Giữ mùa Xuân trên chợ nổi Cái Răng

Chợ nổi theo con nước đổi thay

Khi sương sớm còn bảng lảng trên mặt sông Hậu, chợ nổi Cái Răng đã thức. Những chiếc ghe nhỏ rẽ nước chầm chậm, mang theo mùi trái cây chín, mùi khói bếp lẫn trong tiếng máy nổ quen thuộc của một đời mưu sinh trên sông.

Dòng sông buổi sớm không ồn ào, nhưng đủ để người ta cảm nhận được nhịp sống đang khẽ chuyển mình báo hiệu mùa Xuân đã về trên chợ nổi, theo cách rất riêng của miền sông nước.

Chợ nổi Cái Răng nơi ghe thuyền tấp nập mua bán, kết nối đời sống mưu sinh và gìn giữ nét văn hóa sông nước đặc trưng của miền Tây Nam Bộ.

Ông Đặng Văn Đẳng, thương hồ gắn bó với chợ nổi hơn nửa đời người, cho biết, mỗi mùa Xuân về là thêm một lần nhìn lại chợ bằng con mắt chậm rãi hơn. "Giờ chợ không còn đông như trước, nhưng còn người bán, còn ghe đi là còn chợ", ông nói, giọng bình thản như chính con nước trước mặt.

Với ông, điều quan trọng không nằm ở số lượng ghe xuồng, mà ở việc chợ nổi vẫn giữ được nếp sinh hoạt đặc trưng nơi người ta sống, buôn bán và gắn bó với sông nước như một phần đời không thể tách rời.

Cách đó không xa, trên chiếc ghe đã khép lại buổi bán sớm, ông Huỳnh Hữu Phúc lặng lẽ thu dọn hàng hóa.

Hơn 70 năm gắn với sông nước, ông là một thương hồ gạo cội của chợ nổi Cái Răng, quen với nhịp mua bán thuần phác: treo cây bẹo, chờ khách, bán hết hàng rồi xuôi ghe về theo con nước. Cả cuộc đời mưu sinh của ông từng trôi theo nhịp điệu giản đơn ấy, bền bỉ như con nước lớn ròng.

Ông Phúc vừa bán hàng vừa chia sẻ với PV.

Nhưng chợ đã khác và người buôn bán cũng không thể đứng ngoài những đổi thay. Giờ đây, bên cạnh việc bán hàng, ông Phúc còn chậm rãi kể cho du khách nghe về nghề sông nước, về cách treo bẹo, về nếp sống trên ghe đã theo mình suốt mấy chục năm.

"Không nói thì người ta chỉ nhìn chợ như một cảnh lạ. Mình nói để người ta hiểu, để chợ còn được nhớ", ông Phúc nhỏ giọng, như thể sợ làm động mặt sông đang yên.

Một thời tiêu biểu cho sự sung túc, nhộn nhịp của miền sông nước Cửu Long, chợ nổi Cái Răng từng là nơi hàng hóa tụ hội, ghe xuồng ken dày từ mờ sương đến nắng đứng bóng.

Nhưng cùng với sự mở mang của đường bộ, sự thay đổi thói quen tiêu dùng và nhịp sống hiện đại ngày càng gấp gáp, chợ nổi cũng dần chịu tác động của quy luật đào thải tự nhiên.

Không ồn ào, không đứt gãy đột ngột, sự đổi thay đến chậm rãi như con nước ròng, làm thưa dần cảnh "trên bến dưới thuyền" từng rất đỗi quen thuộc, để lại nỗi trăn trở về một không gian văn hóa đang phải tự tìm cách thích nghi để tồn tại.

Và ở đó, những thương hồ – những con người đã gắn cả đời mình với con nước lớn ròng – cũng buộc phải đổi thay. Từ chỗ chỉ quen "mua bán cho kịp con nước", họ học cách chậm lại, kể chuyện về nghề, về chợ, về một nếp sinh hoạt sông nước đang dần thưa vắng.

Những chiếc ghe không còn chỉ chở hàng hóa, mà còn mang theo ký ức, kinh nghiệm và cả nỗi lo giữ nghề. Trong dòng chảy mới ấy, mỗi thương hồ vừa là người buôn bán, vừa là người gìn giữ một phần hồn vía của chợ nổi, lặng lẽ thích nghi để không bị bỏ lại phía sau.

Giữ chợ giữa dòng chảy phát triển

Những năm qua, trước nguy cơ chợ nổi Cái Răng ngày càng thưa vắng ghe thuyền, Tp.Cần Thơ đã ban hành Đề án bảo tồn và phát triển chợ nổi Cái Răng, với mục tiêu gìn giữ không gian buôn bán truyền thống đặc trưng của vùng sông nước, đồng thời thích ứng với bối cảnh phát triển mới của đô thị.

Những chậu hoa Tết được chuyền tay nhau trên ghe thuyền giữa chợ nổi Cái Răng.

Từ đề án này, nhiều giải pháp cụ thể đã được triển khai: tổ chức lại khu vực neo đậu ghe thuyền; tăng cường bảo đảm an toàn giao thông đường thủy; vận động thương hồ giữ gìn vệ sinh môi trường sông nước, hạn chế rác thải sinh hoạt; từng bước gắn chợ nổi với hoạt động du lịch trải nghiệm, quảng bá chợ nổi như một sản phẩm văn hóa – du lịch đặc trưng của Cần Thơ.

Dù chưa thể đưa chợ trở lại cảnh tấp nập như xưa, nhưng những nỗ lực ấy đã giúp chợ nổi Cái Răng không bị đứt gãy, vẫn duy trì hoạt động mua bán thật, chứ không trở thành một không gian trưng bày mang tính trình diễn.

Ông Vương Công Khanh, nguyên Phó Chủ tịch UBND quận Cái Răng cũ, nay là Chủ tịch UBND phường Cái Răng, chia sẻ với Người Đưa Tin, gia đình ông cũng từng là thương hồ mua bán trên chợ nổi. Bảo tồn chợ nổi phải gắn liền với đời sống của thương hồ.

"Chợ nổi không chỉ là tài sản du lịch, mà là sinh kế của người dân. Nếu người buôn bán trên sông không sống được thì mọi đề án đều khó thành công", ông Khanh nói.

Theo ông, địa phương đang phối hợp với các ngành chức năng để vừa quản lý trật tự, an toàn giao thông đường thủy, vừa tạo điều kiện để thương hồ yên tâm bám chợ, giữ gìn môi trường và nét văn hóa mua bán truyền thống.

Một trong những bài toán lớn đặt ra cho chợ nổi Cái Răng hiện nay là mối quan hệ giữa bảo tồn và du lịch. Thực tế cho thấy, nếu chỉ xem chợ nổi như một điểm tham quan buổi sớm, nơi du khách đến chụp ảnh rồi rời đi, thì chợ khó có thể tồn tại lâu dài.

Chợ nổi, trước hết, là không gian mưu sinh, là một hệ sinh thái kinh tế – văn hóa hình thành tự nhiên qua nhiều thế hệ.

Những ghe dưa hấu đầy ắp neo đậu tại chợ nổi Cái Răng, phản ánh sinh động hoạt động giao thương nông sản đặc trưng của vùng sông nước Cần Thơ.

Khi nắng sớm lên cao, những chiếc ghe lần lượt rời chợ, mặt sông Hậu trở lại nhịp chảy hiền hòa thường ngày. Chợ nổi Cái Răng khép lại một buổi họp chợ, nhưng không khép lại những câu chuyện còn đang tiếp diễn.

Trong dòng nước lặng lẽ trôi, có những thương hồ vẫn bám ghe, bám chợ; có những chính sách đang được ươm mầm; và có cả niềm tin rằng, chợ nổi sẽ không biến mất, nếu người ta biết gìn giữ nó bằng sự thấu hiểu và tôn trọng đời sống thật trên sông.

Giữa những đổi thay không thể đảo ngược của thời cuộc, chợ nổi Cái Răng vẫn đang tìm cách tồn tại theo cách riêng của mình – chậm rãi, bền bỉ và lặng lẽ như con nước quê nhà. Một mùa Xuân nữa lại về trên chợ nổi…

Tham khảo thêm

Tham khảo thêm

Chợ nổi Cái Răng: Nhộn nhịp cảnh "trên bến dưới thuyền"

Tham khảo thêm

Trăn trở bài toán bảo tồn và phát triển chợ nổi Cái Răng