Người Việt đầu tiên đạt điểm tuyệt đối tại Olympic Toán quốc tế, khiến ban giám khảo phải trao giải đặc biệt

Admin

22/11/2026 00:28

Ít ai biết rằng, chính một lần đọc nhầm đề thi của ông lại góp phần tạo nên dấu ấn khó quên ấy.

Năm 17 tuổi, Lê Bá Khánh Trình trở thành học sinh Việt Nam đầu tiên đạt điểm tuyệt đối tại Olympic Toán học quốc tế (IMO). Không dừng lại ở tấm huy chương vàng, ông còn khiến các giám khảo quốc tế bất ngờ bởi một lời giải hình học ngắn gọn, độc đáo đến mức được trao giải đặc biệt. 

Tạo ra lời giải khiến giám khảo quốc tế kinh ngạc

Năm 1979, khi đang là học sinh lớp chuyên Toán Trường Quốc học Huế, Lê Bá Khánh Trình được lựa chọn tham dự Olympic Toán học quốc tế tổ chức tại London (Anh). Khi ấy, chàng trai sinh năm 1962 mới 17 tuổi.

Tại kỳ thi năm đó, ông giành huy chương vàng với số điểm tuyệt đối 40/40. Đây là dấu mốc đặc biệt của Toán học Việt Nam, đưa Lê Bá Khánh Trình trở thành người Việt Nam đầu tiên đạt điểm tuyệt đối tại đấu trường này.

Người Việt đầu tiên đạt điểm tuyệt đối tại Olympic Toán quốc tế, khiến ban giám khảo phải trao giải đặc biệt - Ảnh 1.

Thí sinh Lê Bá Khánh Trình nhận giải tại kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế vào năm 1979. 

Tuy nhiên, điều khiến tên tuổi ông được nhắc đến suốt nhiều thập kỷ không chỉ nằm ở điểm số. Ông còn nhận giải đặc biệt dành cho thí sinh có lời giải đẹp và độc đáo nhất. Trong số những học sinh Việt Nam từng tham dự IMO, ông là người duy nhất đạt được giải thưởng này.

Câu chuyện phía sau lời giải từng khiến ban giám khảo bất ngờ cũng khá hy hữu.

Hóa ra, trong bài thi hình học, ông đã đọc nhầm dữ kiện của đề bài. Đề yêu cầu chứng minh một tính chất liên quan đến hai điểm chuyển động trên hai đường tròn theo cùng một chiều, nhưng ông lại hiểu thành chuyển động ngược chiều.

Sau khi giải xong theo cách hiểu ban đầu, đến lúc kiểm tra lại bài làm, ông mới phát hiện mình đã nhầm đề. Khi ấy, thời gian còn lại không nhiều, trong khi các thí sinh khác đã hoàn thành bài thi.

Ông lập tức tìm cách giải lại theo đúng yêu cầu. Trong tình huống gấp gáp, lời giải mới được trình bày rất ngắn gọn, không theo cách tiếp cận phức tạp mà ban giám khảo dự kiến.

Đáng chú ý, ông vẫn giữ nguyên phần lời giải cho trường hợp chuyển động ngược chiều đã làm trước đó, thay vì gạch bỏ hoàn toàn. Như vậy, bài thi của ông đưa ra được cách xử lý cho cả tình huống ngược chiều lẫn cùng chiều.

Khi chấm bài, các giám khảo ban đầu nghi ngờ lời giải quá ngắn nên cho rằng thí sinh có thể đã mắc sai sót. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra kỹ, họ nhận ra cách giải hoàn toàn chính xác và có tính sáng tạo.

Giáo sư Tony Gardiner, nhà toán học người Anh tham gia chấm thi năm đó, chính là người đề xuất trao giải đặc biệt cho bài làm của thí sinh Việt Nam.

Từ cậu bé vàng Toán học đến người thầy dìu dắt nhiều thế hệ học sinh

Sau thành tích tại IMO 1979, Lê Bá Khánh Trình được tuyển thẳng vào khoa Toán - Cơ, Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên Lomonosov (nay thuộc Nga).

Tại đây, ông tiếp tục con đường nghiên cứu Toán học và làm nghiên cứu sinh dưới sự hướng dẫn của Viện sĩ Andrey Alexandrovich Gontrar, người từng giữ chức Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Nga. Sau khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, ông trở về Việt Nam.

Thay vì lựa chọn ở lại nước ngoài để phát triển sự nghiệp, Lê Bá Khánh Trình gắn bó với công việc giảng dạy trong nước. Ông từng công tác tại Khoa Toán - Tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM, đồng thời tham gia đào tạo học sinh chuyên Toán tại Trường Phổ thông Năng khiếu.

Người Việt đầu tiên đạt điểm tuyệt đối tại Olympic Toán quốc tế, khiến ban giám khảo phải trao giải đặc biệt - Ảnh 2.

TS Lê Bá Khánh Trình chụp hình cùng đội tuyển Trường Phổ thông Năng khiếu năm 2024.

 Trong gần 40 năm đứng trên bục giảng, người từng đạt điểm tuyệt đối tại IMO trở thành một trong những gương mặt quen thuộc của công tác bồi dưỡng đội tuyển Toán Việt Nam. Ông nhiều năm tham gia dẫn dắt các đoàn học sinh dự Olympic quốc tế, góp phần đào tạo những thế hệ tiếp nối.

Sau 40 năm, gặp lại người từng đề xuất trao giải đặc biệt

Một trong những chi tiết thú vị nhất trong hành trình của Lê Bá Khánh Trình là cuộc hội ngộ với chính vị giám khảo từng chấm bài thi của ông năm 1979. Năm 2019, khi tham gia dẫn đoàn học sinh Việt Nam dự IMO lần thứ 60 tại Anh, TS Lê Bá Khánh Trình có dịp gặp lại Giáo sư Tony Gardiner sau đúng 40 năm.

Trong buổi trò chuyện, vị giáo sư người Anh vẫn nhớ rõ bài thi của cậu học trò Việt Nam năm nào. Ông kể rằng khi nhìn thấy lời giải ngắn bất thường, các thành viên trong nhóm chấm thi ban đầu còn nghi ngờ. Chỉ sau khi kiểm tra kỹ, họ mới nhận ra tính chính xác và sự độc đáo của cách giải. Chính sự bất ngờ ấy đã khiến ông đề xuất trao giải đặc biệt.

Cuộc gặp sau bốn thập kỷ không chỉ gợi lại một dấu mốc đáng nhớ của IMO 1979 mà còn cho thấy ấn tượng mà lời giải của một học sinh Việt Nam để lại trong giới toán học quốc tế.

Tháng 7/2025, sau gần 40 năm gắn bó với nghề giáo, TS Lê Bá Khánh Trình nhận quyết định nghỉ hưu.

(Tổng hợp)