Ngày nay, việc sử dụng đôi tay với các thao tác lặp đi lặp lại đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống. Nhiều người thường xuyên đi xe máy, gõ bàn phím laptop, máy tính hoặc sử dụng điện thoại trong thời gian dài. Khi xuất hiện tình trạng tê, đau, châm chích ở bàn tay kéo dài, không ít người vẫn chủ quan, cho rằng do làm việc nhiều hoặc nghỉ ngơi sẽ tự khỏi. Chỉ đến khi cơn đau, tê buốt ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, công việc, họ mới đi khám và được chẩn đoán mắc hội chứng ống cổ tay.
Trước vấn nạn này, BSCKII Nguyễn Trọng Anh (Phó Chủ tịch Hội Y học Thể thao TP.HCM, chuyên gia có hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chấn thương thể thao) đã có những chia sẻ cần thiết đến mọi người.
BSCKII Nguyễn Trọng Anh. (Ảnh: BSCC)
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Hội chứng ống cổ tay, hay Carpal Tunnel Syndrome, là tình trạng dây thần kinh giữa, median nerve, bị chèn ép khi đi qua một đường hầm hẹp ở vùng cổ tay, gọi là ống cổ tay.
Dây thần kinh giữa có vai trò quan trọng trong cảm giác của vùng ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út, đồng thời chi phối một số cơ giúp vận động ngón cái.
Khi áp lực trong ống cổ tay tăng lên, dây thần kinh bị chèn ép, người bệnh có thể xuất hiện tê, châm chích, bỏng rát, đau hoặc yếu bàn tay. Ban đầu triệu chứng thường xuất hiện từng lúc, nhưng nếu chèn ép kéo dài, tổn thương thần kinh có thể trở nên dai dẳng và gây yếu cơ hoặc teo cơ vùng mô cái ở bàn tay.
Những công việc hoặc thói quen nào dễ làm tăng nguy cơ mắc hội chứng này, thưa bác sĩ?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Chúng ta cần hiểu rằng không phải cứ dùng máy tính, điện thoại hay lái xe là chắc chắn sẽ bị hội chứng ống cổ tay.
Nguy cơ đáng lưu ý hơn khi bàn tay và cổ tay phải lặp đi lặp lại một động tác trong thời gian dài, phải nắm hoặc bóp mạnh, cổ tay thường xuyên ở tư thế gập hay duỗi hoặc phải tiếp xúc với lực rung tác động thường xuyên. Ví dụ:
Công việc sử dụng dụng cụ rung như máy khoan, máy mài.
Công việc dây chuyền, sản xuất cần lặp lại động tác của bàn tay.
Công việc phải nắm, bóp hoặc dùng lực bàn tay thường xuyên.
Lái xe máy hay xe ô tô trong thời gian dài, đặc biệt khi phải giữ vô-lăng hoặc tay lái ở một tư thế cố định.
Sử dụng chuột, bàn phím hoặc điện thoại trong thời gian dài với tư thế cổ tay không thuận lợi.
Một số hoạt động thể thao hoặc công việc thủ công đòi hỏi sử dụng cổ tay liên tục.
Tuy nhiên, bàn phím máy tính đơn thuần chưa được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp của hội chứng ống cổ tay. Vì vậy, chúng ta không nên quy tất cả tình trạng tê tay ở người sử dụng máy tính cho hội chứng này.
Ngoài yếu tố nghề nghiệp, một số bệnh lý cũng làm tăng nguy cơ như đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp, bệnh tuyến giáp, béo phì, giữ nước trong cơ thể, thai kỳ, hoặc những bất thường và chấn thương làm hẹp ống cổ tay.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
Triệu chứng ban đầu của hội chứng ống cổ tay thường là gì?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh:Triệu chứng sớm thường rất dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể cảm thấy:
Tê hoặc châm chích ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út.
Cảm giác như kiến bò hoặc như điện giật.
Cảm giác nóng rát ở bàn tay.
Đau vùng cổ tay hoặc bàn tay, đôi khi lan lên cẳng tay.
Cảm giác bàn tay nặng hoặc vụng về.
Đôi khi cầm nắm đồ vật không chắc tay.
Ở giai đoạn muộn có thể thấy teo lõm phần thịt cơ lòng bàn tay gốc ngón cái.
Một đặc điểm khá điển hình là ngón út thường không bị tê, bởi ngón út chủ yếu nhận cảm giác từ thần kinh trụ chứ không phải thần kinh giữa.
Ở giai đoạn đầu, triệu chứng thường đến rồi đi, vì vậy nhiều người chủ quan và chỉ đi khám khi tình trạng đã kéo dài.
Tê, đau thường xuất hiện khi nào? Vì sao nhiều người bị nặng hơn vào ban đêm?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Đây là một đặc điểm khá điển hình của hội chứng ống cổ tay. Triệu chứng có thể xuất hiện khi người bệnh:
Lái xe.
Cầm điện thoại lâu.
Cầm sách.
Làm việc bằng tay trong thời gian dài.
Hoặc đặc biệt là vào ban đêm khi ngủ.
Nhiều người đang ngủ phải thức giấc vì bàn tay tê buốt, sau đó phải vẫy hoặc lắc bàn tay mới cảm thấy dễ chịu hơn.
Tại sao lại như vậy? Một nguyên nhân quan trọng là khi ngủ, chúng ta thường vô thức gập cổ tay, làm thể tích ống cổ tay giảm và áp lực lên dây thần kinh giữa tăng lên. Ngoài ra, sự thay đổi phân bố dịch trong cơ thể khi nằm cũng có thể góp phần làm tăng áp lực trong ống cổ tay. Vì vậy, có người ban ngày gần như bình thường nhưng ban đêm lại tê rất nhiều.
Nếu chỉ bị tê tay sau khi lái xe hoặc dùng máy tính, điện thoại nhiều thì có cần lo lắng không thưa bác sĩ?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Không nên quá lo lắng, nhưng cũng không nên chủ quan. Nếu tình trạng chỉ xuất hiện thỉnh thoảng, liên quan rõ ràng với một tư thế hoặc hoạt động và hết nhanh sau khi thay đổi tư thế, có thể chỉ là tình trạng chèn ép thần kinh tạm thời.
Tuy nhiên, nếu tình trạng xuất hiện ngày càng thường xuyên; kéo dài lâu hơn; xuất hiện cả khi không sử dụng tay; đánh thức bạn vào ban đêm; phải thường xuyên vẫy/lắc bàn tay mới đỡ; hoặc bắt đầu có yếu tay, cầm nắm không chắc thì nên đi khám để xác định nguyên nhân. Đặc biệt, nếu triệu chứng lặp lại nhiều lần, chúng ta không nên tự kết luận rằng đó chỉ là “do dùng điện thoại nhiều”.
BSCKII Nguyễn Trọng Anh đang trong ca phẫu thuật. (Ảnh: BSCC)
Làm thế nào phân biệt hội chứng ống cổ tay với thoái hóa đốt sống cổ hoặc các nguyên nhân khác?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Đây là một vấn đề rất quan trọng vì tê tay không đồng nghĩa với hội chứng ống cổ tay.
Một số đặc điểm gợi ý hội chứng ống cổ tay là:
Hội chứng ống cổ tay:
Tê chủ yếu ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út.
Thường không tê ngón út.
Có thể nặng hơn về ban đêm.
Có thể xuất hiện khi cầm điện thoại, lái xe hoặc giữ cổ tay ở một tư thế lâu.
Có thể kèm yếu cơ vùng ngón cái khi bệnh tiến triển.
Chèn ép rễ thần kinh cổ:
Có thể kèm đau hoặc khó chịu vùng cổ.
Đau, tê có thể lan từ cổ xuống vai, cánh tay và bàn tay theo đường đi của rễ thần kinh.
Một số động tác của cổ có thể làm triệu chứng tăng lên.
Có thể kèm yếu cơ hoặc thay đổi phản xạ thần kinh.
Ngoài ra còn có những nguyên nhân khác như chèn ép thần kinh trụ ở khuỷu tay, bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường, bệnh lý thần kinh từ cột sống, tổn thương tại vai, cánh tay hoặc các bệnh lý khác.
Vì vậy, nếu triệu chứng không điển hình hoặc kéo dài, bác sĩ có thể cần khám thần kinh và trong một số trường hợp chỉ định điện cơ EMG - đo dẫn truyền thần kinh hoặc siêu âm thần kinh để hỗ trợ chẩn đoán và đánh giá mức độ chèn ép.
Nếu cứ cố chịu đau và không điều trị, hội chứng ống cổ tay có thể gây hậu quả gì, xin chuyên gia chia sẻ?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Điều đáng lo không chỉ là đau. Nếu dây thần kinh giữa bị chèn ép trong thời gian dài, triệu chứng có thể chuyển từ tê từng lúc sang tê thường xuyên, sau đó có thể xuất hiện yếu cơ bàn tay.
Ảnh minh hoạ: Internet
Người bệnh có thể: Cầm nắm đồ vật kém; Dễ làm rơi đồ; Khó thực hiện các động tác tinh tế như cài nút áo; Giảm sức kẹp của ngón cái; Nặng hơn có thể teo cơ lòng bàn tay vùng mô cái.
Khi thần kinh đã bị tổn thương lâu ngày, khả năng hồi phục có thể hạn chế hơn. Vì vậy, mục tiêu của điều trị không chỉ là giảm đau mà còn là giải phóng sự chèn ép và bảo vệ chức năng thần kinh.
Những dấu hiệu nào cảnh báo chúng ta phải đi khám?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Tôi khuyên người bệnh nên đi khám nếu có một trong những dấu hiệu sau:
Thứ nhất, tê tái diễn nhiều lần hoặc kéo dài.
Thứ hai, tê xuất hiện về đêm và làm mất ngủ.
Thứ ba, triệu chứng ảnh hưởng đến công việc hoặc sinh hoạt hàng ngày.
Thứ tư, xuất hiện yếu bàn tay, cầm nắm không chắc hoặc thường xuyên làm rơi đồ.
Thứ năm, cảm giác tê trở nên liên tục thay vì chỉ xuất hiện từng lúc.
Thứ sáu, nhìn thấy vùng cơ dưới ngón cái bị lõm hoặc nhỏ hơn bên đối diện.
Đặc biệt, khi đã xuất hiện yếu cơ hoặc teo cơ, chúng ta không nên tiếp tục tự theo dõi kéo dài mà nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá sớm.
Lời khuyên ngắn gọn cho người thường xuyên lái xe, sử dụng máy tính và điện thoại, bác sĩ muốn chia sẻ điều gì?
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Tôi thường khuyên bệnh nhân nhớ 3 nguyên tắc: Thay đổi - nghỉ ngơi - đừng chủ quan.
Thay đổi: Tránh giữ cổ tay ở tư thế gập hoặc duỗi quá lâu; điều chỉnh vị trí tay khi lái xe và làm việc.
Nghỉ ngơi: Không duy trì một động tác lặp lại liên tục trong thời gian dài; nên có những khoảng nghỉ ngắn và thường xuyên để thay đổi hoạt động của bàn tay.
Đừng chủ quan: Nếu tê tay bắt đầu tái diễn, đặc biệt là tê về đêm hoặc kèm yếu tay, hãy đi khám sớm thay vì chờ đến khi đau quá mới điều trị.
Điều quan trọng là phát hiện sớm và xác định đúng nguyên nhân, bởi không phải mọi trường hợp tê tay đều là hội chứng ống cổ tay.
Ngoài những thói quen trên, còn thói quen nào trong cuộc sống có thể gây hoặc làm nặng hội chứng ống cổ tay?
Ảnh minh hoạ: Internet
BSCKII Nguyễn Trọng Anh: Có một số hoạt động chúng ta thường không để ý. Ví dụ:
Làm việc thủ công cần nắm hoặc bóp mạnh trong thời gian dài.
Sử dụng dụng cụ rung như máy khoan, máy mài.
Các công việc cần lặp đi lặp lại động tác của cổ tay.
Giữ cổ tay ở tư thế gập hoặc duỗi lâu.
Ngủ với bàn tay hoặc cổ tay bị gập dưới người hoặc dưới gối.
Một số hoạt động thể thao cần nắm dụng cụ thật chặt trong thời gian dài.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng hội chứng ống cổ tay thường không phải do một thói quen duy nhất gây ra. Nhiều trường hợp là sự kết hợp giữa cấu trúc giải phẫu, cơ địa, tuổi tác, bệnh lý nền và các yếu tố sử dụng bàn tay.
Vì vậy, chúng ta không nên tự trách mình chỉ vì sử dụng máy tính hoặc điện thoại. Điều quan trọng hơn là nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và điều chỉnh những hoạt động làm triệu chứng tăng lên.
Thông điệp cuối cùng tôi muốn gửi đến mọi người: Tê tay không phải là một triệu chứng nên bỏ qua. Đặc biệt nếu tê tập trung ở ngón cái - ngón trỏ - ngón giữa, xuất hiện về đêm, tái diễn khi lái xe hoặc cầm điện thoại và ngày càng thường xuyên, chúng ta nên nghĩ đến khả năng hội chứng ống cổ tay và đi khám sớm.
Điều trị sớm thường đơn giản hơn, trong khi việc để dây thần kinh bị chèn ép kéo dài có thể dẫn đến yếu và teo cơ bàn tay, ảnh hưởng lâu dài đến chức năng của bàn tay.
Cảm ơn bác sĩ đã dành thời gian chia sẻ!
Hoặc