Chiều 29-9, trong khuôn khổ Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).
Chủ tọa điều hành phiên làm việc chiều 29-9. Ảnh: quochoi.vn
Đề xuất bắt buộc đóng BHXH với lao động trên nền tảng số
Tham gia thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất với định hướng mở rộng diện bao phủ BHXH đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị làm rõ tiêu chí nhận diện, căn cứ đóng và trách nhiệm của các bên để chính sách có thể triển khai trên thực tế.
Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đề nghị xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc; đồng thời phân biệt người thực chất có quan hệ lao động với người cung cấp dịch vụ độc lập, tự quyết định cách thức và thời gian làm việc.
Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long). Ảnh: quochoi.vn
Đối với người làm việc trên nền tảng số, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp, nhất là trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.
Đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và nền tảng trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc. Theo đại biểu, cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt, hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc theo quan hệ lao động khác.
Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (đoàn thành phố Hồ Chí Minh). Ảnh: quochoi.vn
Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (đoàn thành phố Hồ Chí Minh) thống nhất bổ sung người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ, vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Đại biểu đề nghị xem xét đưa nhóm này vào đối tượng điều chỉnh của Bộ luật Lao động và Luật Việc làm.
Theo đại biểu, đây là nhóm lao động có việc làm và thu nhập thực tế, chịu sự quản lý, điều phối ở mức độ đáng kể của doanh nghiệp nền tảng nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng với tính chất và mức độ rủi ro của công việc.
Đại biểu đề nghị bổ sung định nghĩa về người làm việc trên nền tảng số; xác định chủ thể có trách nhiệm đóng BHXH là nền tảng hay cá nhân và mối quan hệ với các quy định về quan hệ lao động; đồng thời bổ sung tiêu chí định lượng về thu nhập ổn định, thường xuyên để thuận lợi khi triển khai.
Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên làm việc chiều 19-9. Ảnh: quochoi.vn
Không để tài xế công nghệ tự chịu toàn bộ mức đóng
Riêng với tài xế xe công nghệ, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề xuất xác định đây là nhóm đối tượng riêng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Việc tham gia BHXH bắt buộc không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp nền tảng đã được xác định là quan hệ lao động theo hợp đồng lao động hay chưa.
Đại biểu đoàn thành phố Hồ Chí Minh đề nghị, khi xây dựng tiêu chí tham gia BHXH đối với nhóm lao động nền tảng, không sử dụng cứng nhắc tiêu chí thu nhập ổn định, thường xuyên. Thu nhập của tài xế biến động theo thời gian hoạt động, nhu cầu thị trường, tình trạng sức khỏe, phương tiện và số lượng nền tảng tham gia. Có thể sử dụng các tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng và tổng hợp như số ngày hoặc số giờ hoạt động, số chuyến xe hoặc giao dịch hoàn thành, mức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp nền tảng.
Đại biểu Lý Thị Lan (Đoàn Tuyên Quang). Ảnh: quochoi.vn
Đặc biệt, đại biểu đề nghị doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm cùng đóng BHXH, không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia BHXH tự nguyện. Doanh nghiệp nền tảng có quyền quyết định các yếu tố đáng kể như giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng, phạt và quyền duy trì tài khoản, nên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí an sinh.
Đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước; trong đó Nhà nước hỗ trợ tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ BHXH tự nguyện sang BHXH bắt buộc.
Không để số hoá trở thành rào cản tiếp cận chính sách
Bên cạnh mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc, các đại biểu đề nghị quá trình số hóa phải tính đến khả năng tiếp cận khác nhau của người dân, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và với những người hạn chế về điều kiện công nghệ.
Đại biểu Lý Thị Lan (đoàn Tuyên Quang) cho rằng, khi thiết kế thủ tục cần tính đến một bộ phận người dân chưa có điều kiện sử dụng thiết bị thông minh, kỹ năng số hạn chế hoặc kết nối dữ liệu chưa ổn định, để phương thức điện tử không trở thành rào cản mới đối với việc thực hiện quyền BHXH.
Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên làm việc chiều 29-9. Ảnh: quochoi.vn
Đại biểu đề nghị khi quy định thủ tục tham gia, giải quyết chế độ phải bảo đảm người dân được lựa chọn phương thức phù hợp. Trường hợp chưa đủ điều kiện thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử vẫn có thể tiếp nhận trực tiếp hoặc được hỗ trợ tại cơ sở.
Cùng quan tâm đến khả năng tiếp cận chính sách, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề nghị tiếp tục duy trì phương thức phù hợp đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người không có tài khoản hoặc gặp khó khăn về công nghệ, để số hóa không trở thành rào cản tiếp cận chính sách.
Đại biểu cũng đề nghị hệ thống điện tử có chức năng thông báo trực tiếp cho người lao động khi doanh nghiệp chậm đóng, đóng thiếu hoặc đăng ký không đúng mức tiền lương làm căn cứ đóng, để người lao động kịp thời phản ánh với cơ quan BHXH và tổ chức công đoàn.
Hoặc