "thần thánh hóa" chính là quan niệm magie có thể dùng như thuốc ngủ, thuốc an thần hay giải pháp chung cho mọi trường hợp chuột rút mà không cần tìm nguyên nhân.

PV: Những ai thực sự cần bổ sung magie? Có phải ai mất ngủ, mệt mỏi hay căng thẳng cũng nên uống? Những đối tượng nào đặc biệt cần thận trọng khi sử dụng thưa bác sĩ?

BS Dương Minh Tuấn: Không phải cứ mất ngủ, mệt mỏi, căng thẳng hay chuột rút là nên uống magie, vì đây đều là những triệu chứng không đặc hiệu và có thể do rất nhiều nguyên nhân. Phần lớn người khỏe mạnh, ăn uống đa dạng có thể đáp ứng nhu cầu magie từ rau xanh, các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt.

Bổ sung thường được cân nhắc khi đã xác định thiếu magie hoặc có nguy cơ cao như tiêu chảy kéo dài, bệnh gây kém hấp thu, nghiện rượu, chế độ ăn quá nghèo nàn, người cao tuổi ăn uống kém, đái tháo đường kiểm soát không tốt hoặc sử dụng kéo dài một số thuốc như thuốc lợi tiểu và thuốc ức chế bơm proton. Tuy nhiên, thuộc nhóm nguy cơ không đồng nghĩa với việc phải tự động uống bổ sung; cần đánh giá nguyên nhân và mức độ thiếu.

Đặc biệt thận trọng ở người suy thận, nhất là suy thận nặng, vì thận không đào thải được magie, dẫn đến tích tụ và có thể gây tụt huyết áp, yếu cơ, rối loạn nhịp, thậm chí ức chế hô hấp. Người đang dùng nhiều thuốc cũng nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, bởi magie có thể làm giảm hấp thu một số kháng sinh và thuốc điều trị loãng xương. Tác dụng phụ thường gặp nhất khi dùng quá mức là tiêu chảy, đau bụng và buồn nôn.

PV: Vậy thì việc tự ý uống magie kéo dài khi không thiếu có thể gây ra những nguy cơ gì thưa bác sĩ?

BS Dương Minh Tuấn: Tự ý uống magie kéo dài khi không có chỉ định trước hết có thể gây tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn; dùng nhiều sản phẩm cùng lúc còn dễ khiến tổng liều vượt quá dự kiến. Magie cũng có thể làm giảm hấp thu một số thuốc như kháng sinh nhóm tetracyclin, quinolon và thuốc điều trị loãng xương nếu uống quá gần nhau.

Nguy cơ đáng lưu ý nhất là tăng magie máu, đặc biệt ở người suy thận vì cơ thể không đào thải được lượng dư thừa. Trường hợp nặng có thể gây lơ mơ, yếu cơ, tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim và ức chế hô hấp. Ngoài tác dụng phụ trực tiếp, việc tin rằng mọi triệu chứng đều do "thiếu magie" còn có thể làm chậm việc đi tìm phát hiện nguyên nhân thật sự của mất ngủ, mệt mỏi hoặc chuột rút.

PV: Bác sĩ muốn gửi thông điệp gì tới những người đang có thói quen "thấy TikTok nói tốt là mua uống" đối với các loại vitamin và khoáng chất nói chung?

BS Dương Minh Tuấn: TikTok có thể gợi ý một câu hỏi, nhưng không thể thay bác sĩ kê đơn! Điều đáng nói là hiện nay không chỉ người bán hàng hay KOL, mà ngay cả một số bác sĩ có bằng cấp cũng tham gia làm nội dung trên mạng xã hội, chia sẻ về việc ai cũng nên bổ sung magie, ai cũng thiếu vitamin D, hay hầu hết người hiện đại đều cần uống thêm vi chất. Điều này khiến người xem dễ hiểu nhầm rằng bổ sung là nhu cầu phổ quát, trong khi y học thực tế luôn dựa trên đánh giá cá thể hóa.

Vitamin và khoáng chất không phải cứ dùng càng nhiều càng tốt. Cơ thể con người hoạt động theo cơ chế cân bằng rất chặt chẽ: thiếu thì gây rối loạn, nhưng thừa cũng gây độc hoặc làm sai lệch chuyển hóa. Ví dụ, magie có thể hữu ích trong một số trường hợp chuột rút hoặc thiếu hụt thật sự, nhưng dùng quá mức có thể gây tiêu chảy, tụt huyết áp, thậm chí ảnh hưởng nhịp tim ở người có bệnh thận. Tương tự, vitamin D nếu dùng liều cao kéo dài có thể gây tăng canxi máu, ảnh hưởng thận và tim mạch.

Một vấn đề lớn của nội dung mạng xã hội là thiếu bối cảnh lâm sàng. Khi một bác sĩ nói "nhiều người thiếu magie", điều đó có thể đúng trong một nhóm bệnh nhân cụ thể (ví dụ người dùng lợi tiểu, người nghiện rượu, hoặc bệnh lý tiêu hóa), nhưng khi tách khỏi bối cảnh đó và đưa lên TikTok, thông điệp dễ bị hiểu thành "ai cũng nên uống". Đây chính là khoảng trống giữa kiến thức y khoa có điều kiện và cách diễn giải đơn giản hóa trên mạng.

Trước khi mua, người dân nên tự hỏi ba điều: Mình có thực sự thiếu chất này không, tổng liều từ tất cả sản phẩm đang dùng là bao nhiêu và nó có tương tác với bệnh nền hoặc thuốc hiện tại hay không. Quan trọng hơn, "cảm giác mệt mỏi" không đồng nghĩa với "thiếu vi chất", và "nghe nhiều người nói" không thay thế được xét nghiệm hoặc đánh giá y khoa.

Hãy bổ sung theo nhu cầu thực tế, ưu tiên thực phẩm và tham khảo nhân viên y tế thay vì quyết định chỉ từ một video vài chục giây. Ngay cả khi thông tin đến từ người có chuyên môn, người xem vẫn cần phân biệt giữa lời khuyên mang tính giáo dục chung và chỉ định dành cho từng cá nhân cụ thể. Đúng người, đúng chất, đúng liều mới có lợi; uống theo trào lưu hoặc hiểu sai thông điệp y khoa đôi khi chỉ làm cơ thể thêm gánh nặng.

PV: Cảm ơn bác sĩ đã dành thời gian chia sẻ!