Ngày Văn hóa VN: Thay vì chỉ tắt điện đóng cửa cho nhân viên nghỉ, cần hành động

Nguy cơ "hành chính hóa" và giấc ngủ bù của người lao động

Khi có quyết định về Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), hàng triệu người lao động đón nhận niềm vui trọn vẹn nhưng một câu hỏi lập tức được đặt ra: Người dân sẽ "tiêu dùng" ngày nghỉ này như thế nào? 

Việc triển khai một ngày lễ hoàn toàn mới luôn đặt ra những bài toán quản trị đầy thách thức. Rào cản lớn nhất nằm ở nguy cơ "hành chính hóa" - khi ngày 24/11 bị biến thành các buổi họp hành khô cứng, cắt băng rôn hình thức, còn người dân đón nhận nó như một ngày nghỉ thuần túy. 

Trao cho người dân thời gian là điều kiện cần, nhưng tạo ra một hệ sinh thái văn hóa đủ sức cuốn hút để họ thụ hưởng mới là điều kiện đủ. 

Một ngày nghỉ hưởng lương chỉ thực sự mang trọn vẹn sứ mệnh tôn vinh văn hóa khi nó được lấp đầy bằng các hoạt động thưởng thức, sáng tạo và tái tạo năng lượng tinh thần. Nếu ngày 24/11 chỉ trôi qua như dịp ngủ bù của những công nhân kiệt sức, trong những cuộc nhậu... thì mục tiêu thể chế hóa văn hóa thành "động lực phát triển" sẽ không thể đạt được. Trao cho người dân thời gian là điều kiện cần nhưng tạo ra một hệ sinh thái văn hóa đủ sức cuốn hút để họ thụ hưởng mới là điều kiện đủ. 

Nhìn vào bức tranh thực tế của đời sống lao động hiện nay, khoảng trống thụ hưởng văn hóa đang có sự phân hóa rõ rệt. 

Tại các khu công nghiệp tập trung ở Bắc Ninh, Đồng Nai hay TPHCM, hàng nghìn công nhân đang sống trong nhịp sinh học cuốn theo ca kíp, tăng ca và áp lực cơm áo gạo tiền. Với họ, khái niệm "thưởng thức nghệ thuật" hay "tham quan di sản" trở nên vô cùng xa xỉ. Đời sống tinh thần của đại bộ phận người lao động phổ thông đang bị thu hẹp trong màn hình chiếc điện thoại thông minh với những nội dung giải trí ngắn trên mạng xã hội. 

Nếu Ngày Văn hóa Việt Nam không tính đến việc đưa văn hóa về với những khu vực này, khoảng cách thụ hưởng văn hóa giữa đô thị và khu công nghiệp, giữa miền xuôi và miền ngược sẽ ngày càng nới rộng. 

Mệnh lệnh đổi mới 

Một ngày Văn hóa đúng nghĩa đòi hỏi sự chuẩn bị công phu từ phía nguồn cung của thị trường. Không thể đòi hỏi người dân đến bảo tàng khi nơi đây vẫn giữ cách trưng bày khô cứng, thiếu tương tác. Không thể kỳ vọng công chúng đến nhà hát khi giá vé vượt quá khả năng chi trả của gia đình lao động, hoặc nội dung kịch bản xa rời hơi thở đời sống. Ngày 24/11 phải trở thành mệnh lệnh sáng tạo cho toàn bộ hệ thống thiết chế văn hóa. 

NSND Phạm Ngọc Khôi, Phó chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam chia sẻ, khác với số đông nhân dân được nghỉ ngơi để thụ hưởng, trách nhiệm của văn nghệ sĩ trong dịp này chính là mang tiếng hát, điệu múa, bản nhạc ra biểu diễn phục vụ nhân dân. Việt Nam sở hữu 12 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận (trong đó có 8 di sản thuộc lĩnh vực âm nhạc), cùng vô vàn loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo như tuồng, chèo, cải lương, ca Huế, quan họ... Đó là "chiếc mỏ neo" giúp dân tộc giữ vững bản sắc. 

Tuy nhiên, NSND Phạm Ngọc Khôi cũng nhấn mạnh áp lực trách nhiệm của người làm nghệ thuật. Đạt được vị thế đã khó, giữ vững và phát huy qua thời gian còn khó hơn. Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp nhắc nhở về công tác bảo tồn, giáo dục và lan tỏa. Văn hóa phải trở thành phong cách, tư duy và nền tảng sống của mỗi con người. 

Doanh nghiệp: Cầu nối đưa văn hóa đến với công nhân

NSND Vũ Ngoạn Hợp, Phó chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam cho rằng đã là Ngày Văn hóa Việt Nam, người dân từ già đến trẻ phải được đắm mình vào một không gian hội hè mở, miễn phí hoặc ưu đãi đặc biệt tại các di tích, rạp chiếu phim, nhà hát. Người dân ra đường không phải để chen chúc mua sắm thuần túy mà để cùng nhau thưởng thức cái hay, cái đẹp của văn hóa xứ sở. 

NSND Vũ Ngoạn Hợp. Ảnh: NVCC

Đặc biệt, doanh nghiệp chính là cầu nối thực tế nhất để đưa văn hóa đến với người lao động. Thay vì chỉ tắt điện đóng cửa cho nhân viên nghỉ, doanh nghiệp cần chủ động hành động, tổ chức ngày hội văn hóa nội bộ, biến ngày này thành dịp tôn vinh người lao động, thi tài năng nghệ thuật, thể thao và thắt chặt tình đồng nghiệp. Doanh nghiệp có thể tặng "món quà văn hóa" bằng cách tặng vé xem kịch, vé xem phim hay một cuốn sách giá trị cho nhân viên và gia đình họ thay cho quà thông thường, từ đó kích thích nhu cầu tiêu dùng văn hóa lành mạnh; lan tỏa văn hóa sẻ chia, khuyến khích người lao động tham gia các hoạt động thiện nguyện, vì cộng đồng trong ngày 24/11. 

Theo ông Hợp, sự thành bại của Ngày Văn hóa Việt Nam không đo bằng số lượng sự kiện tổ chức mà đo bằng nụ cười, sự hưởng ứng và mức độ hài lòng của công chúng. Đã đến lúc phải bước qua tư duy quản lý "cờ đèn kèn trống" để tiến vào kỷ nguyên quản trị văn hóa hiện đại. Chỉ khi từng người công nhân ở khu công nghiệp cho đến thế hệ trẻ đô thị tìm thấy niềm vui tinh thần của riêng mình trong ngày 24/11, Ngày Văn hóa mới thực sự trở thành ngày hội của lòng dân.