Đi siêu thị hiện nay, chỉ riêng quầy dầu ăn đã có rất nhiều lựa chọn: dầu đậu nành, dầu hướng dương, dầu cải, dầu ô liu, dầu đậu phộng, dầu mè, dầu cám gạo... Chưa kể cùng một nguyên liệu cũng có thể được sản xuất, tinh luyện hoặc phối trộn theo những cách khác nhau. Điều đó không có nghĩa gia đình phải tìm ra một loại dầu tốt nhất rồi chỉ sử dụng duy nhất loại đó. Quan trọng hơn là hiểu sản phẩm mình đang dùng, lựa chọn nguồn mua đáng tin cậy và sử dụng, bảo quản đúng cách.
1. Trước tiên, hãy biết chai dầu trong bếp nhà mình thực sự là dầu gì
Đây là việc đơn giản nhưng nhiều người thường chỉ nhớ thương hiệu hoặc màu sắc bao bì mà ít khi đọc kỹ tên và thành phần sản phẩm. Một số loại dầu quen thuộc có nguồn gốc khác nhau, chẳng hạn:
- Dầu ô liu: được sản xuất từ quả ô liu, nổi bật với hàm lượng chất béo không bão hòa đơn.
- Dầu hướng dương: được lấy từ hạt hướng dương, thường chứa nhiều chất béo không bão hòa đa.
- Dầu đậu nành: được sản xuất từ hạt đậu nành, là một trong những loại dầu thực vật phổ biến.
- Dầu cải canola: được sản xuất từ hạt của các giống cải dầu canola, chứa cả chất béo không bão hòa đơn và đa.
- Dầu đậu phộng: có nguồn gốc từ đậu phộng, thường được sử dụng cho nhiều phương pháp chế biến.
- Dầu mè: được làm từ hạt mè, có hương vị khá đặc trưng nên ngoài nấu nướng còn thường được sử dụng với lượng nhỏ để tạo mùi cho món ăn.
Nếu trên bao bì ghi dầu thực vật hoặc dầu hỗn hợp, gia đình nên đọc tiếp danh sách thành phần. Một sản phẩm có thể được phối trộn từ nhiều loại dầu khác nhau, vì vậy không nên mặc định các chai dầu ăn đều có thành phần giống nhau.
2. Mua dầu ăn đừng chỉ nhìn giá và dung tích
Dầu được sử dụng thường xuyên trong bữa ăn nên nguồn gốc sản phẩm là điều cần quan tâm. Gia đình nên ưu tiên sản phẩm có nhãn hàng hóa rõ ràng, bao bì còn nguyên vẹn, có đầy đủ thông tin về thành phần, nhà sản xuất hoặc đơn vị chịu trách nhiệm, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản. Không nên mua dầu được sang chiết vào chai không rõ nguồn gốc hoặc sản phẩm có bao bì hở, rò rỉ, biến dạng bất thường chỉ vì giá rẻ. Dung tích cũng nên phù hợp với nhu cầu thực tế. Nhà đông người và nấu ăn hàng ngày có thể dùng chai lớn nhanh chóng, nhưng một gia đình ít nấu lại không nhất thiết mua can dầu vài lít chỉ vì tính ra giá mỗi lít rẻ hơn. Sau khi mở nắp, dầu tiếp xúc với oxy và chất lượng có thể suy giảm dần theo thời gian. Vì vậy, mua lượng vừa đủ để sử dụng trong khoảng thời gian hợp lý thường có ích hơn việc tích trữ quá nhiều.
3. Không nhất thiết một chai dầu phải dùng cho tất cả các món
Thay vì chỉ hỏi loại dầu nào tốt nhất, gia đình nên quan tâm thêm mình định sử dụng nó cho cách chế biến nào. Các loại dầu có thành phần, hương vị và đặc tính khi gia nhiệt khác nhau. Một số loại có hương vị tương đối trung tính nên dễ dùng trong nấu nướng hàng ngày, trong khi dầu mè lại có mùi đặc trưng và thường được dùng để tạo hương cho món ăn. Dầu ô liu cũng không chỉ dành cho salad mà có thể sử dụng trong nhiều cách chế biến phù hợp. Vì thế, nếu gia đình thường xuyên nấu nhiều kiểu món khác nhau, có thể sử dụng hơn một loại dầu thay vì cố dùng một chai cho mọi nhu cầu. Khi nấu, cũng không nên tiếp tục đun dầu tới mức bốc khói rõ rệt. Nếu dầu đã bốc khói, nên hạ nhiệt và điều chỉnh cách chế biến thay vì tiếp tục để nhiệt độ tăng cao.
4. Đừng đặt chai dầu sát bếp chỉ vì tiện tay
Đây là thói quen rất phổ biến. Vì ngày nào cũng sử dụng nên chai dầu thường được đặt ngay cạnh bếp, thậm chí sát khu vực thường xuyên tỏa nhiệt. Trong khi đó, nhiệt, ánh sáng và không khí đều có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa, làm chất lượng dầu suy giảm nhanh hơn. Sau khi sử dụng, nên đóng nắp kín và bảo quản theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Thông thường, dầu ăn nên được đặt ở nơi khô ráo, mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt. Vì vậy, một ngăn tủ hoặc vị trí thoáng mát cách xa bếp nấu thường hợp lý hơn việc để chai dầu ngay bên cạnh vùng nấu chỉ để tiện lấy.
5. Đừng chỉ nhìn hạn sử dụng, hãy để ý cả tình trạng thực tế của dầu
Hạn sử dụng trên bao bì là thông tin quan trọng, nhưng với chai đã mở nắp, gia đình cũng nên chú ý những thay đổi trong quá trình sử dụng. Nếu dầu xuất hiện mùi ôi, mùi khó chịu hoặc có sự thay đổi bất thường so với trạng thái vốn có, không nên cố sử dụng hết chỉ vì chai vẫn còn nhiều. Đây cũng là lý do không nên đổ dầu mới vào chai cũ mà không vệ sinh phù hợp hoặc liên tục châm thêm dầu vào một bình dùng trong thời gian dài. Cách đơn giản nhất vẫn là giữ dầu trong bao bì phù hợp của sản phẩm, đóng kín sau mỗi lần sử dụng và chú ý thời điểm đã mở chai. Nếu gia đình thường xuyên quên một chai dầu đã được mở từ bao giờ, lựa chọn dung tích nhỏ hơn cũng là cách khá thực tế để tránh một chai dầu nằm trong bếp quá lâu.
6. Với dầu đã dùng để chiên, đừng cố tận dụng nhiều lần
Một thói quen khác thường gặp là sau khi chiên, dầu còn thừa được để nguội, lọc lại rồi cất đi để tiếp tục sử dụng cho những lần sau. Tuy nhiên, dầu chịu tác động của nhiệt trong quá trình chiên và chất lượng sẽ suy giảm dần. Việc gia nhiệt lặp đi lặp lại càng khiến dầu tiếp tục biến đổi, đặc biệt khi dầu đã sẫm màu, có mùi bất thường, nhiều cặn hoặc từng bị đun quá nóng. Thay vì đổ thật nhiều dầu rồi tìm cách tận dụng bằng mọi giá, gia đình nên tính lượng phù hợp ngay từ đầu. Nếu thường xuyên còn thừa nhiều dầu sau mỗi lần nấu, đó cũng có thể là dấu hiệu nên điều chỉnh lượng sử dụng hoặc phương pháp chế biến.
Cuối cùng, dùng dầu ăn hợp lý không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc đổi sang một loại dầu đắt tiền hơn. Biết mình đang sử dụng loại dầu nào, đọc kỹ nhãn sản phẩm, mua từ nguồn đáng tin cậy, chọn dung tích phù hợp và bảo quản đúng cách mới là những thói quen thiết thực mà bất kỳ gia đình nào cũng có thể áp dụng.
Hoặc