Đủ no chưa chắc đã đủ chất
Có những rủi ro sức khỏe không bắt đầu bằng một cơn đau rõ rệt. Chúng đến lặng lẽ từ bữa sáng bị bỏ qua, ly cà phê thay cho bữa ăn, phần cơm văn phòng nhiều tinh bột nhưng ít rau, hay thói quen ăn tối thật nhiều để bù cho cả ngày bận rộn.
Nghiên cứu "Đánh giá thực trạng dinh dưỡng và tiêu thụ thực phẩm ở người trưởng thành từ 20-45 tuổi tại vùng thành thị và nông thôn thuộc 5 tỉnh, thành phố năm 2025" do Viện Dinh dưỡng phối hợp với Viện Sức khỏe Nutrilite và Amway Việt Nam thực hiện đã đưa ra một lát cắt đáng chú ý.
Khảo sát gần 1.500 người trưởng thành tại Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ, Thái Nguyên và Quảng Nam cho thấy tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm 20-45 tuổi là 24,1% theo phân loại của WHO. Nếu áp dụng ngưỡng dành cho người châu Á theo khuyến nghị của WHO khu vực Tây Thái Bình Dương, tỷ lệ này lên tới 43,6%.
Nhưng cân nặng chưa phải toàn bộ câu chuyện. Khẩu phần trung bình của người tham gia khảo sát chỉ đáp ứng khoảng 68,7% nhu cầu canxi và 50,9% nhu cầu folate. Hơn 60% chưa tiêu thụ đủ rau xanh và trái cây theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới.
Nói cách khác, nhiều người có thể ăn đủ no, thậm chí dư năng lượng, nhưng cơ thể vẫn thiếu dưỡng chất cần thiết. Theo PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, thừa cân, béo phì đang gia tăng, trong khi thiếu hụt canxi, vitamin A, vitamin D, folate và các vi chất khác vẫn hiện diện trong khẩu phần.
Bữa sáng là một lát cắt rõ của nhịp sống này. Nghiên cứu cho thấy 26,7% người trưởng thành không ăn sáng thường xuyên. Ngay cả với nhóm có ăn sáng, năng lượng nạp vào cũng chỉ đáp ứng khoảng 18,2% nhu cầu khuyến nghị trong ngày; khoảng 20% có sử dụng đường, bánh kẹo hoặc đồ ngọt trong bữa ăn đầu tiên.
TS. Holiday Durham Zanetti, chuyên gia khoa học cấp cao của Viện Sức khỏe Nutrilite, chia sẻ về vai trò của bữa sáng dinh dưỡng trong việc cải thiện chất lượng khẩu phần và hỗ trợ sức khỏe lâu dài.
TS. Holiday Durham Zanetti, chuyên gia khoa học cấp cao của Viện Sức khỏe Nutrilite, cho rằng nghịch lý "thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất" không chỉ xuất hiện tại Việt Nam. Đây là xu hướng phổ biến ở nhiều quốc gia đang phát triển, khi thu nhập tăng lên và thực phẩm chế biến sẵn ngày càng dễ tiếp cận.
Điểm tích cực là bữa ăn Việt vẫn có nhiều lợi thế: rau xanh phong phú, cá và hải sản đa dạng, nhiều món hấp, luộc tốt cho sức khỏe. Vì vậy, cải thiện dinh dưỡng không nhất thiết là thay đổi hoàn toàn cách ăn. Điểm bắt đầu có thể chỉ là ăn sáng nghiêm túc hơn, cân đối khẩu phần, tăng rau xanh, trái cây và giảm bớt thực phẩm siêu chế biến.
Tuổi già khỏe mạnh bắt đầu ngay từ những năm đầu tiên của quá trình lão hóa
Một sai lầm phổ biến là chỉ quan tâm sức khỏe khi cơ thể bắt đầu lên tiếng. Nhưng với dinh dưỡng, vận động và lối sống, phần lớn kết quả không đến từ một quyết định muộn màng, mà từ những gì được duy trì trong nhiều năm.
Nhóm 20-45 tuổi trong nghiên cứu hôm nay là lực lượng lao động chính của nền kinh tế. Họ cũng sẽ là thế hệ bước vào tuổi già trong khoảng hai đến ba thập niên tới. Câu hỏi đặt ra không chỉ là họ sẽ sống đến bao nhiêu tuổi, mà là có bao nhiêu năm đủ khỏe để làm việc, đi lại, tận hưởng và tự chủ.
Theo PGS.TS Trần Thanh Dương, chăm sóc sức khỏe chủ động không bắt đầu từ bệnh viện, mà từ những lựa chọn thực phẩm hằng ngày. Khi dân số già hóa nhanh, một thế hệ bước vào tuổi già với nhiều bệnh mạn tính sẽ tạo áp lực lớn lên gia đình, hệ thống y tế và năng suất xã hội.
Thượng tá, TS.BS.CKII Vũ Sơn Giang, Chủ nhiệm Chính trị, Bệnh viện 175, cho rằng dinh dưỡng chỉ là một mắt xích trong sức khỏe lâu dài. Một cơ thể khỏe mạnh còn cần vận động thường xuyên, giấc ngủ chất lượng, tinh thần ổn định và thói quen khám sức khỏe định kỳ.
TS.BS.CKII Vũ Sơn Giang cho rằng sức khỏe lâu dài cần được xây dựng từ chế độ dinh dưỡng cân đối, vận động thường xuyên, giấc ngủ chất lượng và thói quen theo dõi sức khỏe định kỳ.
Cải thiện dinh dưỡng cộng đồng cũng không thể chỉ dựa vào lời khuyên chung chung. Người dân cần dữ liệu đáng tin cậy, khuyến nghị dễ hiểu và những gợi ý đủ gần để áp dụng. Theo bà Ôn Minh Hằng, Phó Tổng Giám đốc Amway Việt Nam, việc đồng hành cùng Viện Dinh dưỡng nhằm góp phần tạo ra dữ liệu có giá trị cho cộng đồng và cho các chương trình chăm sóc sức khỏe trong tương lai.
Cuối cùng, "sống khỏe dài lâu" không phải một khẩu hiệu lớn lao. Nó bắt đầu từ những việc nhỏ: một bữa sáng đủ chất hơn, một khẩu phần nhiều rau hơn, ít đồ ngọt hơn, vận động đều hơn và chủ động hiểu cơ thể mình hơn. Người Việt đang sống lâu hơn. Nhưng để những năm tháng sống thêm thật sự có chất lượng, khoản đầu tư cần bắt đầu ngay từ hôm nay, trên chính bàn ăn của mỗi gia đình.
Hoặc