Bong bóng chứng khoán lớn nhất lịch sử Mỹ hình thành ra sao?

Admin

20/11/2026 13:00

Cuốn sách của Edward Chancellor khảo cứu 5.000 năm lịch sử vay mượn, từ thế giới cổ đại tới các cuộc khủng hoảng hiện đại. Cuốn sách lý giải vai trò của lãi suất trong phân bổ vốn, định giá rủi ro, đồng thời phân tích những hệ quả khi lãi suất bị duy trì ở mức quá thấp.

Do đó, trước một cú sốc cung tích cực tương tự như cú sốc mà Mỹ đã trải qua vào những năm 1920, Fed dưới thời Greenspan vẫn tiếp tục theo đuổi chính sách tiền tệ nới lỏng. ¹

Một kỷ nguyên mới khác dường như ló dạng – nhưng để không làm những người còn nhớ quá khứ lo sợ, nó được đổi tên thành Mô hình mới hoặc Nền kinh tế Goldilocks, có nghĩa là một nền kinh tế “không quá nóng, không quá lạnh”.

Tháng 12 năm 1996, Greenspan đã khiến Phố Wall chao đảo khi công khai đặt câu hỏi liệu “sự phấn khích phi lý” có đang lan tràn trên thị trường chứng khoán hay không, nhưng khi câu hỏi ấy hóa ra chỉ là câu hỏi tu từ và không dẫn đến bất kỳ hành động nào khác, thì thị trường giá lên của cổ phiếu vẫn tiếp tục.

Lạm phát thấp đã tạo dư địa để Greenspan triển khai biện pháp tiền tệ xoa dịu mỗi khi thị trường tài chính rơi vào căng thẳng. Cuối tháng 9 năm 1998, lãi suất quỹ liên bang cắt giảm 25 điểm cơ bản sau khi Long-Term Capital Management, một quỹ phòng hộ sử dụng đòn bẩy quá mức, gần như sụp đổ.

Thị trường nồng nhiệt đón nhận sự xuất hiện của khái niệm “Greenspan put” – một cam kết bất thành văn với Phố Wall rằng Cục Dự trữ Liên bang sẽ can thiệp để ngăn chặn các đợt suy giảm của thị trường. Từ tháng 10 năm 1997 đến khi đạt đỉnh hai năm rưỡi sau đó, Chỉ số Nasdaq của các cổ phiếu công nghệ tăng gần gấp ba lần.

Về mặt định giá, đây là bong bóng lớn nhất trong lịch sử chứng khoán Mỹ. Giống như nhiều bong bóng trước đó, bong bóng này đã vỡ sau khi một loạt đợt tăng lãi suất đẩy lãi suất quỹ liên bang lên 7 phần trăm vào mùa hè năm 2000.

chứng khoán ảnh 1chứng khoán ảnh 1

Ảnh minh họa.

Năm 2002, rời bỏ cương vị trưởng khoa kinh tế Đại học Princeton, Ben Bernanke gia nhập Cục Dự trữ Liên bang. ²

Bernanke đã cung cấp cơ sở lý luận cho việc Greenspan phớt lờ bong bóng giá tài sản. Bernanke lập luận rằng vì không thể nhận diện được các bong bóng trong thời gian thực, nên chính sách tiền tệ không nên hành động ngăn chặn chúng mà chỉ nên tập trung giải quyết hậu quả khi bong bóng vỡ.

Tuy nhiên, Bernanke là người ủng hộ mạnh mẽ việc hành động ngăn ngừa giảm phát từ sớm. Tháng 11 năm 2002, ông đề xuất Fed ngăn chặn tình trạng giảm giá trong mọi trường hợp – và nếu cần, Fed có thể thả “tiền trực thăng” (tức là những đồng đô la mới in) xuống tay công chúng Mỹ.

Mùa xuân năm 2003, lãi suất quỹ liên bang được hạ xuống còn 1 phần trăm, và duy trì ở mức này hơn một năm. Trong năm năm tiếp theo, lãi suất chính sách của Fed luôn thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng kinh tế của đất nước. Kỷ nguyên tiền rẻ đã thực sự bắt đầu.

Cùng lúc đó, lạm phát vẫn được kiểm soát. Trên khắp thế giới phát triển, các thống đốc ngân hàng trung ương đều đạt được các mục tiêu lạm phát mà mình đặt ra. Các nhà kinh tế học gọi giai đoạn lạm phát thấp và những đợt suy thoái nhẹ vào đầu thập niên 2000 là “Thời kỳ Đại Ổn định”, một giai đoạn ổn định hiếm có mà họ cho là kết quả của những cải thiện trong hoạch định chính sách tiền tệ. Các ngân hàng trung ương khó có lý do để phản bác nhận định ấy.

Chú thích

¹ Trong bài viết “Monetary Policy and Financial Stability” (Chính sách tiền tệ và ổn định tài chính), BIS Working Paper, tháng 1 năm 2014, Claudio Borio cho rằng sự hội nhập của nền kinh tế toàn cầu từ đầu thập niên 1990 trở đi đã tạo nên một cú sốc cung tích cực, giúp kiềm chế lạm phát.

Theo lời của chính Greenspan, “Nhờ xu hướng cải thiện năng suất cơ cấu thể hiện rõ từ năm 1995 trở đi, chúng tôi tại Fed đã có thể ứng phó với sự gia tăng tăng trưởng kinh tế ở mức độ nới lỏng hơn nhiều so với mức được cho là thận trọng theo kinh nghiệm trước đây của chúng tôi.” (Alan Greenspan, “Risk and Uncertainty in Monetary Policy” (Rủi ro và tính bất định trong điều hành chính sách tiền tệ), Hội nghị của Hiệp hội Kinh tế Hoa Kỳ, ngày 3 tháng 1 năm 2004).

² Trong một bài phát biểu ngày 25 tháng 3 năm 2003, Bernanke mô tả khuôn khổ mục tiêu lạm phát là một dạng “quyền tự quyết có ràng buộc” (constrained discretion). Mục tiêu là neo giữ kỳ vọng lạm phát và nâng cao tính minh bạch trong hoạch định chính sách tiền tệ, cũng như uy tín và trách nhiệm giải trình của ngân hàng trung ương.

Bernanke cho rằng không có xung đột giữa việc theo đuổi mục tiêu lạm phát và duy trì ổn định tài chính. Ông khẳng định kiểm soát lạm phát là yếu tố then chốt của một chính sách tiền tệ thành công. (Ben Bernanke, “A Perspective on Inflation Targeting” (Góc nhìn về mục tiêu lạm phát), Hội nghị Chính sách Washington của Hiệp hội Kinh tế Doanh nghiệp Quốc gia, ngày 25 tháng 3 năm 2003).